بررسی کوتاهی از پته خزانه

دکتور شمس الحق آریانفر

عوامل ماندگاری وسیر تاریخی نوروز

ملت های جهان، ازبدوی تامتمدن،همه جشن های دارند، وآیین های ویژۀ دربرگزاری اعیاد وجشن ها،نزد آنان وجوددارد.

 جشن های باستانی واساطیری، جشن های تاریخی وملی،اعیاد وجشن های مذهبی ودینی، جشن های موسمی،جشن های سیاسی وجشن های خانواده گی ازشمار آن مناسبت ها وجشن های است ،که ملت های جهان هریک به شیوه یی ،گونه یی ازآن راجشن می گیرند.

 جشن نوروز،که رستاخیز طبیعت وجشن رویش ونوشدن هستی است،جشنی است باستانی واساطیری که درطول تاریخ، درموسم بهار به گونۀ ملی ومذهبی تجلیل می گردیده است.

                      درین جستار،درنگی داریم برماندگاری و سیرتاریخی نوروز؛ واین که نوروز دردوره های مختلف تاریخ سرزمین ما، ازچه زمانی وچه گونه برگزار می شده است.

 پژوهشگران،پیشینۀ این جشن راتاعهد کیومرث نخستین فرمانروای عجم می رساند وهمین گونه به روایت فردوسی نوروز را، روز تخت نشینی جمشید می دانند.

 نوروز درعهد زردشتیان تجلیل می گردیده است،ازین روبرخی آنرا عید زردشتی دانسته اند،

 اما مهرداد بهار می نوییسد: درادبیات دینی زردشتی سخنی ازنوروز مهرگان واعیاد بزرگ ملی نیست و این عیادملی یااعیادبومی به پیش ازعصرآریائیان مربوط بوده است(1))

بهرصورت این جشن بومی، درعهدآریائیان وزردشتیان ادامه یافت وتجلیل گردید. علل استواری وماندگاری این جشن رادرچند اصل خلاصه می کنند.

 نخست این که نوروز درآغاز بهار ونوزایی طبعیت،طبیعی ترین جشن بودکه طبق ناموس طبیعت،زمین وزمان به شوروحرکت می آید واین بهترین فرصت برای تدویرجشن بود. که آریائیان آنراتجلیل کردند.

 انگیزه دیگردرماندگاری نوروز این است، که اول سال واول ماه، نزد زردشتیان مقدس بود به خصوص روز اول ماه، روز خداونداست ازین رو جشن نوروزگونۀ مذهبی هم می یافت.

 همچنان زردشتی ها معتقد بودند، فره وشی ها، درده روزآخرسال به زمین فرودمی آیند ودراول هرسال نیز چنین می کنند . ازینرو مردم برای خشنودی ارواح نیاکان وپذیرایی ازآنها،مراسمی رابرپامی داشته اندکه نوروز ازآن زاده شده است.

 این روایت نیز وجوددارکه حسین بن عمروالرستمی یکی از سرداران
 مامون الرشید، از موبد موبدان خراسان برسید: چرانوروز راجشن می گیرند؟ اودرپاسخ گفت و زمانی دربطیحه (بصره) وبایی  پدیدارآمد وساکنان آنجاهمه مردند. چون اول فروردین رسید،خداوند بارانی برایشان ببارید وآنان رازنده کرد وایشان به مساکین خود بازگشتند ،پس پادشاه زمان گفت: “ این نوروز است “ درنتیجه این روز به نوروز مسماگردید ومردم آن رامبارک شمردند.

 همین گونه،نوروز را، روزپیروزی جمشید براهریمن که برکت رااززمین برده بود، دانسته اندکه درنتیجۀ پیروزی جمشید، برکت به زمین برگشت ومردم گفتند:اینک روز نو.(2)

عوامل دیگر دربرگزاری وماندگاری نوروز رامؤرخان چنین تذکر کارداده اند.

