رجعت به مُردابِ جُنوب

 

کاریکاتور: بشیرِ بختیاری

طلیعه​ی لشکر دُمادُم کنید تالشکرگاهِ مخالفان، اگر جنگ پیش آرد برنشینیم و کار پیش​گیریم.

ابوالفضلِ بیهقی

دموکراسیِ افغانی، با تقدیسِ کلیت​هایِ کاذب و غیرحقیقی کارش​را آغاز کرد: تقدیسِ دین، ملت، وطن، حقوقِ بشر، پارلمان، مردم و دیگر صورت​های بی​محتوایی که در مقام کابرد بیش از آن​که در راستای مردمی​شدنِ قدرت و کاهشِ خشونت و بدی به کار روند، به تکنیکِ سیاسی «عادی​سازی بدی»، ترور و انتحار بدل گردیدند. پی​آیندِ این در موکراسی قلابی، در مقام عمل رجعتِ مضاعف به مُردابِ جُنوب و بازتولید نظامِ سیاسی گله و چوپان درچارچوبِ قانون انجامیده است و در مقام ذهن و تفکر به تقدیس و نشخوارِ مفاهیمِ بی​معنا و فاقدِ ارجاع به حیاتِ آدمیانی که هر روز به اشکالِ گوناگون در این فاجعه​زارِ قرنِ بیست​ـ​وـ​یک قربانی می​شوند. بدتر از همه اینکه فاجعه​ها نه بر اساسِ کیفیتِ فاجعه، بلکه بر اساسِ آمار و ارقام و نسبتِ شخصِ قربانی با امر کل درجه​بندی و موردِ سنجش قرار می​گیرند. شکستنِ صدای استخوان​های "ندای چهارده​ساله" با ساطور و تبر توسطِ کوچی​ها، تکه​تکه کردنِ آدم​ها با تیغ و چاقو، بریدنِ گردنِ قربانی با نخ و سنگ​سار و سلاخی و انواع مثله​شدن​ها دیده و شنیده نمی​شوند، مرگِ یک جانی و قاچاق​بر چون احمدولی کرزی که قربانیِ زد​ـ​وـ​بندهای فسادِ مافیایی و منازعات دورن​خانوادگی است، بوق کرنای جهانی بر پای می​دارد. جامعة جهانی نیز از همان آغاز چشمش​را به​روی پیچیدگی​های تاریخی و اجتماعی افغانستان بست و با تمجید از این کلیت​های کاذب و رنگ و لعاب بخشیدن به آن از طریقِ رسانه​ها، صورتِ اصلی مسئله​را که همانا واقعیت​های تاریخی بود، همواره مستور نگه​داشت. آمار​های دورغ ارائه دادند، و شکست​های آشکار را پیروزی و تقویتِ آرام آرامِ طالبان​را کمک به مردم و پیش​رفتِ صلح و دموکراسی لقب دادند. مطبوعات​چی​های صد در صدشیک​پوش و با دنگ و فنگ و چندین برابرِ دنگ و فنگِ شان بی​​سوادِ ما، با نسخه​برداریِ خبرها و گزارش​ها از رسانه​هایِ جهانی و همسایگان، روپوشِ این پنهان​کاری​ها را ضخیم​تر کردند. نهادهای مدنی، کاسه​لیسِ نهادهای زدنی و سِمپُوزیمِ دروغ​پراکنی و شادخوری​ها و شادنوشی​ها شدند. کرزی و معاونانش جهل خود را، خردمندی لقب دادند و البته در هرفرصتی از ریختنِ اشکِ تمساح هم دریغ نورزیدند، پارلمان گلادیاتوربازی بر سر منافع شخصی گردید و نظامِ قضایی امُ الفساد. 

