من کاملا متأسف و شرمنده هستم که در آن جریان ها دست داشتم یا 
شرکت داشتم

سی و چهار سال پیش حزب دموکراتیک خلق افغانستان قدرت سیاسی را در 
این کشور با کودتای خونینی به دست گرفت و بیست سال پیش مجاهدین با فروپاشی رژیم 
کمونیستی، وارد کابل شدند و حکومت اسلامی اعلام کردند.

این دو رویداد، افغانستان را متحول کرد و تلخیها و شیرنیها و هچنین دردها و زخم 
های ناشی از این دو تحول هنوز قابل لمس است و سالها ادامه خواهد داشت.

فرید مزدک، عضو سابق هیات رهبری حزب وطن ( سابق حزب دموکراتیک خلق افغانستان) در 
یک مصاحبه اختصاصی بیست سال پس از سقوط حاکمیت این حزب می گوید، از پیامد عمکردهای 
حزبی که عضو آن بود، متاسف است.

به گفته او این حزب از بدو تاسیس تا آخرین زورهای حیاتش، دچار مشکلات و اختلافات 
درون حزبی بود و در سالهای حاکمیت هرگز جنگ مجال نداد تا برنامه های دموکراتیک در 
عمل پیاده شوند.

فرید مزدک حدود بیست سال اخیر را در غرب زندگی کرده است. افکار سیاسی چپ‌گرایانه 
اش حالا متحول شده، گذشته و آینده را از منظر دیگری می بیند. آصف معروف به بهانه 
بیستمین سال سقوط حزب دموکراتیک خلق، با فرید مزدک مصاحبه کرده و ابتدا از او 
پرسیده است که چه چیزی او را به سوی این حزب کشاند.

سالهای هفتاد دو و هفتاد و سه متعلم صنف نه و صنف ده مکتب بودم در لیسه 
(دبیرستان) نادریه. در آن سالها به خصوص در شهر های افغانستان به ویژه شهر کابل در 
دانشگاه ها و مکتب ها زیاد اعتراض ها و تظاهرات می شد و بخش زیادی از نسل جوان را 
به طرف خود می کشاند. من هم به همانسو کشانیده شدم. چرا؟ دلیلش بیشتر عقلانی و فکری 
نبود. من خط مش و برنامه های سازمان ها و جریان هایی را که در آن زمان وجود داشتند، 
مورد ارزیابی و مطالعه قرار نداده بودم.

من در خانواده زندگی می کردم که در آن، تعدادی از بزرگان سیاسی فکر می کردند و 
به این حرکت ها علاقمند بودند. آنها در عین حال سرمشق و الگو برای جوانتر های 
خانواده ما هم بودند. در حقیقت من با این چیزها و در همان فضا علاقمند شدم به این 
حرکت ها و پیوستم به جناح پرچم حزب دموکراتیک خلق افغانستان.

در آن زمان البته یک مقدار چپ گرایی مٌد روز هم بود در بسیاری کشورهای 
جهان این هم یک انگیزه بود برای شما و جوانان هم نسل شما؟

چرا که نه؟ البته در آن زمان در کاربرد اصطلاحات چپ و راست زیاد دقت صورت نمی 
گرفت؛ بخصوص توسط نسل من. اما یک چیز که زیاد مورد توجه بود این بود که باید عدالت 
وجود داشته باشد، فقر نباشد، همه به صورت همسان از امکانات و نعمات موجود در جامعه 
بهره داشته باشند و همین ها بود پایه ها و اساسات اساسی یک جریان چپ که من بعد ها 
متوجه شدم و فهمیدم.

خب شما تجربه حضور و زندگی در غرب را داشتید آیا در اعتقاداتان نسبت به 
همین مکتب های سیاسی حالا تغییری آمده؟

در حقیقت دگرگونی هایی در ذهن من بعد از سال ۸۵ _ ۸۶ در کشور رخ داده بود. در 
سالهای مهاجرت در غرب، یک مقدار دقت بیشتر صورت گرفت، من متوجه شدم آن دگرگونی ها 
درست و صحیح بودند. من یک مقدار در آزمون تجربه سیاسی غربی ها آن سالهای خود را 
درست یافتم و کمی ژرفتر در این خط پیش رفتم و حالا دارای همان اندیشه ها هستم با 
اعتقاد و باور بیشتر.

