تراژیدی مدیریت در بدخشان
 یادداشت تاجیک میدیا : نبشته ای را که در اینجا می خوانید ، در اصل خیلی دراز   تر از این بود که اکنون است . برای اینکه همه عزیزان بتوانند این نبشته ی بسیار جالب و آموزنده را بدون صرف وقت زیاد بخوانند ، برخی قسمت هایش را کوتاه ساختیم . اما کوتاه سازی به صورتی انجام شده است که به محتوای اصلی نبشته کدام خللی وارد نشود. ما مطالعه این نبشته را به همه تاجیکان عزیز توصیه می کنیم . با سپاس دبیران تاجیک میدیا.

محمد داود دادرس وسیدقاسم مجاهدعضوجمعیت اسلامی افغانستان تازمانیکه فاقد رهبری ومسئول خون بیشترین وبهترین قربانیان سه دهه جهادومقاومت است هرگاه پدری اولادش رایتیم گذاشته وخودفرارکندسرنوشت اولاداوچی خواهدشد؟ ربانی اگرعوض ائتلاف بادشمنان ورشکسته مردم افغانستان جمعیت رابازسازی وخانه تکانی میکردوافرادفاسدش را، اخراج وعوض وکالت ازمردم یک ولایت درپرتوتجارب خویش رهبری جمعیت رادرولایات وخارج تنظیم وسازماندهی میکردشایدمیتوانست نقش مثبت وسازنده وموثری درروندامورکشورش ایفاء کند
ولی اوجمعیت راهمچوتابوت عجوزی درسردخانه حوادث خطرناک وتوطئه های داخلی وخارجی گذاشت ومصروف سازش هاوزدوبندهای شخصی شداوهم مردم بدخشان رادریک امیددروغین غرق ساخت وهم اعضاء پاک جمعیت راسردرگم وپریشان که بیش ازسه دهه درین شرکت سهامی تاجران ریاء کاروعوامفریب رنج ومشکلات وصف ناپذیری راتحمل ورزیدندوخونهای بیشماری بنام جمعیت خصوصا شخص ربانی درسراسرافغانستان ریزانده شدمردمی که احساس میکردندرهبرشان مردیست أرمانگرا، صادق وفداکارکه ازنوامیس فکری ، ملی ، فرهنگی ، حقوق وحیثیت أنهادفاع میکند
ولی عوض ایفای نقش یک رهبرتأثیرگذارملی وظیفه پاپ راگرفت که فقط کارش موعظه است اگرباخطابه ومقاله وموعظه قوم وگروهی میتوانست به هدف برسدبایداعراب براسرائیل پیروزمیشدندمبارزه سیاسی نیازبه اراده سیاسی ، عزم راسخ ، ایمان قوی ، طرح واستراتیژی واضح ، تقواوعزت نفس ، همت والاومهارناپذیر، شهامت خطرپذیری ، قدرت تأثیرگذار، ظرفیت سازماندهی ، حس تشخیص درانتخاب تیم کاری وبالاخره قاطعیت دارد
ربانی همیشه برکسانی اعتمادمیورزدکه درپیشگاه ملت بدنام ومنفوراندوچرامانندخوانین قبائل از انتخابات درون حزبی درجمعیت بخاطرتشکیل یک شورای اجرائیه ملی وفعال هراس دارد؟ گروه های که درجنگ های استقلال طلبانه نقش ایفاء کرده اندموثرترین نقش رانیزتاکنون درکشورشان دارندولی چراجمعیت درموجویت رهبران ومؤسسین خویش چنین یخ زده شدوبلکه فروپاشید؟
اگرربانی دیگرقادربرهبری جمعیت نیست چراشرفتمندانه مانندمحسنی استعفاء نمی دهد؟ مادرین خصوص نه یک مضمون که  اگرکتابی  بنویسیم هنوزهم کافی نیست ولی درین مقاله مافقط راجع به شهکاریهای استادبحیث وکیل بدخشان اشاره کوتاهی میکنیم تاباشدکه مردم بدخشان باردیگرچنین اشتباهی رادرانتخاب مسئولین امورشان مرتکب نشوند.
دلم زدست دورنگی دوستان تنگ است

فدای همت دشمن که یک رنگ است

ازینکه سخن ملال أورنشودازتشریح نقش رهبری درجوامع بشری ودرمیان کتله های مردم ، سازمانها، انجمن ها، نظام ها، ولایات ، وکشورهاصرف نظرمیکنیم زیراچیزیکه عیان است چی نیازی به بیان داردخداوندمیگوید: کم من فئة قلیلة غلبة فئة کثیرة بإذن الله خداوندگارعلم اتفاق نظردارندکه : یک گروه  سازمانیافته میتوانندبرتوده های پراگنده پیروزشودبنابرین غلبه برمشکلات جزدرپرتورهبری سالم وموثرخواب است وخیال ، حالابایدپرسیدکه دربدخشان چی میگذردوچرا؟

بدخشان به عنوان یکی از پر جمعیت ترین مناطق افغانستان که دارای راه های صعب العبور بخصوص درفصل سرما میباشد؛ آسیب پذیر ترین محل برای زنان حامله و کوکان زیر پنج سال بشمار میرود.

در عین حال این ولایت دارای افراد با "نام و نشان" زیادی بشمول آقای برهان الدین ربانی رهبر "حزب جمعیت اسلامی" و نماینده شهروندان بدخشی میباشد؛ اماچرا با این وجود زنان و کودکان بدخشی ازوضعیت بد اقتصادی و خدماتی برخوردار اند وبا مصائب زیادی روبرومیباشند؟وتغییر مثبتی درهشت سال گذشته بوجود نیامده است به گزارش بخش خبری شامگاه سه شنبه (19 قوس- 09 دسامبر) تلویزیون آریانا به نقل از یک مقام ولایت شمالشرقی بدخشان، مرگ و میر زنان و کوکان در این ولایت همچنان درصدر قرار داردفیض الله کاکرمعین وزارت صحت عامه برادیوامریکانیزگفت که سی هزارزن سالانه حین ولادت دربدخشان باثرسوء تغذی میمرند(بیشترین مرگ مادروفرزند درافغانستان رخ مید‌هد(6500 MMR دربدخشان) ازهرچهارکودک یکی پیش ازپنج سالگی میمیر‌د.(ص 27 – Afghanistan Human Development Report 2007)).

شاید کشاندن پای سران این ولایت بخصوص آقای ربانی به این مواردکمی دور از موضوع بنظر برسد؛ اما باید پرسید که اینها به عنوان نماینده گان این ولایت چرا کاری انجام نداده اند؟

از سوی دیگر چرا نقش آقای ربانی در میان نماینده گان برجسته تر است؛ چون شهروندان بدخشی به دلایل زیادی حق بسیاری بالای او دارنداوهم باید از همه ی امکانات برای بهبود زنده گی آنان استفاده  میکرد؛

بدون تردید اولین اشتباه استاد ربانی که آنرا باید چهارسال قبل بناً به خصوصیات فردیش انجام میداد؛ نامزد شدن برای نماینده گی از یک ولایت بود؛ یعنی اگر او آنچنانیکه مدعی بود یکی از رهبران مردم افغانستان است، پس نباید تا نماینده گی یک ولایت تقلیل موقف وبلکه خودراتاسرحدراکتی ، پیمان و--- تنزیل مقام میدادباوجودیکه این نماینده گی را نیز هرگز بجا نکرده است

اما چرا استادی که دست هر استاد معامله گر دیگری را از پشت بسته است؛ اینچنین در دام ساخته شده از سوی خودش گیر افتاد؟ چون او فکر میکرد برای کسب حداقل قدرت دوباره، از این طریق به ریاست شورای ملی دست یابد تا برای کسب دوباره ی اهمیت سیاسی از دست داده اش فرصتی پیدا کند و بر اساس آن خود را طرف معامله ی معرفی کند که در چناته چیزی برای دادوستد دارد؛ حقیقت این است که بعدازمسعودفقط اوتوانست خودراحفظ کندوبس به سخن دیگر استاد از همان اول برای رفع مشکلات مردم بدخشان هیچ فکری در سر نداشت؛ چون اگر او چنین نیتی در دل میداشت بدون اینکه بخواهد نماینده در شورای ملی باشد؛ توانایی انجام آنرا از گذشته تا حال دارد.