 دراین روز کیومرث زاده شده است،هوشنگ پیشدادی درهمین روزبه دنیا آمده است،تهمورث درین روز بر دیوان فایق آمد وآنان رادربندکرد، فریدون درهمین روز کشور رامیان فرزندان خود تقسیم نمود. سام نریمان درهمین روز، مردم آزاران راسرکوب کرد، کیخسرو درهمین روز زاده شد.زردشت درهمین روز ازسوی اهورا مزدا به پیامبری رسید. گشتاسپ شاه درهمین روز آیین مزد یسنا راپذیرفت ودرعهد اسلامی هم باوربراینست که حضرت علی (ک) درهمین روزبه تخت خلافت نشست.

نوروز شد وجمله جهان گشت معطر
ازبوی خوش لاله ونسرین وصنوبر
 برتخت خلافت بنشست آن شۀ ابرار
 دامادنبی،شیرخدا ساقی کوثر

 

 نوروز درفرمانروایی آریانا:

 دردوره های مختلف تاریخی این خطه،شاهان وفرمانروایان، نوروز راجشن می گرفته اند درهرزمانی آداب ومراسم خاص وجود داشته است.

 نوروز درروزگار هخامنشیان: تاریخ نشان می دهدکه هخامنشیان نوروز رامی شناختند ودرآن آداب ویژه ی می داشتند شاه بارعام می داد،نمایندگان ایالات مختلف را می دید وهدایای شان رامی پذیرفت.

 ازآثار بازنده بابل برمی آید که داریوش هخامنشی ( ۵۲۱_ ۴۸۶ ق.م ) درنوروز به معبد بعل مردوک رب النوع بزرگ بابل، می رفت ودست آنرا می گرفت .

به قول مهرداد بهار، درآغاز هرسال درتخت جمشید مراسمی برگزار می شد.

م.موله، دانشمند فرانسوی نیز،مراسم درتخت جمشیدراتائید می کند ومی گوید: شاه طی مراسمی نوروز راپرپامی داشت وباخدای خود اهورامزدا گفتگو می کرد.(3)

نوروزدر عهد اشکانیان:

                      روایت های ادبی وتاریخی نشان می دهد که اشکانیان مهرگان ونوروز را جشن می گرفته اند. فخرالدین اسعد گرگانی درمثنوی ویس ورامین که متن آن مربوط عهد اشکانی هاست، ازنوروز یادمی کند واز عقب افتادن کبیسه سالها،که جشن نوروز ازموضع طبیعی ونجومی خودخارج گردیده بود.

چو گردشهای ایشان رابدیدند
زآذرماه روزی برگزیدند
 کجا آنکه زگشت روزگاران
 درآذرماه بودی نوبهاران
 منم آزار وتونوروز خرم
 هرآیینه بود این هردو باهم
 سرسال وخجسته روز نوروز
 جهان پیروز گشت ازبخت پیروز(4)

 

نوروز درعهد ساسانیان:

ساسانیان بامراسم خاصی نوروزرا تجلیل می کردند. درصبح نوروز موبد موبدان اولین شخص بودکه نزد شاه می آمد وسرود خسروانی “ یاسرود موبد موبدان راتقدیم وبه آن اساس نوروز را به شاه تبریک می گفت، سرودخسروانی چنین آغازمی شد.

 شها جشن فروردین، به ماه فروردین،آزادی گزین بریزدان ودین کیان.

 سروش آوردترا دانایی وبینایی به کاردانی سرت سبزبادو جوانیت چون خوید ...

 شاه دراین روز به عزل ونصب حکام می پرداخت،مالیات جمع شده رادراین روز به حضور شاه تقدیم می کردند درصبح نوروز مردم درکنار رودها ونهرها رفته،خودراشستشو می کردندبه همدیگرآب می پاشیدند وشیرینی تعارف می کردند. دراین روز سکۀ نومی زدند وآتشکده هاراپاک می کردند(5). درکتاب پهلوی دنیکرت آمده است: هرپادشاهی ردین روز فرخنده رعیت ممالک خویش راقرین شادی وخرمی می ساخت .سلاطین وشهرداران و اسپهبدان در این روزبه شاه هدیه می دادند و شاه نیز هدایایی به آنها می داد.

نوروز درزمان غزنویان:

 غزنویان نیزمراسم دریافت هدایا رادوست داشتند ودردربارهای خویش به این مناسبت نوروز راتجلیل می کردند .