همان اندیشه ها منظورم اندیشه های دموکراتیک است، اندیشه های آزادایخواهانه است، 
اندیشه های عدالت طلبانه است، اندیشه های مبارزه برای یک زندگی و جامعه باز و آزاد 
که در آن انسان از تمام آزادی های فردی برخوردار باشد؛ چیزی را که ما در نظام های 
ساخته شده فکری قبلی خود نداشتیم.

حزبی که شما متعلق به آن بودید، حاکمیت را بدست گرفت، شما هم به تدریج 
از سازمان جوانان تا سطوح بالای حزب، پله های ترقی در حزب را پیمودید، تلاشهایی 
برای تحقق اهداف خود کردید ولی سرانجام به شکست انجامید. چرا؟ روش نادرست بود؟ 
خارجی ها دخالت کردند؟ مخالفان شما قوی بودند؟

همه اینها. ولی مهمتر از همه اینها این بود که حزب دموکراتیک خلق افغانستان، یک 
حزب بومی نبود. یک حزب ساخته شده بر اساس نظریه ها و استراتیژی های کلانتر منطقه ای 
و جهانی بود و یک حزب غیر مستقل بود.

حزب اتکا داشت به نیروی وسیعی از انسان های پاک نیت، وطن دوست و مصمم برای ترقی 
و پیشرفت جامعه افغانستان، اما درمجموع من می خواهم تأکید کنم که به لحاظ ذهنی، 
اهداف، اندیشه و دیدگاه، یک حزب بومی نبود.

آرمان هایش شاید ولی اندیشه هایش نشات نمی کرد از حقیقت زندگی و جامعه 
افغانستان، بلکه بیشتر نشأت می کرد از الگوها و مدل هایی که توسط جریان های 
لنینیستی آن زمان از جانب اتحاد شوروی به کشورهای مثل افغانستان تحمیل می شد.

به این اساس اندیشه ها و آرمان هایی که ما به آن باور داشتیم که ما را می برد به 
طرف یک جامعه آزاد و مرفع و پیشرفته، از لحاظ اقتصادی و اجتماعی و سیاسی این آرمان 
ها در حقیقت نقش بر آب شدند.

تعداد زیادی از جوانان بخاطر همین مدل ها و همین آرمان ها قربانی شدند و 
خون ریختند، شما به عنوان عضو سابق رهبری حزب اظهار ندامت می کنید؟

بله من کاملا متأسف و شرمنده هستم که در آن جریان ها دست داشتم یا شرکت داشتم. 
جریان های سیاسی و اجتماعی آن سالها منتج به حوادثی شد که شما از آن نام بردید.

اما فراموش نکنیم که بدبختانه همه طرف‌های درگیر در داخل افغانستان مستقل 
نبودند. از طرفین درگیر در مسائل داخلی افغانستان قدرت های کلان جهانی استفاده 
ابزاری می کردند تا به اهداف خود در منطقه برسند و متأسفانه همین حالت تا امروز هم 
ادامه دارد.

چه می شد کرد که مرام و هدفی که برای دموکراتیزه کردن جامعه وجود داشت، 
تحقق پیدا می کرد؟

شاید بسیار آرمانی و خیال پردازانه باشد چیزی که من می گویم، ولی افغانستان یک 
شانس طلایی داشت اگر دهه دموکراسی بصورت مثبت ادامه می یافت. اگر شاه (ظاهرشاه) 
جرأت می کرد قانون احزاب را پاس می کرد، اگر پسر عموی شاه، ( داود خان) از سماجت 
خود پایین می آمد و وقتی که او طرفدار جمهور و رأی و آزادی مردم بود واقعا می رفت 
به طرف رعایت دموکراسی در جامعه و در جهت ادامه دهه دموکراسی کار می کرد.