اودرجبهه ملی "شرکت سهامی تاجران حرفوی" نیزهیچ قدمی جزموعظه نبرداشت واحتمالاچنین نهادی نه بخاطرمقاومت علیه انحراف رژیم ، مبارزه بامشکلات اجتماعی ورفع بحران ملی بلکه بخاطربدست أوردن امتیازات بیشترتشکیل شدوربانی بخاطری درسطح رهبری این جبهه قرارگرفت که درمعامله مهارت بخصوص دارد

سنچارکی یاورش میگوید: وقتی که پای منافع ، پای قدرت ، پای معامله ، پای سازش به میان می آید این است که آرمان دفن می شودو مصلحت های کلان از بین میرود ، رژیم ها و رهبران آن زیر تاثیر منافع و اقتدار شخصی خود قرار می گیرندکه " ربانی وجانشینان مسعودومزاری مصداق راستین وشاهدمدعاست کسانیکه به هرذلتی بخاطرمنافع شخصی خودشان داده ومیدهندچنانچه اندیشمندعضوجمعیت اسلامی میگوید:

نکته ی شگفت آور این است که رهبرافغان ملت در مبارزات انتخاباتی آینده حمایت وهمسویی برخی ازرهبران وچهره های مختلف جهادی وتنظیمی را مدنظر قرارداده است. یک عضو ارشد جمعیت اسلامی اخیراً از احتمال مذاکره با رهبرافغان ملت سخن گفت تا به قول او به عنوان دوحزب با نفوذ ومقتدر برسر انتخابات آینده ومشارکت درقدرت به تفاهم وتوافق برسند. صرف نظر ازاینکه اظهارنظر عضو ارشدجمعیت اسلامی تا چه حدی درست است یا نه، نکته ی قابل تأمل این است که جمعیت اسلامی با توجه به ضعف وتفرقه ی درونی قادرنیست تا ابتکاری رادرعرصه ی سیاسی افغانستان به نمایش بگذارد. ازاین رو این احتمال بعید نیست که هریک از عناصر مدعی رهبری وزعامت درجمعیت با حزب افغان ملت ورهبر آن ویا با رئیس جمهورکرزی به عنوان متحد وحامی افغان ملت وارد معامله وتوافق شوند ودرخدمت برنامه ها واهداف آنها قراربگیرند"

فردوگروهی که بانازیهای افغانستان "احدی یاکرزی" ائتلاف کندجزهتلری رابقدرت نخواهدرساندواین همان اشتباهی است که متحدین هتلرمرتکب شدنداشتباه توجیه ناپذیروغم انگیزی که حزب محمدگل مومند، فاشیست فرهنگ سوزوانسانیت ستیزکشورماراجمعیت اسلامی خصوصاشورای نظارش بقدرت میرسانندأیااحمدشاه مسعودازچنین عدالت اجتماعی ومشارکت ملی سخن میگفت؟ تیم نژادپرست قدرت برهبری کرزی باکمک وحمایت بیدریغ همین رهبران جمعیت ، وجانشینان مسعودومزاری نظام راتکقومی وقبیله سالارساخته ودرانحصاردرأوردودرین معامله ننگین فقط استخوانهاراکرزی پیشروی متحدین خودانداخت تامصروف شوند

بدون شک ربانی وسیاف درشکست دولت مجاهدین ومرگ انجنیرمسعودنقش فوق العاده بارزداشتندگرچه خون اورابحیث غنیمت تکرارناپذیر، همسنگران حقیرش فهیم ، قانونی ، عبدالله وعارف خیلی ارزان ورزیلانه فروخته ولکه ننگین خیانت رابرجبین تاریخ حک نمودندیعنی باچندمیلیون دالروچندکرسی ویک لقب افتخاری همه رنج ومقاومت مردم مبادله شدخوب چنین رهبری جزچنان شاگردان حقیری رانمیتوانست تقدیم جامعه کندمیگویندازکوزه همان تراودکه درأن است

جناب استادهم که فاقدبرنامه واستراتیژی مشخص وسازمانیافته وهدف واضح  بودکسی جزخانواده اوباتعدادی ازغارتگران خونفروش وچاپلوس نفع نبردندچون دردوره جهادومقاومت هم یک تحویلداربودتایک رهبروطراح منصورمیگوید: از همه مهمتر این که رهبران احزاب تا پایان جهاد بیشتر سرگرم توزیع پول وسلاح به متقاضیان بودند و در نقش «خزانه دار» عمل می کردند، نه بعنوان رهبر ومسوول یک جنبش سیاسی که در آن به فکر، برنامه و مدیریت سخت نیاز است"
دوم؛ بطور سنتی هر فرد نظر به موقف و توانایی اش به محل تولدش مسوولیت بیشتری در قبال مردم و منطقه خودش دارد؛ بخصوص افرادی مانند استاد ربانی که به برکت خون هزاران جوان بدخشی هنوزهم مدعی رهبری  میباشد، در برابر هموطنانش مسوولیت بیشتری به گردن دارند.

ولی  آقای ربانی دست کم در مدتی که به عنوان نماینده مردم بدخشان درشورای ملی حضور داشته است؛ چی کرده است و برای رفع کدام مشکلات متراکم بدخشان تلاش ورزیده  است؟ مگرپروفسیورندیدکه که کمک های جامعه جهانی درکجاوچگونه مصرف شد؟ أیاچنین کاری نقض صریح قانون اساسی نبوده است ؟ پس چراربانی وتیم اودردولت همچوسکوت مرگبارودردناک اختیارکردند؟سوالیست که هرفردبدخشی حتی بعدازمرگش ازربانی میکنند

واقعیت آنست که بعد از سقوط رژیم طالبان و داغ شدن آهنگ دلنواز دموکراسی و احترام به آرای شهروندان افغان؛ استاد نیز که در هر ظرف زود جا میگیرد، نیازش به رای شهروندان بخصوص مردم بدخشان، او را نیز وادشت تا همچودیگران  ، شهروندان ولایت خودش را مانند برده های سیاسی در چنگ داشته باشد تا هر زمان به رای آنان نیاز داشت؛ استفاده کند.

باید گفت که آقای ربانی با یدک کردن القاب دورغین رسمی و غیر رسمی زیادی از جمله "رهبر جهاد و مقاومت" و ادعای داشتن بزرگترین حزب – نظامی- سیاسی- در افغانستان مسوولیت های زیادی در برابرمردم و بخصوص شهروندان بدخشی دارد؛ اما او حتی در جریان سالهای گذشته و در زمان حاکمیت پوشالیش به عنوان رئیس دولت ، به اندازه ی یک رهبر محلی صادق نیز کار نکرد؛ تا چه رسد به عنوان یک حاکم.

آقای ربانی نه تنها در این مدت همه فکر و ذکرش را متوجه معامله های سیاه قدرت و زراندوزی  کرد و عرق مروت و خون میلونها قربانی آزادی را بر زیر نهال منافع خانواده گی ریخت بلکه گروهی ازتجارخون وتاراجگران حرفوی راحمایت کردوبس بوجی های پول را ازاوفقط کسانی ربوده میتوانستندکه هیچ علاقه ورابطه انسانی ، اخلاقی وفکری بامردم نداشتندبلکه فقط بنام جهادومقاومت ودین ومردم مصروف تجارت بودندربانی فقط رهبرچنین ابلیس های شرفباخته وحقیربودکه ازخون شهیدورنج مجاهدتغذیه میکردنداتفاقاهیچ یک ازین مجرمین بربانی وفادارنمانده وتعدادی از ین غارتگران واردتیم کرزی شده ومستقیمادربرابرش مردم رابسیج کردندچون اوباین باوربودکه مردم افغانستان خصوصابدخشان همین افرادی اندکه بدورش حقله زده اندومیتوانندخودراباوهرلحظه برسانند.

این مدعی رهبری زمانی به بدخشی ها ظاهراً ارزش قایل است و دست به کسیه برده و مقداری سخاوت میکند که پای معامله یی در میان باشد و یا آنان را سربازان اسلام خطاب میکند که نیاز به ریختن خون آنان یابد.

برای وی هیچ ارزشی ندارد که فرزندان شهداء در چی وضع زنده گی میکنند و چگونه شکم خود راسیرمی نمایند؛ چون فرزندان خودش در داخل و بیرون از افغانستان در سطح بالای خوشگذرانی میکنند و نیازی به هیچ چیزی ندارند این مردچنان مسخ شده است که جزدرفکرتجارت بنام اسلام ومردم نیست ؛ هزاران جوان بدخشی برای بقای وی در قدرت جان شان را دریک جنگ تنظیمی از دست دادند تا فرزندان و خانواده وی درامارات متحده عربی با شهزاده های عرب بر سر موتر سواری و تجمل پرستی رقابت کنند.

جای بسیار افسوس و تاسف است که آقای ربانی برای مردمی هیچ چیزی نکرده است که همه دار و ندارش  از همت، ایثاروفداکاری آنان بوده و حتی سرخی و درخشش گونه های استاد ربانی از برکت مبارزه و خون فرزندان بدخشی میباشدشایدهیچ کسی باورنکندکه اودرزمان قدرت خودبدخشی رابواسطه وفشاردیگران وکراهت زیادی دردولت استخدام میکردوچندتن بدخشی خیلی بزحمت توانست بامراودرنمایندگیهای خارجی شرف تقرریابدبلکه تا واپسین لحظه ی قدرت مسخره أمیزش همواره تکرارمیکردکه بایدیک پشتون والی بدخشان باشدوکمترین توجه ای باین ولایت نکردبازهم مردم پاک طینت ، خوشباوروساده دل بدخشان ازاورونگردانده ودرکابل وشمال خودرابرایش سنگرگوشتی ساختند

