برهانالدین ربانی شام روز سهشنبه سپتامبر در منزل خود ترور شد
امامعلی رحمان، رئیس جمهور تاجیکستان ترور برهانالدین ربانی، رئیس شورای عالی صلح و رئیس جمهوری پیشین افغانستان را تلاشی برای ادامهجنگ در این کشور ارزیابی کرد.
وی در پیام تسلیت خود گفته است: “پرفسور ربانی از بزرگترین شخصیتهای تاریخ معاصر افغانستان، منطقه و جهان بود. نقش این ابرمرد عالم سیاست در جستجوی بهترین راههای استقرار صلح و آرامی در سرزمین اذیت (رنج) کشیده افغانستان لایق داستانهاست، چون آخرین مسندی که مرحوم داشت، وظیفه رئیس شورای عالی صلح در کشور بود”.
سیفالله سفراف، معاون رئیس مرکز مطالعات استراتژیک تاجیکستان، میگوید که آقای رحمان با برهانالدین ربانی دوست بود و ترور این شخصیت برای رئیس جمهور تاجیکستان خبری اندوهآور است.
پرفسور ربانی از بزرگترین شخصیتهای تاریخ معاصر افغانستان، منطقه و جهان بود
به گفته آقای سفراف، نقش برهانالدین ربانی در صلح تاجیکان خیلی بزرگ است. وی گفت او نخستین شخصی بود که رهبران نیروهای درگیر در جنگ داخلی تاجیکستان را در سر یک میز گرد هم آورد و آنها با هم دست دادند.
سیفالله سفراف که خود قبلاً با برهانالدین ربانی از نزدیک دیدار داشته است میگوید که “این ابرمرد تاجیک از وقوع جنگ میان تاجیکان سخت ناراحت بود و برای پایان این درگیری تلاشهای زیادی به خرج داد”.
محیالدین کبیری، رهبر حزب نهضت اسلامی تاجیکستان در برقیه (تلگرام) تسلیت خود گفته است که “رفتن او برای همه ملتهای منطقه تلفات (زیان آور) است، ولی برای تاجیکان بزرگترین تلفات در سالهای اخیر میباشد. او رمز تاجیکیت و اسلامیت بود.”
آقای کبیری با یادآوری از گریزگان (مهاجران) تاجیک در جنگ داخلی تاجیکستان افزود: “شکی نیست که برای صدها هزار مهاجر تاجیک، که در زمان جنگ خانمانسوز در افغانستان پناه جسته بودند، شهادت او مصیبتی است برابر از دست دادن پدر. او امکانات کشور جنگ زدهاش را با هم ملتان مهاجر خویش تقسیم نمود و باز خود را معذور میدانست که کاری کرده نتوانسته است.”
ابراهیم عثمان اف، سیاستشناس تاجیک که نیز در مذاکرات صلح میان تاجیک از جانب دولت تاجیکستان شرکت کرده است، میگوید که ۱۱ سپتامبر سال ۱۹۹۶ آقای ربانی در "خوسده" (در تخار) به جانبهای درگیر تاجیک گفت: “ما در افغانستان به جز خودکار (مسلسل) کلاشنیکف چیزی را نمیدانیم. ولی از تاجیکستان نکهت (بوی) صلح میآید، آن را از دست ندهید.”
آقای کبیری میگوید که برهانالدین ربانی رمز تاجیکیت و اسلامیت بود
سیفالله سفراف تأکید کرد که حتی پس از از امضای سازشنامه صلح میان تاجیکان در سال 1997، برهانالدین ربانی پیوسته به وضع تاجیکستان توجه میکرد و چند بار اظهار داشت که “اگر خواهید که صلح تاجیکان استوار باشد، دولت باید به مخالفان خود احترام گذارد.”
حکمتالله سیفالله زاده، رئیس مرکز تحلیلی موسوم به “دیالوگ”، نیز سهم آقای ربانی در صلح تاجیکان را ارزشمند نامید.
وی گفت: “حالا از سهم کشورهای خارجی در صلح تاجیکان ابراز نظر میشود. ولی خدمتی که استاد ربانی برای رسیدن به صلح تاجیکان کرده است، بیبها است. استاد نوری (رهبر وقت مخالفان تاجیک) به حرفهای برهانالدین ربانی گوش میدادند و به این دلیل میتوان گفت که استاد ربانی شریک مستقیم صلح تاجیکان بود.”
در همین حال، بیشتری از صاحبنظران و سیاستشناسان تاجیک بر این نظرند که ترور برهانالدین ربانی میتواند، وضع امنیتی نه تنها در افغانستان، بلکه در منطقه را نیز خدشه دار سازد.
حکمتالله سیفالله زاده، میگوید که شخصیت برهانالدین ربانی در عرصه جهانی مطرح و تأثیرگذار بود. وی گفت: “استاد ربانی شخصی بود که توان استقرار صلح در افغانستان را داشت. فکر میکنم، حالا در افغانستان نفری نیست که تواند جایگزین استاد ربانی باشد.”
آقای سیفالله زاده بر این نظر است که سهم برهانالدین ربانی در صلح تاجیکان "بینظیر" است
آقای سیفالله زاده بر این نظر است که ترور برهانالدین ربانی وضع سیاسی افغانستان را باز هم پیچیده تر ساخته و این امر به وضع امنیت کشورهای هم مرز نیز اثر خواهد گذاشت.
ابراهیم عثمان اف بر این نظر است که ترور آقای ربانی توازون نیروهای سیاسی در افغانستان را تغییر خواهد داد. زیرا به گفته آقای عثمان اف، "برهانالدین ربانی نه تنها از تاجیکان افغانستان، بلکه از اقلیتهای دیگر این کشور، که تحت پرستاری تاجیکان قرار داشتند، نمایندگی میکرد."
آقای عثمان اف افزود که “ترور برهانالدین ربانی ادامه ترور احمدشاه مسعود در ۹ سپتامبر سال ۲۰۰۱ است.”
محیالدین کبیری نیز در برقیه تسلیت خود به این نکته تأکید کرده است: “اگر ما تاجیکان برای صلح و وخدت خویش از کسی منتپذیر باشیم، پس این افراد استاد ربانی و شهید مسعود میباشند که دشمنان ملت هر دو را از ما گرفتند.”
آقای کبیری خبر داد که دو روز قبل در تهران با آقای ربانی دیدار داشته و او را به دوشنبه، برای شرکت در انجمن حزب نهضت اسلامی تاجیکستان دعوت کرده بود و برهانالدین ربانی این دعوت را پذیرفته بود.
بی بی سی