من فکر می کنم در آن صورت ما امروز در افغانستان یکی از بهترین نمونه های یک 
دولت پادشاهی_ پارلمانی با پیشرفت اقتصادی بسیار خوب می توانستیم داشته باشیم. اما 
نشد. بنابر دلایل متعدد.

در آن سالها فاجعه ای در افغانستان اتفاق افتاد، منظورم کودتای جمهوری خواهانه 
محمد داوود بود. در حقیقت این (کودتای داوود خان) همه شرایط و زمینه ها را مساعد 
ساخت برای وقوع مجموع فاجعه های که بعدا در افغانستان رخ داد و اوضاع و احوال کشور 
ما را برد بطرف پیچیدگی و تراژیدی های بسیار بزرگی که مردم افغانستان تجربه 
کردند.

مشخصا در رابطه با حزب دموکراتیک خلق افغانستان باید بگویم که ای کاش حزب 
دموکراتیک خلق افغانستان به قدرت نمی رسید. بحیث یک نیروی سالم در اپوزیسیون رشد می 
کرد اما اپوزیسیون یک دولتی که واقعا می توانست اپوزیسیون را تحمل کند. در حقیقت 
حزب دموکراتیک خلق افغانستان با اشغال قدرت، مرگ تدریجی خود را آغاز کرد، با اشغال 
قدرت لگد زد به تمام آن چیزی های که به مردم به مثابه آرمان خود وعده داده بود.

زمانی هم آمد که حزب هم نامش را تغییر داد و هم در واقع اهداف خود را 
تغییرداد، سیاست مصالحه ملی را اعلام کرد ولی بیست سال پیش را اگر به یاد بیاوریم، 
با تمام این سیاست ها باز هم سقوط کرد. بعضی ها فکر می کنند که ممکن بود اگر در 
درون نیروی بیروی سیاسی، اختلاف بوجود نمی آمد و حزب از هم پاشیده نمی شد، دولت می 
توانست مقاومت کند یا در واقع شکست به گونه دگری واقع شود نه به این گونه که 
بالاخره حتی منجر به پایان مرگ تراژیک رهبر حزب و رئیس جمهور نجیب الله 
شود؟

خوب تغییرات در حزب دموکراتیک خلق افغانستان زیر تأثیر تغییرات در شوروی 
(پریسترویکا) بود . این تغییرات، تغییرات درستی بود. باید می آمد اما دیر آمد، 
ناوقت آمد. ولی برای اینکه این تغییرات در درون حزب جا بیآفتد و واقعا یک حزب نو 
بوجود بیآورد ما به زمان احتیاج داشتیم، به صلح و ثبات احتیاج داشتیم، به جلب حمایت 
مردم احتیاج داشتیم که همه این ها را نداشتیم. به یک نیروی منسجم احتیاج داشتیم که 
این نیرو واقعا از دل و جان برای اصلاحات در درون حزب می توانست کار کند و بر پایه 
اعتقاد به اصلاحات در درون حزب باید کار کند.

من گفتم که حزب در هفت ثور سال پنجاه و هفت به قدرت رسید و در قدرت گم شد و در 
سالهای که ما مصالحه را اعلام کردیم و خواستیم این حزب را از نو بسازیم هر قدر 
کوشیدیم که حزب را از درون قدرت بیرون بکشیم موفق نشدیم. حزب گمشده (در قدرت) را ما 
دوباره نتوانستیم که از درون قدرت بیرون بکشیم.

یعنی شما تصور می کنید که این پایان ناگزیر بود؟

چنین پایانی، تنها عاملش ضعف درون حزبی نیست، حزب در بحران زندگی می کرد، یک حزب 
غیر دموکراتیک شده بود. در تمام احزاب عقاید مختلف وجود دارد، گرایش های مختلف وجود 
دارد، ولی احزاب دموکراتیک بر گرایش های خود مجال زیستن می دهند، مجال تبارز می 
دهند و از طریق گفتگو و تفاهم اختلافات خود را حل می کنند. اکثریت ها برنده می شوند 
و هیچ وقت اقلیت ها سرکوب نمی شوند. حق رأی شان محفوظ می ماند، حق نظر شان حفظ می 
شود. در حزب ما دموکراسی وجود نداشت، حزب ما یک حزب دموکراتیک نبود یک حزب اقتدار 
گرا و وابسته بود و در آن اختلافات یک امر طبیعی بود.