عشق اولیه مردم بدخشان بربانی وغفلت ربانی ازرفع مشکلات بدخشان ازطنزهای تلخ روزگارماست أیاکسی باورکرده میتواندکه درزادگاه شخص ربانی (یفتل) زن حامله ای راشوهرش توسط چاقوعملیات کرده وباتاروسوزن بعدازکشیدن نوزادبطن اورادوخته باشدوبروی مرکب ازبام تاشام مریض را ازفرازونشیب کوه هاوکوتل هابه بیمارستان شهرفیض أبادبرساندهنوزهم نه چیزی بنام سرک وبرق درین مناطق سراغ داردونه کلنیک وداکتری أیاربانی مشکلات موکلین خودرانمیداند؟پس هنوزهم منتظرچی وکیست؟وچراوکیل شد؟
جفای دیگراستادبه مردم ولایت بدخشان مقاومت اودربرابرتقسیمات اداری این ولایت وسیع بود"ولایت بدخشان یکی از ولایات فقیر اما بزرگ و پر نفوس   افغانستان است که فاصله مرکز آن از کابل 600 کیلومتر می باشد. این ولایت 850 کیلومتر با تاجکستان ، 450 کیلومتر با پاکستان و 100 کیلومتر با چین سرحد مشترک دارد. فاصله بین بعضی ولسوالی ها و فیض آباد مدت بیشتر از طی نمودن فاصله بین کابل تا فیض آباد رامیگیرد گرچی تاکنون رژیم هابنابرانگیزه سیاسی ومشکلات جغرافیائی وتخنیکی درموردنفوس اینولابه حدث وگمان های مغرضانه اکتفاورزیده انداین ادعاراکسانی فقط میتوانندتصدیق کنندکه مدتی دربدخشان سیرکرده باشند  ، همه میدانندکه ازشمال بدخشان تاجنوبش وازشرق تاغرب این ولایت مردم بیش ازیک ماه بایدسفرکنندحتی وقتی مردم ازشغنان، درواز، کشم یا--- حرکت کنندمیگویند: بدخشان میرویم چراکه فقط سالی یکبارمیتوانندازمناطق دوردست به شهرفیض أبادبروندتانمک ، تیل خاک بخاطرشیطان چراغک وبرخی نیازهای دیگرشان رابخرندبقیه ی سال عوض چای ازریشه وگل خار استفاده میکنندوعوض صابون ازخاکسترپوست چارمغز، روغن را اززغیرمیکشندیا ازشیرمیسازندبوره وبرنج وحتی درخیلی خانواده هانان گندم رانمی شناسندبلکه نان جو،  تلقان غاموحتی علوفه مخصوص میخورندوعوض بوت چموسی رامی پوشندکه خودشان ازپوست حیوانات میسازندیانعلینی راکه ازچوب ، قاقمه یعنی کرتی وچپن وفرش را ازپشم وظرف رانیزازپشم وگل میسازندولباس خودرا ازکرباس به عبارت دیگر90% موادخوراکه وفرش وظرف ونیازهای خودراخودشان به همان طریقه قرون وسطائی تولیدمیکننداین خودمیرساندکه بدخشان هنوزهم درقرن بیست ویک چقدرعقبمانده وازمدنیت محروم وبیگانه است ؟ سودخواران  فرش و البسه واجناس خودرادربدل گندم ، چارمغز، روغن رزد، میوه خشک ، زیره وغیره باین مردم میفروشندیاچندبرابرقرض میدهندازفقروغفلت وخوشباوری وبدویت این مردم دهاتی  سودهنگفت برده وزن ومردشان راتاراج میکنند

یامثل است که" اگرراغ بجنبد درعالم نگنجدواگرعالم بجنبد درراغ بگنجد" یک والی به هیچ وجه نمیتوانداین ولایت رارهبری کندوبه تمام مشکلات مردمش رسیدگی نمایدحالانکه پکتیارابه سه ولایت بنام پکتیا، پکتیکاوخوست تبدیل کردندچراولایت بدخشان نبایدچنین شود؟اگرمعیار، برخی ولایات باشدهرولسوالی بدخشان میتواندچون خوست ، کنرو---یک ولایت شودولی ربانی باکسانیکه میخواستنداین ولایت راچندولایت سازندمخالفت ورزیدحالانکه برخی قریه جات درین ولایت باندازه خیلی ازولسوالیهای دیگرولایات، وسیع وپرنفوس است وبه هیچ وجه بودجه ونمایندگان  انتخابی ازین ولایت عدلانه نیست بنابرین عمده ترین عامل تراژیدی بدخشان اولاربانی وبعدهم دیگربزرگانش هستند

کسانیکه جزمصروف رقابت های شخصی ومنفی درولایت خودنیستندوهمیشه درخدمت خداوندگارقدرت قراردارندخواصی باغروردروغین وکودکانه درحالیکه هنوزهم مردم شان درین عصرفضاوانترنت درمغاره ها ، کوه ها، تبیله حیوانات وکوخ های قرون وسطائی زندگی نموده وازبدیهی ترین شرایط وامکانات زندگی وحقوق بشرمحروم اندوسروکارشان جزباخروگاونیست خودغرق اوهام وتخیلات مریضانه وکشمکش های عوامانه بوده ونمیتوانندقدمی درراه خدمت بولایت خویش بردارندبارهاباخیلی وعده های بزرگ موسفیدان بدخشان عازم پایتخت  شدندولی تاکه واردکابل شدندکسی مصروف جاسوسی وتخریب حریفان خودشدوکسی مصروف تعین خویشاوندان خودوکسی هم غرق گدائی وپابوسی کجاکرزی وسفارت امریکاوانگلیس ازین مردم احساس خطرکردندکه بدادشان نرسیدند؟

اشخاص دون همت همیشه درخواست های کوچک دارندوخیلی زوداشباع وراضی میشوندچنانچه پنچشیریهاسی سال جنگیدندتایک ولسوالی راولایت سازندوغلام بچه های خودرامفتخربالقابی کنندکه هیچ تناسبی بدانش وشخصیت وافکارشان نداردکردهاکه رهبران بزرگ وهدفمندی داشتندباوج عزت وقدرت رسیدندولی ماکه ربانی وفهیم وخلیلی ودوستم ، خاسرالدنیاوالاخرة شدیم

وقتی یک هئیت داخلی یاشخصیت خارجی بولایت بدخشان برودزیرپایش ازمیدان هوائی تاکلوپ وردک قالین فرش نموده وبرایش هزارویک نوع غذاومیوه میأورنداوهرگرنمتواندرنج ومشکلات مردم واقعی بدخشان رادرک نمایدوعقبماندگی این سرزمین پوشیده ازکوه وکوتل رامشاهده کندوقتی هم برگشت میگوید: بدخشان بهشت افغانستان است تقوای خوانین وتکه داران بدخشان  تاحدیست که  خیلی أنهادرگذشته برای مقامات ولایت زن میفرستادندویکی ازاین خوانین نیزسه سال قبل درحالیکه چندزن رابألمانهامی برد دستگیرشدچنین مافیای قدرت وخیانت بربدخشان حکومت میکند که شریک دزداندورفیق قافله پس چرابدخشان درهمه عرصه هاعقبمانده ، محروم ، فراموش شده ومنزوی نباشد؟

کالین پاول وزیرخارجه امریکا میگوید: جوانان امریکابایدبدانندکه هیج چیزی بدین شکل ازأسمان نیافتاده است بلکه تعدادزیادی ازنیاکان ماقربانی دادندتا امریکارابدین مرحله ازتمدن ودمکرسی برسانند" چقدردردناک وحیرت انگیزاست که لاجوردومنابع طبیعی ، مناظرعجیب سیاحی ، دریاوانهار، چارمغزوزیره بدخشان  شهره أفاق باشدولی خودش چنان بیگانه ازمدنیت وانکشاف ؟

این تبیله ماننداست دانشگاه بدخشان ، دبدخشان پوهنتون ، یو.نیورستی زادگاه سردارولی دروازی معاون امان الله خان ، عبدالله یفتلی وزیردربارشاه ، محبوب کوشانی رهبرحزب ستم ملی ومعاون داکترنجبیب ، پروفیسرربانی استاد دانشگاه کابل ، رهبرجمعیت اسلامی ، رهبرجهادومقاومت ، رئیس دولت اسلامی ، رئیس اپوزیسون درشورای ملی ورهبرجبهه ملی ، پوهاندشهرانی استاد دانشگاه کابل ، مدافع دروغین حقوق ازبیکها، رئیس کمسیون تدوین قانون اساسی ومخالف فدرالیزم ، معاون ریاست جمهوری ، وزیرشئون اسلامی ، وخیلی ازوکیلان وتاجران ومتنفذین وقلدرانیکه هرکدام درزمان خود"نگین عالم" بوده اند          من از بیگانگان هرگز ننالم        که با من هرچه کرد آن آشنا کرد

دمکرسی این نیست که رئیس جمهوربرف بام خانه هرفردی رابروبدیاخداوندگارقدرت بیل گرفته وجوی خانه ماراپاک کندبلکه بستریست که برای رقابت مشروع همواروچانس وفرصتی است که دراختیارهمه شهروندان بطورمساویانه گذاشته میشودواین کفایت ودرک ودرأیت مردم وطبقات جامعه است که چگونه میتوانندازین شرایط وامکانات استفاده کنند؟مردم بدخشان درین هشت سال اوج غفلت وبی کفایتی وعقبماندگی ذهنی ومدنی خودرابه نمایش گذاشتندهرولایتی بقدرتلاش نخبه هایش ازین شرایط توانسته تاکنون استفاده کند

امروزتنهافرصت وچانسی بوده وهست وخواهدبودکه درتاریخ کشورمایکباربرای خصوصامردم مارخدادولی عزت وأبروی این مردم فروخته میشودوپولش دردیگرولایات مصرف ، دریک ولایت میلیاردها دالرسرمایه گذاری زیربناهاوانکشاف میشودولی درولایت بدخشان مردم علف میخورندوفقط بوی کباب کمک های جهانی به مشام بدخشی بدبخت غافل رسیدوبس طوریکه گدای ازکنارکبابفروشی بگذردوخوردن دیگران راباحسرت وافسوس دردناکی نظاره کرده ومنتظربماندتاچی وقت پس خورده هارادرزباله میریزندکه اوهم کامش رابرارد