تردیدی نیست که خشتِ اول دموکراسی کج نهاده شد. همه​چیز در یک فرمولِ کاذب صورت​بندی گردید. حق افراد، به حق اقوام ترجمه شد، حقِ اقوام به رهبرانِ اقوام و حق رهبرانِ اقوام به حقِ کرزی و کرزی این همه​را دو دستی و با کمالِ احترام به برادارانِ ناراضیِ جنوب به عنوان «تحفة دموکراسی» تقدیم کرد. این پیکربندیِ نومنالستیک از نظامِ سیاسی که نه رای مردم، بلکه زدوبندهای پشتِ پرده نام​ها و رهبرهابا قدرت​های بین​المللی تقدیرِ سیاسی​را رقم می​زند، اکنون به زبانِ مِتافُوریکِ انتحار رازهای درونی​اش​ را افشا می​کند. قربانیِ این کلیت اما مطابقِ فرمولِ همشیگیِ تاریخ این سرزمینِ بدونِ عدالت، مردم است. البته مردم نه به عنوان یک مفهوم کلی و کاذب، بلکه همان  موجوداتِ دربه​در، گرسنه، فقیر و گوشت و خون​داری که در رهبرانِ قومی فروکاسته شده​اند. نکته​ی مهم، اما، این است که زمینه​ی این قربانی​گیری از مردم​را این بار قانون فراهم کرده است. قانون، حقِ کراچی​وان​ها، کاگرانِ سرچوک، جوانانِ بی​کار، دانشجویانِ فقیرِ روستایی، زنانی که رویاهای بربادرفته​شان​را با سوزنِ اشک برلباس پاره​پاره​ی فرزندان شان پینه می​زنند، روستائیانی که کشت​زارِ آن​ها طعمه​ی ملخ شده است، معتادانِ جسد شده، پیرزن​های گدا و پیر مردانی را که ترک​های دستِ شان نابرابری​ و بی​عدالتی​را با چکه​های خون آه می​کشند، به باندهای تبه کار واگذار کرده است. به سخنی دیگر، قانون به این خود فریبی دامن می​زند که ریئسِ جمهور و معاونانش، وزرای تشریفاتی و حقیر و بی​مایه، نمایندگانِ پالمانی که تنها مسئله​یِ شان بود و نبودِ خود آن​ها در این فسادِ ساختاری است، سناتورهای فرتوت و کله​پوک و نظامِ قضایی سراپا فاسد، «ممثلانِ ارادة جمعی» هستد و حافظ و مدافعِ و خادمِ شما. دستان یخ​بسته​ی «بُلبل» را که در چهار راهِ پُلِ سرخ، موترشویی می​کند، جز رضا یمک که او را تصویرِ کودکیِ خود یافته بود، کسی ندید. هیچ​طرف​دار حقوقِ بشری از خود نپرسید که بر قربانیانِ جنگ چه می​گذرد؟ هرگز کسی از این حکومت مردمی نپرسید که چرا باید زنی در ننگرها سه​بار فروخته ​شود، مردمِ واخانِ بدخشان از گرسنگی بمیرند و اشکِ شورِ کودکانِ قَرغَنه​توی یکه​ولنگ جراحتِ صورتی ترکیده از سرمایِ آنان را عمیق تر کند؟ چرا باید خونِ یک رئیس قوم، یک رهبر سیاسی و مذهبی، یک رئیسِ جمهور، یک طالب و یا نمایندة پارلمان از خونِ کودکانِ خیابانی و یا یک کارگرِ سرِ چوکِ کوته​سنگی سرخ​تر باشد؟ چه  کسی صدای سرک​های کاهگلی​را شنید و کدام مدافعِ دموکراسیِ بین​المللی از کرزی پرسید که ازبیک​ها هم مردم​اند، پس چرا باید کمک​هایِ بین​المللی فقط مصرفِ انتحارگرانِ جنوب شود؟ همه می​دانند که دانش​آموزان بامیان، بدخشان، غور و دایکندی و دیگر ولایت​های محروم مکتب ندارند و در زیر شلاقِ باد و سرما و برف و باران درس می​خوانند، اما امتیاز 20 ناعادلانه از سوی وزراتِ تحصیلات برای مردمِ جنوب هرگز برای کسی پرسش برانگیز نیست و وجدانی کسی​را معذب نمی​سازد. دلیلِ این امر آن است که در افغانستان بازگفتِ حقیقت نه مردم، بلکه کلیت​های جعلی، استحاله​ی مردم در رهبران و حذف و ادغامِ رهبران در ساختارِ سیاسی فاسدِ کنونی است. کنفرانسِ بنُ پیشا-پیش انسان​های جزئی و حقیقی را در کلیت​های قومی خلاصه و زمینه​ی مصادرة آن​را توسطِ تردست​های حرفه​ای فراهم کرده بود.