وقتی می گوئید دموکراتیک نبود یعنی می خواهید بگوئید در اصل و در نهاد 
غیر دموکراتیک بود، یا بعضی از رهبرانش دموکرات نبودند؟

حزب ما در اصل و در نهاد یک حزب لینینی بود. یک حزب لنینستی دموکراتیک که ما تا 
حال ندیده ایم و تاریخ به یاد ندارد و دیگر اینکه اختلافات چیزی نبود که در یک روز 
بوجود آمده باشد.

اختلافات، نابسامانی و توطئه گری چیزی بود که از نخستین کنگره مؤسسان حزب 
دموکراتیک خلق افغانستان در این حزب راه یافته بود و قدم به قدم، ماه به ماه و سال 
به سال پیش رفته بود تا وقتی که این حزب سقوط کرد.

بنا بر این، تنها رفع اختلافات راه نجات از آن حالتی که حزب دچارش بود، نبود. 
مشکل کلان دگر این بود که ما واقعا در یک بحران بزرگ اقتصادی به سر می بردیم. جنگ 
جریان داشت و هیچ فرصت نیافتیم که در شرایط صلح و آرام برای ساختن یک دولت آن هم با 
اشتراک تمام مردم و گروه های سیاسی افغانستان کار کنیم.

گپ مهمتر از همه این بود که دولت افغانستان بدون حامی خارجی زیسته نمی توانست و 
حالا هم نمی تواند. ما حامی خود یعنی شوروی را از دست دادیم و جای آنرا نتوانستیم 
با حامی جدید پر کنیم.

اعتماد غرب به ویژه آمریکایی ها را نتوانستیم جلب کنیم. به همسایه های خود چراغ 
های سبز داده نتوانستیم که نشان دهیم می توانیم معضلات خود را حل بکنیم و در عین 
حال به گروه‌های مجاهدین، به بخش بزرگ مجاهدین بخصوص آنهای که در داخل بودند و زیر 
تأثیر کشورهای همسایه ما نبودند، نتوانستیم این اعتماد را بدهیم که ما می توانیم 
باهم کار کنیم.

بعضی ها معتقدند که وضعیت کنونی خیلی مشابه آن سالها است. چه درس هایی 
می شود از آن سالهای آموخت؟

بله در استراتژی های کلان تغییری نیآمده، افغانستان همان موقعیت ژئوپولتیک را که 
صد سال دو صد سال قبل داشت امروز هم دارد. علاقمندان به این موقعیت همان هایی هستند 
که در گذشته بودند و فردا هم همین علاقمندان وجود خواهند داشتند. قدرت های کلان 
دگری هم اضافه شده مثل چین و هند هر روز صاحب نیرو و قدرت بیشتری می شوند.

درسی را که امروزی ها می توانند از گذشته های پیش از حزب دموکراتیک خلق بگیرند، 
یک چیز است و آن اینکه همیشه منافع خود را با منافع همسایه های خود وفق دهند. 
مشکلات و دشواری های خود را در رابطه با همسایه های خود با رعایت و احترام به منافع 
متقابل، حل کنند. منافع ملی خود را به منفعت های دیگران رجحان دهند، اما با قدرت 
های جهانی هم باشند و طوری عمل کنند که از امکانات آن قدرت ها برای آبادانی کشور 
خود استفاده مؤثر و لازم را بعمل بیآورند.