بلی ! اگرازگذشته های ننگین وغم انگیزبگذریم هشت سال حکومت کرزی نشان دادکه دولت هنوزهم درخدمت قوم ومنطقه بخصوص است وبرچشم دیگران فقط خاک می پاشدحالانکه درکشورهای دیگرجهان برعکس افغانستان حق اولویت درپروژه های انکشافی ورفاه اجتماعی همواره به مناطق عقبمانده ترداده میشودپس درچنین کشوری هرقدرسکوت کنیم وانتظاربکشیم به یادخداوندگارقدرت نخواهیم افتادوجامعه جهانی نیزعلم غیب ندارندکه مشکل مارادرک نمایندهرپروژه درجنوب بیش ازپنچصدمیلیون داراست ودرشمال چندمیلیون افغانی وبخاطریکه مقدارش را زیادنشان دهنداین پروژه هانیزبافغانی یاچندصدهزاردالرمحاسبه ودراخباراعلان میشودتاعوام کالانعام راتخدیروراضی سازندسوال اینجاست که تیم قدرت ازکیسه پدرش احسان میکندیاخیرات میدهدکه اگرأنچه راکه درجنوب مصرف میکنند درشمال نکردندخاموش مانیم وازچنین تبعیض وبی عدالتی وخیانت تجاهل ورزیم ؟

شماهمواره ولایت ، ولسوالی ، وزاگاه خودتان راباولایات دیگر، ولسوالیهای جنوب وزاگاه حاکمان برسرنوشت خودمقایسه کنیدوسپس قضاوت – وقتی مردم اعتراض میکنندحکومت میگوید: خارجی هاخودپروژه هارادرولایات بخصوص تخصیص میدهندمگربنابرمشوره وهدایت وخواست وپیشنهادوپافشاری دولتمردان چنین کرده اندیاخودسرانه !؟  هیچ خارجی نمیتواندبدون موافقه حکومت افغانستان حتی یک خشت رادرین کشوربماندچون هرکاری بایدبراساس پروتوکول وتفاهم طرفین انجام شودولی ازأنجائیکه دیگرملیتهاهیچ نماینده وحضوری درپالیسهای سیاسی وانکشافی دولت ندارندفقط برشان وعده داده میشودگاهی هم صدقه کمکهای جهانی رانثارشان میکنندتامرهون احسان شوند"گداگرتواضع کندخوی اوست"

اگررهبری این مردم داشته باشنددرچنین شرایطی که میلیاردهادالربافغانستان سرازیرمیشودچرامردم بدخشان نمیتوانندحقوق وسهمیه  خودرابگیرندوقتی والی ، نمایندگان وخواص قوم نمیتوانندبودجه رامصرف کنندیامشکلات مردم رابه مراجع داخلی وخارجی برسانندگناه ازکیست؟ چنین کاری فرهنگ سیاسی واداری میخواهدکه دربدخشان ازربانی وکوشانی وشهرانی "بادیگارداخراج شده کرزی وشینواری ازبکها" گرفته تاروشنفکرنماهای بدخشی بگذریم ازخوانین وبالانشین های سفره حکام  وکسانیکه درمدارتاریخ ازرنج وجهل وعواطف دینی  ومشکلات عوام تغذیه کرده وانکشاف وپیشرفت مادی ومعنوی رادرتضادبامنافع خودمیدانند

وقتی درزمان راکت پرانی گلبدین یک بارمحاصره  کابل شکست موادخوراکه ارزان ترشدیکی ازفرماندهان ارشدبدخشان بوکیل التجاره خودگفت : "انشاء الله بازکابل محاصره میشود"  وقتی برق وسرک دربدخشان نازل شودچگونه دیگرمیتوانندمردم راگروگان گرفته وسرشان کسی بنام خان وکسی بنام وکیل تجارت کند؟  ازبرکت همین فقروجهل عوام بودکه ظاهرخان چهل سال حکمراند

نمایندگان بدخشان خصوصاشورای ولایتی نیزقبل ازاینکه یک نهادمردمی وبرخاسته ازمتن جامعه باشدگروهی ازاجیران دولتی اندکه هرچه استاداجل گفت بگومیگویندحالانکه شورای ولایتی براساس قانون اساسی همان وظیفه ای رادربرابرحکومت محلی داردکه شورای ملی درمرکزونظارت برحکومت مرکزی ، وظیفه شورای ولایتی به هیچ وجه تنهامشوره به مقامات ولایت نیست بلکه نقدونظارت وپیشنهادعزل ونصب مامورین هم است خصوصاگزارش ازوضع ولایت واجراأت حکومت محلی بریاست شورای ملی ، شماشورای ولایتی بدخشان راباشورای ولایات دیگری چون بلخ ، بامیان ، قندهار، ننگرهار، کنرو--- مقایسه کنیدمیدانیدکه اعضاء شورای ولایتی بدخشان نه تنهاماموردولت اندبلکه ازدرک مسئولیتهای خودهم عاجزاند"گداگرکاهل بودتقصیرصاحب خانه چیست؟"

مشکل دیگربدخشان قشرروحانیست این قشرمهم ازنظردرک واندیشه ، عقبمانده ترین نیروی اجتماعی است که درعقبماندگی ومشکلات بدخشان بعدازدولت نقش کلیدی دارندگرچه میگویندطالبان عقبمانده ومتحجراندولی برعکس أنهاهرکاری میکنندبانگیزه سیاسی است وخوب میدانندکه چی میکنندطوریکه امروزدنیارابزانودرأورده اندولی روحانی بدخشان جزتکفیروطماروتشتاودادن دیگرهیچ علم وهنری نداردمولوی عبدالعزیزمشرقی ازامان الله مرتدوقائل روحانیون ارشدافغانستان دفاع میکندولی روحانی فیض أبادعلیه پدرام فتوامیدهدمولوی باعث راناقلین ازمنبربزیرمیکشندوروحانی دروازی بدولت تسلیم میکند

برخی ازین روحانیون هنوزهم افسوس میخورندکه چراطالبان مسعودرادرمیدان شهرنگرفتندچندی قبل یکی ازین روحانیون بدخشی درصدای امریکاگفت : أنچه درافغانستان میگذردغضب خداونداست بخاطریکه مجاهدین رابنام تروریست یادمیکنندومدافعین دین رامیکشند روحانی بزرگ قریه ماگفته بوداگرزمین حرکت نمایدپس چراموقعیت مسجدماهیچ تغیری نکرده است ؟ ودیگرش گفت أنچه راشمامکتبی هابنام مکروب یادمیکنیدهمان جن است اگرشماپیش اکثرروحانیون بدخشان وشایدهم شمال بگوئیدعوامل دیگری جزاراده خداوندشمارامریض کرده است تکفیرتان نموده واگربتوانندشمارانیزمیکشنداین روحانیون که بروجدان وعواطف عوام ازطریق مساجدومدارس حکومت میکنندهمواره برعوام تلقین میکنندکه : فقرمایه فخرانسان است ، قناعت روح اسلام است ، خروج وصدای زن حرام است ، تحصیل دخترترویج فحشاء است ، اطاعت ازحکام واجب است ، دنیادوزخ مومین ، جنت کافروجولانگاه شیطان است ، خداوندکسی راشاه أفریده است وکسی راگداوبندگان خودراهمواره بافقرومرض ورنج ومشکلات مبتلاوامتحان میکندپس بایدصابروسپاسگذاربودو--- دینی که بخاطرعزت وأزادی انسان نازل شدملاوملاک وتاجروحاکم مخدرش ساختندتاکه عامل رکودوعقبماندگی وتحجرونوستیزی شدکجاست پیامبریکه رسالت انسانی وجهانسازش را ازلجنزارخرافات وعادات تاریخی جوامع بدوی نجات بخشد؟کجاست جهل ستیزاعصاروقرون که امروزگروهی ازامت خودرا ازین منجلاب توهم مرگباربکشد؟دینی که مدنیت أفرید، انسان ساخت ومصدرخیروسعادت ونجات بشرشدامروزهمچوزنجیر، دست پای خردرابسته وزندانی شده است بس تاریک ومرگبارچون تکه داران دین که خودرانماینده وسخنگوی خدادرزمین می پندارندنه ازحقیقت دین خبردارندونه ازواقعیت دنیامگرچی عاملی باعث شدکه نسل جوان کشوردرگذشته بسوی کمونیزم روبیأورند؟ وچراحکام افغانستان همواره باسلاح دین وتوسط همین روحانیون وپیران وپیشوایان عوام علیه مردم جنگیده اندوانگلیس ازین درواردکشورهای اسلامی شدوامروزهم سخت بخاطراعاده "امارت اسلامی" درافغانستان ومنطقه میکوشدوحتی مانع برخوردجدی جامعه جهانی برهبری امریکاعلیه طالبان میشود؟درحالیکه روحانی ایران قامت غرب راخم کرده است ومصروف رقابت اتمی باولایات متحده امریکاست
خلاصه اکثرروحانیون کشورماخصوصابدخشان  دشمن سوگندخورده تکنالوژی ، تمدن ، پیشرفت ، أزادی ، دمکرسی و حقوق بشراندحتی دربرخی مناطق هنوزهم اجازه ندادند که مکتب اعمارشودامروز90% أخوندهاوملاهای بدخشان طالب اندفقط سلاح ندارندوقتی طالبان باردیگربطرف شمال سرازیرشوندلشکرشان تاحیرتان ودروازوکران زیرفرمان خواهندبودأیاملای مامیداندکه درجهان اوچی میگذرد؟مگراوخبرداردکه چراتنهادرقندهار8میلیاردالربلی هشت میلیاردعلاوه بربودجه انجوهاومؤسسات خصوصی مصرف انکشاف وزیربناهامیشودولی درشمال حکومت فقط عروسک بازی میکند؟چرادرجنوب هایوی (Highway) میسازندولی درشمال جاده یکطرفه ودرجه چندم ؟اعمارسرک درقره کمر، فیض أباد- درواز- واخان – کران ومنجان ، پامیر- شغنان ، یفتلها، راغ ؛ تیشکان وغیره ولسوالیهایکه بیش ازنصف سال بزندان تبدیل میشوندمهم تربودیاسرکهای حلقوی درننگرهارودیگرولایات گرمسیرجنوب که قبلاهم سرک داشته اند؟چهل وپنچ میلیون دالرفقط دریک پارک جلال أبادمصرف میشودحالانکه سالانه صدهاوبلکه هزارها انسان درولایتی چون بدخشان باثرنبودسرک ، بیمارستان ، اعتیادموادمخدر، ولادت ، امراض ناشی ازجنگ و--- جان میدهندچراکمترین عدالت دربازسازی وانکشاف وتوزیع کمکهای جامعه جهانی واستخدام مامورین ملکی ونظامی صورت نگرفت ؟وهزاران چرا برای انکشاف شهربدخشان شصت  میلیون افغانی داده میشودوبرای تیم کریکت هم مگراین توهین به مردم اینولانیست؟ باچنین پولی کدام ناحیه شهربزرگ وتاریخی فیض أبادرامیتوان تخریب ودوباره سازی کرد؟شهری که باشیوه خیلی بدوی وعقبمانده جلب توجه نموده ونه تنهاسرک عمومی نداردبلکه 90%خانه هاراه موترندارندوحتی بازارشهرهنوزهم چیزی رابنام اسفالت نمی شناسدحالانکه برق وسرک شاهرگ پیشرفت است شهری چنین دست نخورده راباشصت میلیون افغانی یعنی دولک دالرمیخواهندبسازند!؟ درحالیکه درجنوب حتی برای تبیله های گاوچندین میلیون دالرمصرف شدبدین معناکه مردم بدخشان باندازه گاوهای جنوب وگوسپندان کوچی هانزدحکومت شان ارزش ندارندأیاملامیتواندبگویدکه چرابرفرازدریاچه کنرشش پل میسازندولی دریای کوکچه حتی یک پل حسابی هم ندارد؟
 