ابوالفضل بیهقی ازسلطان مسعود یادمی کند که در ۴۲۹ هجری قمری هدایا راپذیرفت وتوبۀ خوددرشرابخواری رابشکست. دراین ایام مردم نوروز رابه پیمانۀ وسیع برگزار می کرده اند. بهاریه ها ونوروزی های شاعران در دربار محمودو عصرغزنوی به روشنی مبین این امراست. آنگونه که منوچهری گفته است

برلشکر زمستان نوروز نامدار

 کرده است رای تاختن وقصد کارزار

 نوروز درعهد سلجوقیان: سلجوقیان نیزبه گونه غزنویان آیین هدیه دادن وهدیه گرفتن رادرنوروز زنده نگهداشتند ونوروز راتجلیل نمودند. درادبیات عصرسلجوقی این رویداد بازتاب گستردۀ داشته است به این ابیات ازامیرمعزی درمدح ملک سلجوقی توجه نمائید:

باد میمون ومبارک صدهزاران جشن جم

برخداوندی که چون جم بند ه دارد صدهزار.

 بانشاط ورامش وپیروزی ونیک اختری

 همچننین نوروز وصدنوروز دیگر برگزار

عهد خوارز مشاهیان: کتاب سیرۀ جلال الدین منکبرنی،نشان می دهدکه نوروز توسط خوارز مشاهیان نیزتجلیل می شده است .فتنۀ چنگیز خراسان رابه تباهی کشاند،ولی نوروز بعدازآن گونۀ بیشتر ملی یافت وتجلیل ازآن،تجلیل ازعظمت واحیای روحیۀ ملی وتشویق آزاده گی دربرابر غاصبان شد.

 درروزگار تمیوریان هرات،تجلیل نوروز بازیارت آرامگاه حضرت علی (ک) ومیلۀ گل سرخ پیوند داده شد .واین جشن باستانی،مایه های ملی ودینی به خودگرفت که خودبحث جداگانه است.

نوروز بعدازظهور اسلام:

 روایت های تاریخی نشان می دهدکه اعراب پیش ازاسلام باجشن های مهرگانی ونوروز آشنا بوده وآنها راجشن می گرفته اند.

 الوسی می نویسد: “مردم مدینه پیش ازاسلام دوعیدداشتند .نوروز ومهرگان وچون رسول اکرم (ص) به مدینه آمد برآداب ورسوم ایشان دراین دوعید آگاه شدگفت: خدای تبارک وتعالی به جای این دوعید بهترازآنها رابه شما ارزانی داشته، که یوم الفطر ویوم النحراست.(6)

درروایت دیگرآمده است:

 بااین همه دردوره های اسلامی نوروز باقی ماند:دانشمندی می نویسد: سبب اصلی ماندگاری نوروز دردولت اسلامی ،همان سرسال بودن آن بودکه زمان خراج قرارمی گرفت. (7) چنانکه اسدی طوسی می گوید:

 نوندی سرسال نوکرد راست
 خراج خداوند کابل بخواست
                      همچنان نوروز زمان پیش کش نمودن هدایابودکه فرمانروایان عرب نیز آنرامغتنم شمردند ونگهداشتند وقتی به همت خراسانیان وابومسلم خراسانی بساط امویان برچیده شد،عباسیان درتأثیرپذیری بیشتر از خراسان،این جشن راتجلیل کردند. واژۀ آیین رادرین جشن بکاربردند.

 ابن زبیرمی گوید: دریک نوروز بازی سماجه یی (باز یگران نقابدار)دربرابر معتضدخلیفه برگزار شدکه سیزده هزاردینارصرف آن شد.(8)

پانویس ها :

1-مهرداد بهار،اساطیر ایران ، ص 205

2-البیرونی آثار باقیه ۲۱۵)

                      3-م.موله ، ایران باستان ،ترجمه دکتر ژاله ، 1372،ص13

                      4-ویس ورامین ؛ ص269

                      5- کریستن سن ، ایران درزمان ساسانیان ، 1368،ص205

6-_ امیرمعزی،دیوان، اهتمام عباس اقبال،ص ۳۱۲.