صد سال قبل مشروطه خواهان اصلاحات می خواستند، بعدا شما اصلاحات می 
خواستید و دولت کنونی هم بر اصلاحات تاکید دارد، اما این روند اصلاح طلبی همیشه با 
موانعی روبرو شده است. حالا نیز نگرانی هایی وجود دارد که دست آورد های سالهای اخیر 
ممکن است قربانی مصلحت های سیاسی شود (مصالحه با طالبان) به نظر شما برای پایان جنگ 
چقدر باید بها داد و از چه چیزهایی نباید گذشت؟

آرمان تغییر نکرده، مشروطه خواهان هم همین آرمان را داشتند که امروزی ها دارند، 
مدرن گرایان امروزی جامعه افغانستان دارند. ترقی اقتصادی و اجتماعی، پیشرفت، مدرن 
ساختن جامعه افغانستان و مردم افغانستان، تأمین عدالت اجتماعی، تساوی حقوق مردم در 
تمام بخش ها، بناً این منطق درست است که آن آرمان دیروز و پریروز، امروز نیز هست و 
فردا هم خواهد بود.

اما اینکه امروزی ها چه باید بکنند که باید راه حل مطلوبی برای حفظ آن دست 
آوردها بیابند. دست آوردهایی که در طی ده سال گذشته با اشتراک وسیع جامعه جهانی در 
افغانستان بدست آمده است برای آن کار کنند. باید گفت که حرف این است که ما جرأت 
کنیم و به دموکراسی چنگ بیاندازیم.

امروز به دموکراسی در افغانستان، بنابر دلایل متعدد بخش های مختلف جامعه سیاسی 
افغانستان به نظر های گوناگون می بینند، دیدگاه های مختلف دارند. عده ای توأم با شک 
به آن می نگرند. عده ای فکر می کنند که جامعه افغانستان جامعه ی عمیقا سنتی و 
قبیلوی است و دموکراسی در اینجا جایی ندارد. ( این عده معتقدند ) که ما باید دوباره 
رجوع کنیم به نهاد های قبیلوی در جامعه و از آن طریق جامعه را در مدل مثلاً کشورهای 
شیخ نشین عربی رشد دهیم.

به نظر من این یک عقب گرد بسیار بد است یک عقب گردی است که برای افغانستان 
بدبختی های بیشتری به ارمغان خواهد آورد. به نظر من آنهایی که طرفدار دموکراسی و 
آزادی و پیشرفت و رشد و استقلال در افغانستان هستند، باید با شجاعت با همدیگر نزدیک 
شوند. صرفنظر از تفاوت های گذشته خود.

اینها امکانات مؤثر و بزرگ جهانی را از دست ندهند، حفظ کنند و از آن بهره 
بگیرند. ما زیر نام استقلال، استقلال، استقلال نمی توانیم کشور را ببریم بطرف عدم 
استقلال و گرسنگی و فقر و بدبختی و عقب ماندگی.

شجاعت در حل مشکلات محلی خود داشته باشیم. افغانستان تا وقتی که نتواند معضلات 
منطقه ای را با همسایه های خود حل کند و در مقیاس جهانی با همه قدرت های جهان رابطه 
مناسب و درست را تأمین نکند، راه نجات دیگری ندارد.

رستاخیز ملی

 

احمد ضیا مسعود، رهبر جبهه ملی، از گروه‌های اپوزیسیون حکومت افغانستان، حامد کرزی رئیس جمهوری را متهم به داشتن رابطه ریشه دار با گروه طالبان کرده است.

بخشی از حزب جمعیت اسلامی به رهبری احمد ضیا مسعود، حزب وحدت اسلامی مردم افغانستان به رهبری محمد محقق و جنبش ملی اسلامی به رهبری عبدالرشید دوستم از گروههای اصلی تشکیل دهنده جبهه ملی هستند.

او افزود: "این برادری ریشه در همان ارتباطات قدیم دارد، پیش از سال ۲۰۰۱، که رهبری سیاسی فعلی یک جا با طالبان کار می‌کرد و در همان وقت هم در ساختن (گروه) طالبان و در به وجود آوردن طالبان هم کشورهای منطقه و هم کمپانی های بزرگ نفتی و هم همین رهبری سیاسی فعلی دست داشتند."