چراباید16ولسوالی کنر16دارالمعلمین و16بیمارستان مجهزداشته باشدولی در24ولسوالی بدخشان حتی یک بیمارستان ویک دارالمعلمین هم نه؟ یک دانشکده طب ربانی دربخشان ساخت  ولی کرزی لغوش کردبخاطریکه مانندخرقه مبارک  مصارف این فاکولته هم بایدبه قندهارمیر فت چراکه درجنوب جنگ است وبایدعروس منطقه شودتنهادریک ولسوالی خوست چندین دانشگاه ودارالمعلمین ومدرسه بزرگ ودانشکده های مسلکی به مصرف تقریبایک میلیاردالراعمارمیشودولی فرزندبدخشان عوض تحصیل شب وروزبامادرش جنگ ودعوامیکندمسئول کیست : : دریای کوکچه یامعدن لاجورد؟چرافارغان  بدخشان درسراب سرنوشت میدوندولی فرزندان قبائل أنسوی مرزدرلیلیه های کابل ومزارهم پذیرفته میشوندوازبورسهای بین المللی مستفید؟روحانی ما ازدرک این واقعیت هاعاجزاست بنابرین بدخشان برخلاف ولایات دیگربه فقدان خدمتگذاران فداکار، صادق ، شجاع وبادرک ودرأیت مبتلاست
 

کسانیکه بتوانندمردم راعلیه فقروجهل ، غدروخیانت اداری ، خرافات اجتماعی وتبعیض ومحرومیت تاریخی بسیج وسازماندهی کنندولایتی راکه درمدارتاریخ ازتبعیض اداری وسیاسی ومحرومیت جانسوزوعقبماندگی وحشتناک رنج برده است وشایدرهبران کابل خواسته باشندبدخشان رابحیث موزیم دوره قرون وسطائی وعصرحجرهمچنان نگه دارندکه اگرچنین باشدچی افتخاری بالاترازین!

خیانت دیگرربانی درحق مردم مظلوم وخوشباوربدخشان تحمیل والی ها، شهردارها، فرماندهان وحتی روساء ادارات محلی  است هرکسی میخواست بدخشان راتاراج وغارت کندباواسطه خدمت اورفته وپست ومقام دلخواه خودرادربدخشان بدست میأوردنه سویه ودانش کسی برای اومطرح بودونه تعهدوتجربه اش ، تاکنون چندین والی راشخصادربدخشان نصب کردکه با أنچه بنام بدخشان ازمؤسسات خارجی ودولت ریودندفرارکردندمنشی مجیدراکه یک جنگ سالارگلبدین راکتیاروباغیست شخص ربانی برگزیده بود که جزوعده ونیرنگ ودروغ وفریب ، کاری نداشت کسیکه گفت : سویه وشخصیت من ازسطح بدخشان بالاست ومرابزوردربدخشان توظیف ونگه داشته اندیعنی برای من توهین است که درولایتی چنان بدوی وعقبمانده ومردمی چنان وحشی وجاهل مصروف کارباشم "

درحالیکه درولایت استراتیژیک بدخشان بایدکسی والی باشدکه اولادرین شرایط انگلیسی رافوق العاده بداندتاکمک وتوجه مقامات خارجی راجلب کرده بتواندثانیادراداره ، تخصص وتجربه کافی داشته باشدتابتواندعمق فاجعه ومشکلات تاریخی ومتراکم  مردم کوهستانی وساده وپراگنده بدخشان رادرک نمایدثالثاشخصیت  دلسوز، متعهدوشجاع باشدتاعلیه قلدران ومفسدین مقاومت کرده بتواندمردمی که دراثرسرکوب وفشارحکومت های گذشته حتی ازنام پولیس ومامور وحشت دارندوازحکومت فرارمیکنندتاچی رسدکه حکومت رازیرفشارقرارداده بتوانندتامشکلات أنهارارفع  نمایداگرتخصص ، تقواوشخصیت قوی رمزموفقیت دراداره هرولایتی باشدربانی باچنین تعینات خودسرانه وناسنجیده ی خودهشت سال بدخشان را ازچانس بازسازی وکمک های جهانی محروم ساخت درحالیکه واسطه سالاری ورابطه سالاری لجنزارفساداداری وکمین مردم ستیزیست
این مردضعیف النفس ، محافظه کار ، بی  تصمیم وخودبزرگبین بارهاثابت نمودکه چقدردرانجام وظایف محوله ناتوان ، ناکام وشخص بی کفایت ونابکاراست اومردیست عوامزده که ازخودهیچ هدف واستراتیژی درموردبدخشان ندارد

این سازشکارمعروف ، عروسک جاهل وبزدلی چون دامادش رامعاون کرزی ساخت که همچودستپاک تاکنون مورداستفاده تیم قدرت قرارداردجالب اینکه ربانی وضیاء مسعودش درظرف  کسانی غذامیخورندوباکسانی معازله میکنندکه سقاوی دوم رانوشته وقبیح ترین کلمات رانثارشان کرده اند انداین است درک واحساس پروفیسورربانی نماینده "منتخب" مردم ولایت بدخشان ! "من استغضب ولم یغضب فهوحمارکسیکه قادربدفاع ازخودنباشدازمردم چگونه میتواندحمایت کند؟هزارهاکتاب ومقاله علیه اونوشته شدولی خمی بأبرونیاوردپس اوچی میداندکه درماحولش چی میگذرد؟

جالب اینکه اودرپارلمان نه تنها ازحقوق ومنافع موکلین خودهرگزدفاع نکردبلکه علیه هویت أنهانیزقرارگرفته وگفت چی نیازاست که عوض پوهنتون دانشگاه گفته شود؟ این پروفیسورغافل تاکنون نمیداندکه دانشگاه رمزهویت تاریخی ، فرهنگی وملی پارسیگویان کشورش یعنی موکلین اوست قومی که ازخودهویت نداردشخصیت وحیثیت نیزنمیتواند داشته باشدچگونه میتوان شهروندبومی ومالک سرزمینی بودحالانکه هیچ گونه مدرک ودستأویزتاریخی ، فرهنگی وقومی نداشته باشی ؟ ربانی که خودفاقددرک وأبروست میخواهدهمه موکلین اونیزچنین باشند