7- آلوسی،بلوغ الارب، چ۱، چاپ قاهره، ۱۹۲۵ ص ۶۴ م .

8- رضاشعبانی،آداب ورسوم نوروز،تهران ۱۳۷۹، ص ۱۱۴.

                                                         برگرفته از آریایی

"نیکه" ها امپراتوری مولانا را تسخیر مکنند!؟

نجیب الله ضیا رحمان

 افغانستان کشوری است که با معمار استعمارگر کهنه سال انگلیس از بدنۀ خراسان بزرگ و متمدن تولد شده و" دولت – ملت" ساختگی افغان را بر پایه فاشیزم قبیله ای بنا نموده و یک " وحدت ملی"!؟ ساختگی را بر مردمان این سر زمین تحمیل کرده است. به همین دلیل همیشه این ملت ساختگی در ذهن دیگر باشندگان این سرزمین دارای شکاف بوده است، اگر زور و سرکوب مرکزی نبود اینک نشانی از "ملت – افغان" با تعریف کنونی آن نیز وجود نداشت.

 آنچه که همزیستی "طبیعی اقوام" در خراسان کهن نام داشت با بنای افغانستان دار فانی را وداع گفت. اگر بعد از آن ملتی بنام افغان بر جا بوده، براساس ظلم، وحشت، قتل های عام و نسل کشی بوده است نه "همزیستی طبیعی اقوام".

بعد از خراسان همه ملتهایی که در زندان بزرگی بنام افغانستان محکوم شده از کاروان ترقی و تکامل عقب مانده اند. امروز از نگاه دنیای متمدن کشور ما منسوب به قرن 21 نیست، افغانستان قرون وسطایی مخصوص خود را میگذراند.

زمان دیگر تغییرکرده است، اکنون وقت آن رسیده است که باید از خواب ناز اوغانی و قبیله پرستی بیدار شد. دیگر موذیانه از فرهنگ و خرده فرهنگ و قوم و قبیله نمیتوان سخن راند و فرهنگ غژدی را رواج داد و فرهنگ سلطه را در همه ابعاد زندگی معیار سنجش قرار داد. چون رهایی از یوغ برتری خواهان بصورت یک ضرورت اجتماعی و حکم تاریخ برای ملیت های دیگر این سرزمین در آمده است، بدون تردید تجربه های تلخ گذشته و هدف نوین امروزی درین راستا ما را یاری خواهد کرد. زیرا مبارزه ما مبارزه عقل روشنگر با نادانی است، مبارزه با فقر فکری و اندیشۀ طالب پروری است، مبارزه ما با جهالت، بربریت، تمدن ستیزی و فرهنگ سوزی است که قبیله سالاران فاشیست به وجود آورده اند.

این قبیله سالاران از نظر ذهنی در تاریکی های گذشته دور و نزدیک غوطه ورند و ذهن خود را در عمق تاریخ مردگان حبس کرده اند و همه تئوری های تاریخی و فکری را در افغانستان نگهبانی گورستان های تاریخ قبیله خود میدانند، نه دست آورد ها و افتخارات فرهنگی،سیاسی و اجتماعی دیگر ملیت های ساکن درکشور. یعنی برای حاکمیت تک ملیتی قبیله سالاران علمی بنام تاریخ موجود نبوده و نیست. تاریخ برای فاشیزم قومی منبعی است برای انکار هستی ملل مختلف دراین سرزمین و برتر شمردن نژاد خویش.