مسایل دردناکی که امروز گریبان​گیرِ ما هستند، در واقع از این امر نشئت می​گیرد که در طول این ده​سال هرگز تلاشی برای رهایی امرِ جزئی از سرکوبِ امر کلی صورت نگرفت. استبدادتاریخی، در فرمول استحاله​ و ادغام حقیقت در مفاهیم و یا امرجزئی در کلی، خودش را سر پا نگه​ داشت. بی​عدالتی در حقِ افراد حقیقی صرفا با این دلیل توجیه می​شد که رهبران ـ که اکنون به دلالتِ ثانویِ امر کلی بدل شده​اندـ، مقامِ و امتیازِ شان​را از دست ندهند. همشیه پای مصلحتِ یک رهبر در میان است. این وضعیتی سراپا دروغ، اما، دیر یا زود باید خودش را لو می​داد. این قانونِ تاریخ است که فساد و ظلم اگر بی​حد و حصرشود به «موقعیت​هایِ بحث برانگیز» منجر می​گردد؛ موقعیتی که در آن نیروهایِ درونیِ تاریخ به صحنه می​آید. پی​برُدن به پوچیِ قانون و دموکراسی و حقوقِ بشر، به گذرِ زمان نیاز داشت، اکنون، این امر رخ داده است. حتی اگر «دروغ کارکردِ صادقانه​اش که همانا وارونه​جلوه​دادنِ حقیقت است(آدورنو)»، از دست داده باشد، باز هم هر دروغی​را در زیرِ این آسمان کبود عمری است. دروغ دموکراسی​ در افغانستان مرد و در همراهیِ دولتِ کنونی با انتحارگران فدائی ملاعمر برای ابد جان سپرد. صدایِ دُهل جنوب افرادی بیش​تری را به مراسمِ «اَتَنِ انتحار» فرا می​خواند.  فرایندِ «رجعت به مُردابِ جُنوب» که پیش از این فقط یک برنامة پنهان بود اکنون در ردة اولِ برنامه​های دولت و جامعة جهانی قرار دارد. طالبان، دیگر ابوالهولِ هراس نیستند و ملاعمر را نباید پُولی​فیمُوسِ تک​چشمِ دوره​ی شبانی  دانست که یگانه چشمش​را در پیشانیِ خود حمل می​کند، آن​ها برای دولت «برادرانِ ناراضی» و برای جامعة جهانی یگانه تضمین کنندگانِ صلح افغانستان و حتی منطقه به شمار می​روند. ترورهای زنجیره​ای رهبرانِ غیرپشتون که با کل​سازیِ اقوامِ خود از یک​سو و فروکاستنِ این کل در شخصِ خودِ شان از سوی دیگر، این کلیت​را با رضایتِ خاطر، متانتِ وجدان، دستِ باز و لبِ خندان، تسلیم کرزی کردند، آغاز شده است. توجیهِ سیاسی این ترورها نیز درچارچوبِ استحاله​ی امر جزئیِ در دل امرکلی، قابل درک و تحلیل است. اگر وجودِ این رهبران در ساختارِ قدرت، هم​ارزِ وجود کل بود، حذف و ترورِ آن​ها نیز حذفِ کل است: کج​ترین معادله​یِ تاریخی!. هدف اصلی این ترورها و دهشت​افگنی​ها، اما، تحقق​بخشیدنِ رویایِ جنوب و بدل کردنِ  افغانستان به بهشتِ انتحارچیانِ حرفه​ای است که قلبِ کور و سیاهِ شان فقط بانورِ بمب و باروت منور می​گردد. تحلیل​ امینتی و احساسیِ ترور و نفرین و دشنام بر کشورهایِ همسایه ـ این فرافکنیِ روانی و کلشیه​ی همشیگی​ـ  بعد اصلیِ ماجرا را پنهان نموده و به خودفریبی​های بیش​تر دامن می​زند. اگر به ماجرای ترورهای اخیر از منظرِ فرهنگی-​تاریخی بنگریم، علاوه بر عواملِ آشکارِ داخلی و خارجی به سویه​هایِ پنهان و تاریخیِ ترور می​رسیم: شکاف​های قومی و فرهنگی. حوادث ده​ساله نشان می​دهند که شکاف​های تاریخی عمیق​تر از آن بوده است که با نوشتنِ یک ورق​پاره​ی به نام قانون اساسی و یا چند صندوق آرای قلابی ترمیم گردد. البته، کرزی توانست از ضعفِ پارانویایی رهبرانِ اقوام غیرِپشتون که زیاده از حد نگرانِ از دست​دادنِ مال و منال و خانواده​ی شان هستند، سود ببرد و سوداها خام و خیالِ ملانکولیایی​​ اش را تحقق بخشد.