ربانی بانفوذیکه درابتدابرکرزی ودولت داشت وباروابط خارجی وشناخت ازمراجع مادی وسیاسی جهان میتوانست بدخشان راباپاکستان ، چین وأسیای میانه ازطریق اسفالت وصل نموده وازین ولایت مارکیت بین المللی درشمال سازدوشهرقدیم بدخشان را ازنوبا استندردوماسترپلان شهری مانندولایات جنوبی ومشرقی ، بلخ و--- بازسازی کندکه ازلایابه تاشورابک رادربرمیگرفت بدین ترتیب علاوه برانکشاف وبازسازی ولایت وسیع وکوهستانی وعقبمانده شده ی بدخشان هزارهاجوان کارمیافت زیرادیگرمردم بدخشان نمیتوانندازطریق زراعت ، مشکلات ونیازهایشان رامرفوع سازند چون زمین هاپیروعقیم شده و95% زمین دربدخشان للمی وکوهستانی است که برخلاف زمین های أبی ومناطق گرمسیرهرچندسال بعدیکبارحاصل داده میتواندوبس جنگلات ازمیان رفته وتربیه مواشی دیگربنابرعدم علوفه ومالچرروبزوال است بنابرین مالداری وزراعت دیگرنیازجمعیت روبافزایش بدخشان راتکاپوکرده نمیتواندوبدخشان نیزبخاطریکه یک ولایت کاملاکوهستانی است وراه های همواربسوی کابل نداردبسترمناسبی برای فابریکه سازی وانکشاف صنائع نیست مثلاشماچطوردرراغ ، درواز، واخان ، کران ، یفتل وغیره مناطق فابریکه میسازید؟ بدخشان ازهرنگاه دیگرجهنم ساکنین خودشده است درگذشته کسی یک بارچوب رامیفروخت وروزگارش راپیش می بردامروزدیگرهمان چوب نیزیافت نمیشودربانی نیزمیتوانست میلیونهاخانواده ای راکه دربدخشان سرپناهی ندارندوخانه وزمین شان کوچیده است یاطعمه سیلاب شده ودرخطرانقراض قراردارندبولایات ومناطق دیگرانتقال دهدامروزبدخشان بیشترین أواره ومهاجرداخلی راداردکه ازنبودخانه وسرپناه رنج می برندحالانکه ازقبائل مردمی راحکومت درشمال زیرنام کوچی ومهاجراسکان میدهد
امروزدربدخشان یک تراژیدی واقعی جریان داردکه اگرعلاج واقعه راخردمندان بدخشی ، خودقبل ازوقوع نکنندماشاهدیک فاجعه وخیم وخطرناک انسانی خواهیم بودفاجعه غم انگیزیکه مردم بالاخره اولادشان راخواهندخوردودختران خودرامانندگذشته بخاطریکه فقط زنده مانندبه ناقلین وتجارانسان خواهندبخشیدچون علاوه براینکه نسبت افزایش گرماوتغیرجوی ، خشک سالی های دوامدارماراتهدیدمیکندبحران اقتصادی درجهان بالاخره منطقه وکشورمارانیزفراخواهدگرفت درحالیکه ازیک طرف گروهی ازمافیای موادمخدر، محتکرین وسودخواران ومامورین فاسدوغارتگردربدخشان مالک میلیونهادالرشده اندوازجانب دیگر90% مردم درزیرخط فقرزندگی نموده وبخاطریک لقمه نان خشک به هرذلتی تن میدهندو50% زن ومردبدخشان خصوصاجوانان ازرنج فقروبیکاری باعتیادپناه برده اندو40% دیگرشان درجستجوی نان ولباس ازبدخشان خارج شده اندراستی بدخشان توسط مافیارهبری واداره میشودکه ریشه درسهل انگاری وغفلت غیرمسئولانه ربانی دارد
کمال شرافت یک انسان درین است وقتی احساس میکندکه درانجام وظیفه خودموفق نیست مانندبلیراستعفادهدتخدیروگروگان گرفتن مردم وایجادامیدهای دروغین درعوام یک خیانت بزرگ است نبایدباعواطف عوام بازی وبامشکلات مردم تجارت نمودوازجهالت توده های غافل وپراگنده استفاده سیاسی ومذهبی ، چنین کاری یک جنایت سازمانیافته وخطرناک است
بدخشان یتیم خانه ای بیش نیست که بابدخشی ، حکومت مرکزی مانندیتیم برخوردمیکندمثلابخاطریکه رژیم نژادپرست کابل خودراملی نشان داده باشدبرخی پروژه های کوچک وروبنائی رادرولایاتی مانندبدخشان تخصیص داده است ماننداعماردوکیلومترسرک  درجه چهارم دربامیان درمقابل چندین هزارکیلومترسرک درجه اول وحلقوی هرولایت جنوب ولی همین پروژه هانیزدراختیارمردم بومی بدخشان قرارندارد بلکه توسط دیگران اداره میشودمثلاپروژه ازبدخشان ولی قراردادباتجاروپرسونل دیگرولایات بسته  شده وتجاروانجنیرو--- رئیس وماموراداری وحتی دریورموسسات ازدیگرولایات عمدتاپشتون برین ولایت تحمیل شده است درحالیکه پول تجاربدخشان راکدمانده وانجنیرودریوروکارگربدخشان بیکاراست وجوانانیکه درانگلیسی وکمپیورتخصص دارندحیران وپریشان بدنبال کارمیدونداینک بعنوان مشت نمونه ی خروارترکیب پرسونل دفتر مرکزی فقط مؤسسه " کف" در فیض آباد رامثال میأوریم تاعمق رابطه سالاری ، قومپرستی وبدخشی ستیزی راحتی درمؤسسات خصوصی مشاهده کنید:
1- داکترامان الله زاهدرئیس دفترکفت بامعاش ماهانه 1500دالرازولایت لوگر

2 - داکتر بسم الله ترینر  با معاش ماهانه 800 دالر از ولایت لوگر

3- داکتر نظری با معاش ماهانه 800 دالر از ولایت لوگر داکتراما

4- ضیاء الرحمن خواهر زاده داکتر بسم الله با معاش ماهانه 900 دالر از ولایت لوگر

5- حیات الله  ازاقارب داکتر یاسین مدیر اداری با معاش ماهانه 900 دالر از ولایت غزنی

6- تمیم پسر خشنه داکتر یاسین مسئول مالی با معاش ماهانه 600 دالر از پغمان

7- حیات الله از اقارب داکتر یاسین با معاش ماهانه 800 دالر از خوست

8- داکتر قریشی از اقارب داکتر یاسین با معاش ماهانه 700 دالر از لوگر

9- دستگیر از اقارب داکتر یاسین در کلینیک جرم با معاش ماهانه 530 دالر از ننگرهارتمام اینها ازبودجه مردم بدخشان نیزاعاشه واباطه میشونداین موسسه برای پرسونل مسلکی بدخشان به شمول دوکتوران شفاخانهِ فیض آباد و کلینیکهای دیگر ماهانه 250 دالر معاش میدهد درحالیکه این پرسونل محلی است که شب وروز کارنموده بیماران را مداوا ونوکری میکنند حالانکه پرسونل دفتر مرکزی مصروف خیانت وخوشگذرانی اندسوال اینجاست که چرا مؤسسات تمام پرسونل خود را از افرادغیر بدخشی  میأورند؟وچراباساس رقابت أزادانتخاب نمیشوندکه مبتنی به شفافیت ودربرابرمردم پاسخگوباشند؟ سوال دیگر درینجاست که کدام مرجع قانونی اسناد تحصیلی ، سوانح ، تجربه و سابقه کار اینهمه را ارزیابی نموده است ؟وسوال اساسی این است که زمانیکه یک پروژه یا بودجه بولایتی کمک شد باید مردم ساکن در آن محل از تمام مزایای پروژه به شکل متوازن استفاده نمایند و بودجه باید در خدمت مردم همان ولایت قرار گیرد در حالیکه اکثر موسسات موجود در بدخشان از دریور گرفته تا گارد و مامور و محاسب و داکتر و انجینیر را باخود می آورند.مگر در بدخشان قحط الرجالیست؟ آیا درینجا اگر داکتر و انجنیر پیدا نشود گارد ومامور و محاسب و دریور هم پیدا نمیشود؟ درحالیکه همین حالا بدخشان یکی ازِولایاتیست که بیشترین کدرها و متخصصین را در تمام عرصه ها دارد. همین حالا صدها داکتروانجنیرو حقوقدان و اقتصاددان و دیپلوم و ماستر بدخشی  بیکار اند.چرا کدر های بدخشان بکار گماشته نمیشوند!؟

موسسات داخلی و خارجی در بدخشان حق ندارندتاکسی را باساس روابط قومی وفامیلی استخدام کنندزیرا این پروژه ها برای بدخشیهاوبدخشانست اگر یک هدف پروژه ، بازسازی است هدف دیگر ش  کاریابی برای مردم محل است.نه اینکه مانند نیشکر شیره اش را دیگران بنوشند و چوبش برای بدخشانیها برسد

کسانیکه درین پروژه هاوموسسات دولتی وغیردولتی وانجوها ، بدخشی نیستندطبیعی است که بخاطرخدمت نیأمده اندبلکه باجعل اسنادفقط سرقت واختلاس میکنندوسپس فرار، شمادفاترکشورهای کمک دهنده راورق بزنیدمیلیونهادالربولایت بدخشان مصرف نشان میدهندولی مردم بدخشان هیچ خبرندارندکه چنین بودجه های هنگفت وحیرت انگیزدرکجاوتوسط کدامین مراجع مصرف شده است ؟واقعیت این است که هیچ جعل وخیانتی درهیچ دفتردولتی یامؤسسات خصوصی "انجوها" بدون دخالت مقامات ارشدولایت بدخشان امکان پذیرنیست سکوت معنادارشان نیزدربرابرپرسونل غیربدخشی  درین ادارات ناشی ازمنافع شخصی حضرات است اگربدخشان مسئولین باوجدان ، حکومت قوی ، نمایندگان وظیفه شناس ورهبران وارسته داشته باشداولابامکتوب متحدالمال ازتمام نهادهای مصروف کاردربدخشان میخواهندکه ازاستخدام پرسونل غیربدخشی وقراردادباتجارغیربدخشی جدا امتناع ورزندچنانچه درجنوب عین شیوه جریان داردزیرایکی ازاهداف بازسازی کاریابی برای مردم ولایات است درحالیکه دربدخشان همه چیزش دراختیاردیگران است ومردم بومی بیکاروسرگردان
 