تعریف ما از افغانستان به معنای پشتونستان نیست، افغانستان را نباید معادل پشتونستان دانست و فاشیزم فرهنگی را تا آنجا پیش برد که امروز سرک ها، جاده ها، کوچه ها ومحلات عمده و اساسی شهر ها به نام ابدال، زی،مهمند،هوتک و نیکه.... نامگذاری شود. واقعا اگر این گردانندگان سیاست از فرهنگ چیزی می دانستند چگونه می توانستند همت کنند که، درامپراتوری فرهنگی مولانا جلال الدین محمد بلخی،که یکی از برگزیدگان نامی دنیای بشریت به شمار می رود و یکی از بلندترین مقامات را در ارشاد فرزند آدمی دارد و در سرزمین کسانیکه دارای تاریخ انباشته از افتخارات بی نظیر وشخصیت های بزرگ علمی، فرهنگی و سیاسی نامداری چون ظهیرفاریابی، امیرعلیشیرنوائی، ظهیرالدین محمد بابر، مخدومقلی فراغی، ابونصر فارابی، گوهر شاد بیگم، بایسنقرمرزا، نادره بیگم، شیبان خان، سلطان حسین بایقرا، سلطان سنجر، ملک شاه سلجوقی، سلطان محمود غزنوی... وغیره نام های قبیله سالاران متوفی چون میرویس هوتک، احمد شاه ابدالی، غلزائی وغیره را بگذارند؟ که خود قبایل پشتون هم بصورت یک پارچه به زعیم و رهبر بودن آنان باور نداشته وهر یک شان را متهم به قتل وجنایت در برابرمردمان همد یگر میکنند.

نام ها، نشانی های قدامت، تمدن، فرهنگ تاریخ و ملیت یک شهر است. قبیله سالاران میخواهند با اقدامات شونیستی خویش درعوض نام های اصیل وباستانی شهر های غیر پشتون نشین کشور نام شخصیت های پشتون را بگذارند و شهرها را از هویت اصلی آنها خالی نمایند. چون نام خیابان ها بخشی از هویت چند صد ساله و گاه چند هزار ساله شهرها محسوب می شوند که نمی توان به سادگی در مورد تغییر آنها تصمیم گرفت. در این میان آنچه همیشه جاویدان خواهد بود، نام قهرمان های ملی و اسطوره ای قومی بر خیابان هاست.

انتخاب نام برای محلات عمده و اساسی یک شهر باید براساس رویدادهای تاریخی اجتماعی و ارزش های حاکم بر جامعه و حفظ هویت منطقه ای و ملی برخاسته از اسامی تاریخی مردمان بومی آن باشد و تصمیم گیری ها باید با حساسیت و توجه به ریشه های تعلق اجتماعی شهروندان آن صورت گیرد، نه به تصمیم کدام" زی" و" غلزیی" و یا به کمک مالی بعضی شهرت طلب نا عاقبت اندیش. زیرا بسیاری از محله های شهرهای کشور ما سرمایه ها و داشته های فرهنگی خود را در نام کوچه ها و گذرها تصویر می کنند.

در تمثال چندین تجربه تاریخی چنین میتوان نتیحه گرفت که فقط و فقط ملت هایی که همگام و همزمان بر ضرورتهای جهان امروز حرکت میکنند حق برخورداری از زندگی مرفه را دارند. ملت ما میخواهد به صورت انسان مدرن زندگی کند. انسانی که از حقوق ملی و بشری برخوردار است و در چارچوب جغرافیای تاریخی خود در تحقق دموکراسی و ترقی فکری، اقتصادی و مدنی بکوشد، بیآفریند، بسازد و با تکیه بر تمدن ملی خود در تحقق احتیاجات و ضرورتهای جهانشمول اشتراک کند ؛ نه اینکه به سینه بم ببندد و انتحار کند.

ملت ما خود آینده خود را رقم خواهد زد. دوراندیشی در آن است که دست از عظمت طلبی بردارید. ذهن ملیت پشتون را بیش از این با آلوده گی های توهم قبیله سالاری مسموم نکنید، ما طرفداری دوستی متقابل بین اقوام مختلف کشور هستیم. اگر روش و سیاست های حاکمان به جای اهداف خیالپرستانه تمامیت خواهی، سرشار از آماج و اعتقاد ملی می بود، دیگر امروز موقعیت تاریخی ما آنچنانکه امروز هست نمی بود. نه آنقدر فقیردرمانده درداخل وهم نه اینقدر حقیر و ذلیل در خارج.