​ مسئله​ی اصلی گفت​وگو با طالبان و یا نگرانی از ناامنی پس از خروجِ نیروهای بین​المللی نیست، به بن​بستِ رسیدن برنامه​​ای تشکیلِ دولتِ ملی​ واحد و فراگیر در چارچوبِ فرهنگی و زبانیِ کنونی است. پذیرشِ این حقیقت جان​کاه و دردناک است، دردناک​تر از آن، اما، مرگِ تدریجی و تاریخی است که صدها سال است ما را تباه و دربه​در کرده است. ما به آفرینشِ یوتوپیاهایِ نو نیاز داریم: یوتوپیاهای بدیلی غیر از افغانستان. این یوتوپیاها باید آفریده شوند. نادیده گرفتنِ واقعیت​های جنوب، و اینکه آن​ها خواهان دولت کثرت​گرا نیستند و فقط در چارچوبِ قبیله​ی فکر می​کنند،  مثل همیشه ما را گمراه خواهد کرد. شکافِ فرهنگی و تاریخی به اوجِ خود رسیده است. خطوطِ انتحار، خط​کشی​ها​ی سیاسی و فرهنگی​را به​روشنی نشان می​دهد. شعله​ی پرافتخار ترور، در شمله​ی میرویس، این تاجِ پرافتخارِ چوپانی درخشان است. این واقعیت که تمامی انتحارگران، از قومی خاصی هستند، باید ما را به تامل وادارد و قبول کنیم که انتحار خواستِ جمعی است و پایه​ی تاریخی و فرهنگی دارد. اگر لندی​های پته​خزانه و دیگر شاعرانِ پشتو زبان​را درست و از روی تامل بخوانیم، انسان ایدئالی که در آن زاده می​شود، نه بنی​آدم اعضای یک دیگر، بلکه امیر کروری است که هم شاعر است و هم پهلوان و البته شعر برای او هرگز افتخاری نیست و تنها افتخار او به روایتِ عبدالحی آن است که «هرات​را به عزا می​نشاند/ بامیان​را ویران می​کند/ بلخ​را به آتش می​کشد/ پهلوان​تر از او کسی در جهان وجود ندارد.» اکنون، شخصیت​های تخیلی و کاذبِ «پُتَه​خزانه» جان گرفته​اند و با بمب​های انتحاری پیرو جوان و زن و مرد و کودک را می​کشند. «فاجعه، دور و در آینده نست، وضعیتِ اکنون است» ما به سمتِ مردابِ جنوب روانیم که این سرزمین​را فقط یک کشتارگاهِ​ تاریخی می​خواهد. تنها راه بیرون​رفت طرح و خلق یوتو پیاهای بدیل است؛ «باید به طرح​هایِ بدیل اندیشید و یوتُوپیایِ یک جامعة نو را پی​ریزی کرد.»

           ...  از رستاخیزی ملی روبرداری شده