هیچ وقتی یک بدخشی نمیتواندمثلادرولایات جنوب وظیفه یابدولی هزارهافرصت طلب جنوبی ومشرقی مصروف غارت بدخشان اندوبرای باداران خودراپورمیدهندکه بدخشان گل وگلزاراست وهیچ مشکل وکمبودی نداردپشتون چی ازقندهارباشدیا ازننگرهارحتی ناقل میتواند در34ولایت والی ، ولسوال ، قاضی ، دادستان ، رئیس وقوماندان وحتی أمیروکارمندمؤسسات خصوصی شودولی بدخشی درولایت خودهم وظیفه یافته نمیتواند؟چون واسطه وحامی ورهنماندارد
اگربدخشان رهبری داشته باشدحتی مردم راسازماندهی میکندتاعلیه چنین استثماروسلطه جوئی وتبعیض قیام نموده ونگذارندتاهردزدوقاچاقبری برسینه مردم بدبخت دربدخشان سوارشودچراکه بدخشان بقدرکافی پرسونل اداری ، انجنیر، تجاروکارگرداردوفرزندانش هم انگلیسی میدانندوهم کمپیوترفقط بکارنیازدارندوبس چی  نه پول دارندکه رشوت بدهندونه واسطه ولی کسانیکه بوکالت ازبدخشان ارتزاق میکنندمگرأنچه درین ولایت وبرین مردم میگذردرانمی بینندپس بخاطرچی وتابکی سکوت میکنند؟ تازمانیکه ماخانه خودراساخته واداره کرده نتوانیم افغانستان راچطورمیتواند
ربانی اولاباید بدخشان رامیساخت هرقدرشماعمق فاجعه انسانی وعقبماندگی ومشکلات بدخشان رابهتردرک نموده وبیشترمشاهده کنیدیقین وباورتان راسخ ترمیشودکه چقدراین مردم یتیم وغافل وپراگنده انداولادشان درحالیکه نبوغ وتحصیل دارندولی بیکاراماکسانیکه چندکلمه انگلیسی شکسته بیش نمیدانندوفقط یک کورس کمپیوترخوانده اند دربدخشان همه کاره هستندمیگویند: بدخشی باش ولی دربدخشان نی راستی ماعجب خودکش بیگانه پروریم ؟گویا این چیزهابربانی ودیگروکلاء ونخبه های بدخشان ربطی نداردمگراینکه کسی ازخانواده خودشان بیکارباشد
وقتی شمابوقاحت این خیانت ربانی بولایت بدخشان پی برده میتوانیدکه بدانیداوپسرخاله جاهل وعیاش ودزدش رازمانیکه بقدرت رسیدمعاون والی ساخت که تاکنون یکه تازبدخشان است کسیکه فقط تاصنف ششم مکتب خوانده وباشهادتنامه جعلی به سعودی فرستاده شدولی اخراجش کردندچنین فردبیسوادی تاکنون سرنوشت چندین میلیون بدخشی راتعین میکنداگرمردم بدخشان عوام وغافل نباشندچطوریک چنین فردجاهل رابرهبری خودپذیرفته میتوانند؟هم رهبران نخستین اسلام وهم دانشمندان بزرگ جهان میگویند: "درهرقومی حکومتی بوجودمیأیدکه سزاوارش هستند"به عبارت دیگر:اربابان جامعه به اندازه ی درک ولیاقت مردم هرجامعه است ومردم بیداروهوشیارهرگزتن برهبری افرادعادی وناتوان نمی دهند پس مردم بدخشان بدبخت وبیکارنباشندمردم ننگرهارباشندیامزار؟

گرچی باثرشکایات ومظاهرات مکررمردم والی بدخشان بالاخره تبدیل شدولی بازهم کسی را نیاوردندکه باینولاخدمت کرده بتواندچون تنها اخلاص وصداقت دراداره یک ولایت کافی نیست بأنهم ادارات بدخشان باید خانه تکانی وهمۀ پرسونل فاسدوبیسوادوناکام ازجمله معاون وهیئت اداری ولایت تبدیل شوندچون مافیای موادمخدر، غصب املاک ، جرائم اجتماعی وفساداداری رادربدخشان رهبری میکنندوالی جدیدباچالش وأزمون بزرگی روبروست ولی نبایدهیچ واسطه وملاحظه ای رادرنظرگرفته وهمچواسماعیل خان ، استادعطاء وشیرزوی قاطع باشدودرانتخاب همکارومشاورومامورش دقت زیادی نموده وافرادمسلکی ، نیکنام ، وارسته وشایسته رادرولایت وشهرستان هاجستجوکنداحمدی درین جهادش بایدعلیه فشارهای ناسالم واستخدام مامورین مشکوک ازکابل نیزمقاومت کرده وبرای مردم ثابت نمایدکه ازمردم وفقط درخدمت مردم است اگرچنین کندیقینامردم اورانیزتنهانخواهندگذاشت ولی اگرمصروف شب نشینی وفرکسیون بازی های خداوندگارمنافع شودوازمردم دورماندعواقب بهترازمنشی مجیدنخواهد داشت مردم نیزیایدازکارهای مفیدوالی حمایت کنندودربرابراشتباهات اوخیلی سریع مقاومت وباین فریب نخورندکه چون والی بدخشی است کاربدی نخواهدکردانسانهافراموشکاراند وغفلت واشتباه ازطبیعت انسانی " وذکرفإن ذکری تنفع المومینین " اصل نظارت برمقامات دولتی نبایدفقط توسط شورای ولایتی ورسانه ها، خطبای مساجدوروشنفکران بلکه بوسیله احادملت بایداعمال شودخصوصادرولایتی که همیشه ازطرف مامورین دولت ورهبرانش تاراج وغارت شده است ونمایندگان عوض خدمت بولایت مصروف تخدیرعوام وسوء استفاده ازاعتمادموکلین وقدرت بوده اند

چنانچه تاکنون ازطریق مراجع خارجی وداخلی استادهیچ کارموثری برای بدخشان نکرده است بخاطریکه اوخدمت بولایت بدخشان ودفاع ازفرهنگ وتاریخ کشورش راکسرشأن واهانت میداندمگراستادمانمیتوانست ازسفراء ومقامات عربی بخواهدکه دربدخشان دانشگاهی بسازندحالانکه چنین کاری رادرخوست و---کردند؟کرزی ازسفراء ، روساء شرکت های بین المللی وحتی مقامات کشورهاخواست که ازطریق برادران اودرافغانستان سرمایه گذاری کنندولی ربانی درین سی سال نتوانست حتی یک تاجرعرب راتشویق کندکه دربدخشان کاری نمایدتاچی وقت مردم بدخشان منتظرخدمت دولتی باشندکه جزدرفکرقوم ونژادخودش نیست ؟

مادرگذشته فریادمیکشیدیم که حکام نژادپرست بولایت بدخشان خدمت نکردندولی هاشمی وکوشانی وربانی وشهرانی و--- چی کردندبلکه فقط کشتندوخوردندوبردندکسی بنام خداوکسی بنام خلق ، شماخدمت سیماسمررامثلابولایت غزنی باخدمت رهبران مادربدخشان مقایسه کنیدخجالت میکشیدکه چنین وطنداران عقیم داریدکرزی حتی برای اولادطالبان یتیم خانه وپرورشگاه ومکتب ولیلیه ساخت ولی ربانی اولادکسانی راکه بنام اوگروه گروه شهیدوناپدیدشدندیکسره فراموش کردزنان اکثرمجاهدین بخاطرامرارحیات اولادشان تن فروشی وگدائی میکنندحالانکه اولاده خودش بادالربازی میکنندزهی وجدان واسلامیت را، اسلام میگوید: اگرشبی همسایه توگرسنه بخوابد درحالیکه توسیر، ایمان توناقص است .منتسکیومیگوید: هرکاخی که مشاهده میکنیدازخون کوخ نشینان دیوارشده است.

درحالیکه زنان ودختران شمال وبدخشان ، دروقت مقاومت بخاطریک لقمه نان خودفروشی میکردندولی ربانی بازن واولادش میلیاردها افغانی رابدون حساب وکتابی درروسیه چاپ نموده و به اسعار خارجی تبدیل وبه خارج انتقال میدادندبخاطردارم که چندباردردوره مقاومت انجنیرمسعودباوی درین موردبرخوردسخت تندوجدی کردواوراتهدیدنمودکه دیگرنبایدخانواده خودرابگذاردتاپول راخارج سازند.

علاوه برین استادمیلیونهادالرجهادومقاومت رابطورخصوصی قرارزمزمه ی مردم بافرادموردنظرش برای تجارت داده است اگرازین پول هافابریکه میساخت هزارهانفرامروزدیگرنیازی نداشتندکه بایران وپاکستان سرگردان شوندحالانکه دیگرهیچ کسی یک افغانی هم نه بربانی میدهدونه به ورثۀ اوکه این خیانت دیگری درحق اسلام ، مردم ، وطن وجهادومقاومت است اوبهترازهرکسی میداندکه هرأنچه راخانواده اوذخیره کرده است مسروق وخون بهای بهترین فرزندان بدخشی وتاجک است بازهم افتخاربه شیخ محسنی که برای مردم خودلااقل یک دارالعلوم ساخت وسیاف هزاران نمره زمین رابه قومش  توزیع کردوغیرازربانی هرشخصیت دیگراثری ازخودبجاگذاشته است که میتواندفرداذکرخیری ازأنهاباشد.