حاکمان فرهنگ ستیزافغانستان در طول ۲۶۰ سال کوشیده اند تا با تبلیغات و تطبیقات وحشیانۀ شونیستی عقدۀ حقارت را در ملیت های تحت ستم به وجودآورند تا این ملیت ها نسبت به فرهنگ، زبان و عناصر هویت خود با چشم حقارت بنگرند. هر تک تک ما مزۀ تلخ و ویرانگر تطبیقات و تبلیغات فاشیزم قبیله یی را هم در بعد زندگی سیاسی- اجتماعی و هم در بعد زندگی فردی بر روح خود احساس کرده ایم. علیرغم قتلهای فرهنگی قبیله گرایان، زبان و فرهنگ ما زنده است، اما آسیب های زیادی بر پیکرۀ آن، از طرف این فاشیست ها وارد آمده است.

مردم ما در گیر و دار مبارزه با فاشیزم قومی تجربه اندوخته، آبدیده شده، پایگاه اجتماعی-سیاسی خود را محکمتر نموده اند. روح تاریخ ملت ما بیدار شده است و حافظه تاریخی خود راهم زنده کرده ایم و هویت ملی به شکل یک احتیاج مبرم آمده و روح نسل پر انرژی و تاریخساز جامعه ما را تسخیر کرده است و نیک میدانیم که پروژه تساوی حقوقی اگر پشتوانه نیروی مردمی، اقتصادی و فکری نداشته باشد، ماجراجویی بیش نیست. اگر به خاطر مسالمت آمیزترین اعتراضمان در جوزجان و دیگر شهر های ما بر روی ما آتش میگشایند، چه تضمینی در کار است که فردا این جنایتکاران فاشیست با تانک ها، هلیکوپترها قتل عام ما نکنند. مرگ نه اولین سلاح، باید آخرین سلاحی باشد که برای دفاع از حریم مقدس فرهنگی امپراتوری بزرگ مولانا بر علیه نیکه های از غژدی گریخته مورد استفاده قرار گیرد.

ما را اراده ملی بر آن است که همچو ملت های دیگر جهان امروز دور ازوحشت جنگ، در صلح زندگی کنیم. این حق مسلم و طبیعی ماست و با توجه به اینکه خواست ما یک مسئلۀ اخلاقی و انسانیست، دنیای آزاد و وجدانهای بیدار و آگاه همگام با ما خواهند بود. کافیست که در راه خواستهای ملی خود کوشا و هم پیمان گردیم. ما را توانایی دفاعی بر علیه پشتونیزه کردن کشور موجود است. ملت تُرک افغانستان همگام با دیگر ملتهای تحت ستم برای بر اندازی سلطۀ فاشیزم قبیله یی به پا می خیزد.

                                                    برگرفته از خاوران

تا زمانیکه رژیم تروریست پرور وقبیله سالار سچه گرای افغان ملت هست، انتحار دوامخواهد داشت!

درودبر روان پاک کسانیکه در حادثه تروریستی کابل جان داده اند!

درویش نیک اندیش

هموطنان گرامی وشهریان اضطرابزده ی شهر باستانی کابل، درود برشما! شما نیک میدانید که با چه سرنوشت وحشت آور دچارید؛ از سیمای تک تک شما هویداست.، از چهره های گریان وروان پریشان اطفال بیگناه شما روشن است که، در چه مصیبت گرفتارید؛ در دیگر دنیا اطفال با چه ارامی وخاطر آسوده مورد آموزش وپرورش قرار میگیرند، اما در کشور ما وآنهم، در پایتخت، روان بیدرمان ترس ووحشت، بالای اطفال سرزمین ما چه اینده ای را به ارمغان می آورد واز این اطفال چه امید ودرخشندگی اینده ی تاریخ ما داشته باشد؟ مانند آثار تاریخی که از بیخ وبن نا بود کرده شدند، فرزندان مارا هم کوشش دارند که دیوانه وبا تشویش وترس مبتلا سازند، تا آینده ما وکشور ما با تار از خود بیگانگی بسته شود وفرهنگ مارا جلو دار باشد که، از بروبن انتحار، کشتاروخشونت وقبیلوی سرچشمه گرفته باشد، اینست خواست سیستم قبیله وعنعنه غیرت (افغانی).