آقای مسعود همچنین گفت: "کسانی که امروز حکومت می کنند، کسانی هستند که زمانی با طالبان پیش از سال ۲۰۰۱ روابط بسیار تنگاتنگ داشتند، حتی نماینده‌های سیاسی طالبان بودند و مترجمان انگلیسی طالبان بودند. به همین خاطر است که هر قدر طالبان در کشور ما ظلم می کنند و از مردم ما قربانی می گیرند، باز هم رهبری سیاسی کنونی طالبان را برادر خطاب می کند."

ائتلاف با طالبان؟

رهبر جبهه ملی همچنین حکومت را متهم کرد که منتظر خروج نیروهای خارجی از افغانستان در سال ۲۰۱۴ است تا پس از آن با گروههای افراطی و از جمله طالبان ائتلاف کند.

احمد ضیا مسعود گفت: "حکومت فعلی منتظر آن است که نیروهای جامعه بین المللی از افغانستان خارج شوند و اینها ائتلافی را در بین گروههای افراطی، طالبان و بعضی شخصیتهای حکومت فعلی به وجود بیاورند."

او افزود: "حالا تاکید آنها بر این است که اگر کاندیدای آنها در انتخابات (ریاست جمهوری) ۲۰۱۴ موفق شود، همین ائتلاف به موفقیت می‌رسد، چرا که حکومت فعلی پایگاه اجتماعی قوی در بین مردم ندارد، یگانه پایگاه و متکایی که حکومت فعلی به آن تکیه کند، گروه طالبان است."

معاون پیشین حامد کرزی هشدار داد که اگر نامزد مورد حمایت رئیس جمهوری کنونی در انتخابات آینده پیروز شود، حکومت افغانستان "طالبانی" خواهد شد.

آقای مسعود همچنان گفت بسیاری از گروه‌هایی که رهبری کنونی افغانستان در صدد ائتلاف با آنها است، مخالف پیشرفت و اصول دموکراتیک هستند.

رهبر جبهه ملی همچنین تاکید کرد که رهبری کنونی کشور باید مشخص کند که در کنار مردم افغانستان است یا در کنار کسانی که، افغانها را می کشند.

انتقاد از رهبران مجاهدین

این رهبر اپوزیسیون در عین حال، سکوت رهبران جهادی در برابر رفتار حکومت را، که به گفته وی تامین کننده منافع گروه‌های شورشی است، مورد انتقاد قرار داد و گفت اگر طالبان بار دیگر به قدرت برسند، به هیچ کدام از آنها رحم نخواهد کرد.

او همچنین گفت که رهبران جهادی در اجلاس بن آلمان (۲۰۰۱) با گرفتن مقامهای حکومتی و امتیازهای "سمبلیک" فریب خوردند و نتوانستند به اهدافی که در سی سال گذشته تعیین شده بود، برسند.

جبهه ملی سال گذشته خورشیدی اعلام موجودیت کرد و تشکیل نظام پارلمانی را در محور اهداف سیاسی خود قرار دا

همکنون آقای پدرام به استثنای حق انتخاب کردن و انتخاب شدن از حقوق برابری با سایر شهروندان تاجیکستان برخوردار است

شهرداری کولاب، در جنوب تاجیکستان، به لطیف پدرام، شاعر و سیاست مدار مخالف دولت افغانستان، مقام "شهروند افتخاری" اعطا کرده است.

هم اکنون آقای پدرام به استثنای حق انتخاب کردن و انتخاب شدن از حقوق برابری با سایر شهروندان تاجیکستان برخوردار است.

این خبر روز شنبه 31 مارس در محفلی نوروزی در شهر دوشنبه اعلام شد.

در این محفل که آن را خود آقای پدرام برگزار کرده بود، تعدادی از شعرا و نویسندگان و اهل هنر و فرهنگ از تاجیکستان و افغانستان و ایران شرکت داشتند.

