صلح یا ایجاد جزیره های کوچکتر قدرت؟

.

رخدادهای شگرف و دنباله دار دو ماه اخیر در حوزه جنگ و سیاست در افغانستان، چرخه بحران این کشور را سرعت بیشتر بخشیده است. به نظر می رسد که تحولات سیاسی در ماه های آینده سمت و سوی دیگر خواهد گرفت و بحران جاری، در گستره فراخ تر توسعه خواهد یافت. نشانه های که تا حالا قابل دید اند، از افق تاریک و ناپیدا حکایت می کنند که در صورت درست بودن این نشانه ها، مردم افغانستان برای یک دور دیگر در جزیره های کوچک قومی گرفتار خواهند گردید. هرچند که مرگ اسامه بن لادن، اختلال جدی در روند فعالیت های تروریزم بین المللی تعبیر میگردد، اما حوادثی که در بستر سرنوشت سیاسی افغانستان در حال شکل گرفتن است، نشانه های از مرگ و مصیبت های بیشتر را در اکران می گذارند. این مصیبت ها در واقع فرایند یک توافق تعریف شده میان پاکستان، طالبان و دولت آقای کرزی دانسته می شوند که براساس این توافق، عمق استراتیژیک پاکستان در افغانستان به رسمیت شناخته شده است و طالبان در ساختار مدیریتی دولت آقای کرزی سهیم می گردند. آمدن هیئت پاکستان در کابل، به دنبال آن جریان فراردادن زندانیان طالبان از زندان قندهار، تشدید نبرد در قندهار و نورستان و اعزام کوچیها در بهسود و شمال در گستره همین توافق قابل تفسیر است که قرار است جغرافیای جنگ نیز تغییر نماید.

آقای کرزی اما برای اینکه بتواند این روند را با نگرانی کمتر مدیریت نماید، آقای خلیلی و آقای ربانی را به عنوان ممثل تاجیک ها و هزاره ها، نیز همراه دارد تا با استفاده ابزاری از آنها میزان تاثیر باز دارندگی مخالفین این توافق را کمتر نماید. شورای صلح که آقای در راس آن نصب گردیده است در واقع همان پیش گزینه ی ورود طالبان می باشد که قرار است با اعتبار حقوقی پسوند جنایت را از نام طالبان حذف نموده و چهره یی ملایمتر برای آنها ترسیم نماند.

درخواست آقای خلیلی از جامعه جهانی برای حمایت از تلاش های شورای صلح، در حقیقت به معنی گمراه کردن افکار عامه از فرایند توافق میان پاکستان و افغانستان می باشد که حساسیت و نگرانیهای های جدی را در میان حلقات مختلف سیاسی بر انگیخته است. لهجه صریح و عریان امرالله صالح و داکتر عبدالله در مخالفت با این توافق و همین گونه صحبت دیروز آقای محقق در مجلس ملی که گفت نظام سیاسی و امنیتی در حال فرو ریختن است و به دلیل نا کارآمد بودن شورای صلح، خواستار لغو آن گردید، بازتاب دهنده ای نگرانیهای بسیار جدی نسبت به فرایند وضعیت موجود می باشد. هرچند که این نگرانیها تا هنوز در یک بستر مشترک سامان دهی نگردیده است اما پندارهای روشن و مشخصی و جود دارد که این نگرانیها می تواند در یک تعامل مشترک تبدیل به یک موج گسترده گردیده و افغانستان را به چندین جغرافیای متخاصم تبدیل نماید.

جامعه جهانی و بخصوص ایالات متحده امریکا که شریک درجه اول در تعاملات سیاسی افغانستان دانسته می شود، تاهنوز واقعیت های درونی این کشور را بیشترینه از چشم انداز عناصر مغرض و متعصب نگریسته است که همین نگرش یکی از دلایل نا کارامدی تلاشهای جامعه بین المللی در افغانستان تعبیر می گردد. اما اکنون که حساسیت جامعه بین المللی نسبت به افغانستان در حال فروکش کردن است و به خصوص پس از مرگ اسامه که توجیه بهتری برای کمترشدن این حساسیت فراهم آمده است، پاکستان درموقعیت بهتری قرار گرفته است تا با دست بازتر در بازی سیاست در افغانستان نقش آفرینی نماید. بسیاری از ناظران سیاسی مرگ اسامه بن لادن را توافق از قبل تعریف شده میان پاکستان و امریکا میدانند که در برابر این پیشکش، دولت امریکا جایگاه بهتری را برای پاکستان در تعاملات سیاسی افغانستان در نظر گرفته است.

تردیدی نیست که فرایند این توافق در کوتاه مدت بر وفق مراد منافع پاکستان خواهد انجامید، اما از یک چشم انداز فراختر اگر حفره های عمیق سیاسی اجتماعی که در درون پاکستان وجود دارند و میزان حساسیت منطقوی و حساسیت اکثریت مردم افغانستان در برابر طالبان و پاکستان در نظر گرفته شوند، به نظر نمی رسد که عروس منافع پاکستان برتخت مراد بنشیند. حفره های سیاسی – اجتماعی در درون پاکستان، سالها است که ثبات سیاسی در این کشور را به چالش کشیده است. پاکستان بالاترین میزان خشونت فرقه گرایی را تجربه می کند که در سالهای اخیر هزاران نفر قربانی این خشونت بوده اند. هرچند که دولت پاکستان در دو دهه اخیر از بنیاد گرایی اسلامی به عنوان یک ابراز موثر در راستای تامین منافع سیاسی آن کشور استفاده برده است، تردیدی اما نیست که فرایند ترویج بنیادگرایی اسلامی، شیرین کامی های دولت پاکستان را به تلخی مبدل خواهد کرد.

با توجه به این واقعیت، فرایند توسعه جغرافیای بحران در افغانستان، ثبات سیاسی را در پاکستان نیز دست خوش عارضه خواهد کرد. همانگونه که شکست بریتانیای کبیر در منطقه منجر به تعریف مرزهای جدید جغرافیایی گردیده است، بعید به نظر نمی رسد که خروج نیروهای بین المللی از افغانستان بدون دست یافتن به اهداف تعریف شده و دوام بحران در گستره ی بیشتر، منجر به ایجاد جزیره های کوچکتر قدرت در افغانستان و پاکستان گردد. هرگاه این گزینه بتواند تهدید متمرکز بنیادگرایی اسلامی را برطرف نماید، وقوع چنین رخدادی غیر ممکن نخواهد بود. هرچند که این گزینه تاهنوز در محافل داخلی بصورت جدی مطرح نبوده است اما غربیها، آن را از نظر دور نداشته است. فرایند توافق اما میان دولت پاکستان، آقای کرزی و طالبان، در نهایت منجر به ایجاد جزیره های کوچکتر قدرت در افغانستان خواهد گردید که در نهایت پاکستان نیز از این خطر مصئون نخواهد بود.

                          جاودان