حالاکه چنین است وبگفته شاعر"یاران راستین شده مارأستین" چگونه میتوان بدخشی رافهماندکه حق راهدیه نمی کنندوهیچ وقت نمیتوان باعذروپابوسی گرفت ؟ وشماهمان حقوق اساسی رادرین کشورداریدکه مردم قندهاروپکتیادارند؟چراوتاچی وقت احساس حقارت میکنید؟ وازکدامین نیرومیترسید؟اگراراده سیاسی داشته باشیدهمه چیزداریدفقط بیدارشویدازجابجنبیدوازخودبپرسیدکه چی نیازی دارید؟گدامنش وگداخصلت نباشید درتقدیرهیچ زن ومردی جهل وفقروذلت نیست قضاوقدرانسان دردست خودش است اوست که میتواندخداگونه یاپادشاه وجهانکشاشودومیتواندبرده ومجرم وگدا---

تلاش  دانه  درخاک  تاکی      چوموران زیستن درخاشاک تاکی

هیچ کسی باداروشوهرشمانیست وهیچ چیزی رادولت ازکیسه خودش به شمانمی دهد بعقیده من طبیعت خاموش ومطیع ماست که ازخطرپذیری هراس داریم درحالیکه مردم جنوب بزورازدولت وجهان باج وجزیه میستانندحتی طالبان چون درنظام طبیعت ضعیف پامال است وهمیشه حق باقوی

اگرشمانباشیدنظامی نیزنخواهدبودپس شماعلت وجودی دولت هستیدشمامالک وپاسداروطن هستیدشمابالاخره خلیفه خدادرزمین هستیدتاچی وقت مانندبزدرکوه هاخیز میزنیدمانندگوسپندبزیرسایه چوپان راه میرویدمانندشتربدیگران بارمیکشیدمانندگاوبرای خداوندگارقدرت شیرمیدهیدومانندبرده ازکسانیکه شمارابادیده حقارت مینیگرندوجزدرمواقع نیازبسوی تان نمی أیندپاسداری میکنید؟منتظرچی هستید: هرگزمعائده ی أماده ازأسمان نازل نخواهدشدإن الله لایغیرمابقوم حتی یغیروامابانفسهم

شماخودمسئول رنج وجهل ومشکلات وعقبماندگی خودتان هستیدنه مردم جنوب ورهبران قبیله چی أنهامیدانندکه اگرشماراسیرسازندوباسوادگلوی خودشان راخواهیدگرفت مگرباداری نوکرش رارشدیاماننداولادش نازمیدهدوکنیزش رامانندزن خویش نگه میدارد؟ اگرشماچنین محتاح ودرمانده وبیسوادوپسمانده نباشیدقبائل برکیهاحکومت کنند؟ وکیهابه أنهاخدمت کند؟ یک پالچ فقط بایک پتوازأنسوی مرزهامیرسدوهرچی دلش خواست برمامیکندوچندی بعدمیلونرمیشودچراپشتونهامخالف فدرالیزم اند؟چرامانبایدحق انتخاب ومحاسبه وعزل مسؤلین خودراداشته باشیم درحالیکه درجنوب قدرت عملادراختیارمردم است ؟

خوشباوری مابیش ازحداحمقانه است احساس میکنم که غفلت درنهادمانهفته باشدتصورنکنیدکه من این سخن رابخاطرتوهین به مردم نجیب بدخشان زدم نه هرگزچنین نیست بلکه میخواهم بعنوان یک بدخشی اعتراف کنم که مادراسارت ذهنی ، عقبماندگی عقلی ، درک سطحی ازواقعیتهای اجتماعی ، رویدادهای سیاسی ، تحولات جهانی وهنجارهای تاریخی قرارداریم وحالت روانی مانورمال نیست انسان نورمال وخودأگاه همواره باواقعیتهامبارزه میکندجهان رادرنتیجه همین مبارزه باواقعیتهابودکه انسان به یک دهکده کوچک تبدیل کردوحتی مصروف تسخیرکائنات دیگراست

انسان واقعیت پذیروتسلیم طلب یک انسان مریض وشکست خورده وغافل است زیراچیزی درین عالم بنام واقعیت ومحال سراغ نداردبلکه این تصورماست که ناشی ازدرک واراده میشودمگرمردم امریکابامردم افغانستان کدام فرق اساسی درخلقت دارندچرازن درغرب وزیروپیلوت میشودومالک شرکت است ولی درافغانستان کنیزاست وچون حیوانات هنوزهم استثمارمیشود؟

زن ومردجاهل نمیتوانندجزاولادجاهل تربیه کنندجامعه عقبمانده نمیتواندجزمردم عقبمانده داشته باشدوعقبماندگی روانی وذهنی وعقلی خیلی مرگبارترازعقبمانده گی مادیست درقرن 21دیگرنمیتوان باشرایط قرن پانزده خورشیدی زیست ونه درین دهکده جهانی معزول ازدیگران وقتی فرانسه به مصرتجاوزکردیک قهرمان وپهلوان عرب برافسرفرانسوی یورش بردولی بیدرنگ نقش زمین شداوتصورمیکردکه بایک شصت انگشت سربازبیگانه رابدورمیأندازد-غفلت ازواقعیتهای ملی وجهانی مرگباراست

امروزهمه ی بشردرجنگ اندجنگ اقتصادی وفرهنگی درین معرکه هرکسی حریف خودرانزندخودش زده میشودمردم افغانستان خصوصابدخشان تاکنون خطرچنین جنگ خانمانسوزی رادرک نکرده اندتابرایش أمادگی بگیرندبنابرین بتدریج منقرض میشوند-

پس " "به مردم بدخشان پیشنهاد می کنیم که بیش ازین گوسفند نشوند زیرا گوسفند یا خورده می شود یا دوشیده .اگر شیرشده نمیتوانند گاه گاهی پوست شیر را هم به تن نمایند و حق خویش را با استفاده از شیوه های دموکراتیک و مسالمت آمیزچون تظاهرات اخیرشان بگیرند که حق گرفته می شود" اروپانخستین مهدتمدن ، دمکرسی وحقوق بشربعدازغروب مدنیت اسلامی بودولی چنین ارزشهای جهانشمول رامردمش رایگان بدست نیأوردندبلکه دیکتاتوران راکه چی بنام امپراطوریادمیشدندیاپادشاه زیرمشت ولگدنابودساختندوقصرهای ظلم وستم رابأتش کشیدندتاکه دیگرهیچ قلدری نتوانست بگوید: قانون یعنی من ومردم کیست ؟

گرچی درین عصردیگرخشونت به هرنام وعنوانی باشدمردوداست ولی مقاومت منفی ، مظاهرات سازمانیافته سراسری ، مبارزه مدنی ، دقت درانتخاب وکلاء ومسئولین خصوصارئیس جمهور،مشارکت درانجمن های اجتماعی ، اتحادیه های صنفی وسازمان های سیاسی ، پخش ونشرافکارخود ازطریق رسانه های ملی وبین المللی ، دیداربامراجع ذیذخل داخلی وخارجی ، تدویرسیمینارهاوکنفرانسهابخاطرارزیابی مشکلات بدخشان وتشخیص اولویتها ، انتخاب رهبران محلی درسطح قریه ها، شهرستان هاوناحیه های شهرفیض أبادکه بازتوسط همین رهبران محلی یک شورای اجرائی بحیث موسفیدان مردم بدخشان تشکیل شده ومرجع الهام بخش وکلاء یابتهرگفته شودمشاورین وکلاء باشند

چون برای یک وکیل خیلی دشواراست که باهرموکل خودهمواره دیدارداشته باشدهرقدردریک کشوریاولایت انسجام وسازماندهی درمیان مردم تبارزکندمردم بیشترواردصحنه وفعال شده وبهترمیتوانندبدفاع ازحقوق خودپردازندمهم این است که مردم بدانندچی حقوقی بردولت وچی مسئولیتی درجامعه دارند؟مامورین نوکران قراردادی شان اندیامالکین سرنوشت أنها؟

خطیبان مساجدبایدرفع مشکلات جامعه رابحیث فرائض عینی ومکلفیتهای دینی وملی دراولویت قراردهندومردم باهزاران شیوه دیگردولت رازیرفشارقراردهندتارفع مشکلات أنهارادراولیتهای کاریش قرارداده وبدخشان راجدی ومهم پنداردنظام هاهمواره درخدمت مردمی اندکه میتوانندحکومت رابه چالش کشندومشکل سازیاشندوبقدریکه دولتمردان ازین مردم احساس خطرکنندبرفع مشکلات ونیازشان خواهندپرداخت وعده های کرزی رادربدخشان بخاطردارید؟هرسیاستمداری بازهم چنین خواهدکردولی شمانبایدباردیگرمرتکب اشتباه شوید

حافظ وظیفه تودعاگفتن است   دربندأن مباش که کس نشنید

درفرجام بایدگفت : برخی ازاجیران رسانه ها بخاطریکه معاش خودراحلال کرده باشنداگردیدندکه یک نفرهم دربدخشان کاریافته أن رابا أب وتاب زیادی گذارش میدهندیا اگرکسی خشتی رابردیواری گذاشت یابذری رابرزمین ، أغایکه برادیوامریکاگذارش داد که زنان بدخشان کاریافته اندبایدبگویدکه کدام کاروتاچی وقت ؟ تاجری چندجوال چارمغزرامیخواهدمغزکندهمه اش ده بیست  کارگری رابرای یکی دوماه نیازداردبازسرنوشت مردم چی خواهدشد؟ گزارشات بایدمسئولانه باشدکاربایدمداوم وتضمین کننده احتیاجات واقعی خانواده باشدچندفیصدمردم بدخشان چنین کاری  دارند؟
                                         برگرفته از تاجیک مدیا