شاعرانی چون گلرخسار، مؤمن قناعت، گلنظر، عسکر حکیم، دانشمندانی چون عبدالنبی ستارزاده، میرزا شکورزاده و روشن رحمانی از جمله حاضران در این محفل بودند که آقای پدرام را به مناسبت کسب مقام شهروند افتخاری تبریک کردند.

گلرخسار صفی اشعاری را در ستایش بهار و نوروز خواند و گفت که با لطیف پدرام سالها پیش، زمانی که عضو پارلمان اتحاد شوروی بود، آشنا شده است.

وی افزود: "وقتی که من رئیس بنیاد فرهنگ تاجیکستان و عضو پارلمان اتحاد شوروی بودم، سردبیری مجله "فرهنگ" را نیز که آقای (میخائیل) گورابچف پولش را داده بود، به عهده داشتم. آن زمان اولین جوان بدخشانی را من پیدا کردم که لطیف پدرام بود و شعرهای بهترینش را در آن مجلّه چاپ کردم."

خانم صفی همچنین گفت: "به فکر من، هر کسی دینش را خودش انتخاب می‌کند. مثلاً، من اهل سیاست نیستم، من عضو حزب گل یاسم و خودت (پدرام) هم عضو حزب گل یاس می‌شوی. شما برای عشق، برای زندگی ، برای بهار همیشه کوشش کردید و من می‌خواستم که در این روز زیبای نوروزی شما همچنان که هستید، همچنان باشید."

شاعر و پژوهشگر حیات نعمت سمرقندی نیز که در روزهای جشن نوروز وارد تاجیکستان شده است، در این محفل حضور داشت و ضمن تبریک آقای پدرام داستانی را در باره احمدشاه مسعود، فرمانده مجاهدین افغان که سالها علیه نیروهای شوروی و طالبان جنگید، قرائت کرد.

گلرخسار می‌گوید که اولین بار اشعاری از لطیف پدرام را در مجله "فرهنگ" در تاجیکستان در اواخر عهد شوروی چاپ کرده است

سعیدمیر ظهورف، وزیر سابق امنیت و امور داخلی تاجیکستان که حالا ریاست اداره حفظ اسرار دولتی را به عهده دارد، نیز در میان شرکت‌کنندگان محفل نوروزی بود که لطیف پدرام را برای کسب مقام تبعه افتخاری تاجیکستان تبریک کرد.

وی همچنین پاره‌ای از خاطراتش را در باره احمدشاه مسعود نقل کرد و با اشاره‌ به وضع امنیتی افغانستان ابراز امیدواری کرد که صلح و ثبات به این کشور هرچه زودتر برگردد.

آقای ظهورف گفت: "مشکل مردم افغانستان تنها مشکل آنها نیست، مشکل ما و شما هم هست. چونکه آرامی و آسودگی ما و شما به آرامی و صلح و صلاح در افغانستان بستگی زیادی دارد. امیدوارم که این کشور هرچه زودتر آباد و آسوده شود. این هم ملک ما است، مردم ما است، امیدوارم این سرزمین صاحب صلح و صلاح شود."

وی همچنین مردم تاجیک و افغان را "یک ملّت" و هر دو کشور را "ملک ما" خواند و گفت که تاجیکستان یاری و مساعدت خود را برای برقراری ثبات در افغانستان هرگز دریغ نمی‌دارد، هرچند "متاسفانه، از دست ما حالا جز خیرخواهی کار دیگری نمی‌آید."

این مقام ارشد امنیتی تاجیکستان افزود: "روزی شود که همین سرحدات (مرزها) از میان برداشته شود و ما و افغانستان همان طور که استاد ربانی گفته بود که جوانان ما به کولاب قنغاله ‌بازی (نامزد‌بازی) می‌رفتند، شاید به همان روز باز دوباره برسیم."

خود لطیف پدرام نیز ضمن سخنرانی در این محفل از مقامات شهر کولاب برای اعطای مقام "شهروند افتخاری" به او ابراز سپاس کرد و گفت باید کشورها و مردمان منطقه تلاش کنند که نظام روادید را برای اتباع همدیگر بکلّی لغو کنند.

آقای ظهورف گفت که امیدوار است روزی مرزها برچیده شوند و مردم دو سوی رودخانه آمو بی ممانعت به دیدار هم برسند

وی گفت: "ببینید، ما اتحادیه تازه اروپا داریم. شما وقتی از بلژیک به لندن می‌روید، ویزا کار ندارید. کافی است که کارت شناسنامه یا یک لیسانس رانندگی داشته باشید. من امیدوار هستم که مرزهای جغرافیای سیاسی که امروز بسته است، روزی باز بشود، مثل مرزهای فرهنگی."

آقای پدرام همچنین از گردهمایی رهبران چهار کشور ایران و افغانستان و تاجیکستان و پاکستان در دوشنبه برای جشن نوروز استقبال کرد و گفت چنین همایشها فرصتی است که کشورهای منطقه مسائل خود را خودشان به بررسی بنشینند.

وی گفت: "چه طور این ممکن است که یک جمعیت بسیار کلان در این حوزه، چین با یک میلیارد و چندصد میلیون جمعیت، هند با یک میلیارد بیشتر جمعیت، ایران همین ترتیب، پاکستان با 180 میلیون جمعیت، افغانستان، تاجیکستان، قرقیزیمستان، ترکمنستان. چرا ما نمی‌توانیم مسائل خودمان را خودمان مدیریت بکنیم؟ چرا آمریکایها بیایند مسائل ما را مدیریت بکنند؟"

لطیف پدرام همچنین سخنانی در باره زبان فارسی ایراد کرد و با اشاره‌ به بزرگانی مانند مختمقلی، شاعر ترکمن و علیشیر نوایی، وزیر دربار تیموریان در قرن 15 که هم به فارسی و هم به ترکی شعر گفته است، این زبان را "زبانی فراقومی" خواند.

"حالا زبان فارسی زبان فراقومی به همین دلیل است که پشتونها، ترکمنها، ازبکها، ترکتبارها، بلوچها و غیره و غیره در غنامندی این زبان کمک کرده‌اند. بنا بر این، این زبان تنها زبان تاجیکان نیست، این زبان زبان اقوام مختلف است."

وی با اشاره‌ به چندی از شاعران پشتوزبان افغانستان، نظیر بارق شفیعی و سلیمان لایق که به فارسی هم اشعار زیادی گفته‌اند، ابراز داشت که در بازسازی زبان فارسی بزرگان زبان و فرهنگ پشتو نیز تأثیر زیادی گذاشته‌اند.

اعطای مقام "شهروند افتخاری" به لطیف پدرام به ابتکار شهرداری کولاب در روزهای جشن جهانی نوروز در تاجیکستان صورت گرفته است. در این روزها شمار زیادی از فرهنگیان از ایران و افغانستان و کشورهای دیگر به تاجیکستان سفر کرده بودند.

به گفته حقوقدانها، آقای پدرام اکنون از حقوق برابر با سایر شهروندان تاجیکستان برخوردار است، به جز حق انتخاب کردن و انتخاب شدن. این بدآن معناست که او نمی‌تواند در هیچ انتخاباتی در تاجیکستان رأی دهد یا خودش به عنوان نامزد انتخاب شود.

آقای پدرام که رهبر حزب کنگره ملّی افغانستان، یک حزب سیاسی مخالف دولت حامد کرزی است، دو بار نامزد انتخابات ریاست جمهوری آن کشور هم شده است.

وی از دانشگاه سربون پاریس دکتورای اسلام‌شناسی دارد و در سالهای جنگ علیه نیروهای شوروی در افغانستان در جبهه فرهنگی مقاومت مبارزه کرده است. آقای پدرام راه حلّ بحران در افغانستان را ایجاد نظام فدرالی می‌داند.

در تابستان سال 2008 به اتهام توهین به امان‌الله خان، پادشاه پیشین افغانستان، تظاهراتی اعتراضی علیه او در هرات و برخی از شهرهای دیگر افغانستان به دعوت حزب افغان ملّت برپا شده و او مدتی در حبس خانگی هم بوده است.