 یک بخش برادران پشتون، طالب، انتحارگر وخشونت طلب وتروریست، بخش دیگرش تا نود درصد در قدرت حکومت کرزی، کاپی طالب در اندیشه وپیروی عنعنه پوسیده ای قبیلوی ودر عین حال طالبان نکتایی دار، بخاطر فریب غربیها وبخش سومی پشتونهای که شهروندان عادی واز همه شهروندان این سرزمین بیچاره تر وپسمانده تر، اما با تآسف که دنباله روی هردو بخش جنایتکار؛ امروز دنیا بر ما می خندد وما مضحک جامعه جهانی شده ایم؛ مزدور القاعده، مزدور ای ایس ای، مزدور امریکا وانگریز، تکامل عنعنه پوسیده قبیلوی مارا تا سرحد انتحار رشد داده است ودر جهان مردم بکجا رسیده اند وپشتونهای سرزمین ما در کدام شیوه گرفتارند؛ وروشنفکر نماهای پشتون، از رسانه های که با پول این انتحارچیان وسازمانهای جهنمی، شباروزی ذهنیت شهریان ساده دل وبیخبر مارا، گرفتار سخنان بیهوده ساخته اند، بیشرمانه، طالبان را با این خصلتیکه دارند، به شکل از اشکال تعریف میکنند وآنهارا میگویند که بدون اجازه ملا عمرآخوند توت شمالی را بدهن کثیفشان نمی بردند، ولی این توت بیچاره را توانستند که از بیخ بر کنند وتاکهارا یکایک از زمین شمالی بیرون بکشند وشمالی را برای بار چندم به زمین سوخته مبدل سازند، واین بیشرمان قبیله سالار وانتحار پسندان فرهنگ سوخته، آنهارا براات میدهند واعمال شوم این تخم گنده را توجیه وتوصیف میدارند؛ هرکس که به پشتون تعلق داشته باشد، بدهم باشد، تروریست هم باشد، انتحارگر هم باشد، بد نیست، بد کسانی هستند در نظر این روشنفکرنمایان پشتون، که غیر پشتون هستند؛ جنگ امروز در افغانستان چه مفهوم دارد؟ حق پشتون تلف شده است؟ ایا در رژیم کرزی طالب وپشتون، چند نفر کلیدی از دیگران دیده میشود؟ تمام وزارت خانه های کلیدی وریاست جمهوری نزد پشتونها نمی باشد؟ چرا انتحار وچرا طالب وچرا قبیلوی فکر کردن؟ ایا در طول تاریخ از ایام احمد خان ابدالی تا امروز این قبایل با چنین شیوه نبوده اند، یکدیگر خویش را کور نکرده اند واز پی سربریدن وکشتن همدیگر نبوده اند؟ این فرهنگ از نظر شما چگونه فرهنگی خواهد بود؟

 فرهنگ کشتن وجان گرفتن، فرهنگ وحشت ودهشت، فرهنگ خود کشی وبیگانه پروری، فرهنگ دیوگرایی واهرمن وش را فرهنگ چه وکی بایست گفت وکسانیکه با چنین فرهنگ آمیزه دارند، در قالب انسان ومسلمان جورخواهند آمد؟ آیا میشود برای شیطان واژه اسلام را خطاب کرد؟ آقای عمر خطاب گرداننده تلویزبون پیام اوغان، طالبان را بهترین مسلمان وبا عدل وداد خطاب کرد؛ خداوند برای اندک کارها وای گفته است ولی برای کسانیکه دروغ میگویند ویا غیبت میکنند ومنافقت دارند، وای گفته است؛ تا زمانیکه اعمال تروریستی وانتحارگرایی طالبان پشتون را روشنفکرنمایان پشتون توجیه میدارند واین اهریمنان دیو صفت را می ستایند، انتحار وترور ادامه خواهد داشت وفرزندان کابل زمین با چنین سرنوشت تیره وتار گرفتار خواهند بود؛ تا اینکه خداوند خورشید وماه رحم نماید واین ددان گوشتخوار وگرگان بی عاطفه را از این سرزمین بکاهاند وزهره کفشان بسازد ویا مانند امریکا کسی به صحنه سیاسی افغانستان قدم بگذارد که سیستم پوسیده ای قبیلوی را از بیخ وبن برکند ویک سیستم انسانی ومدرن روز را جاگزین بدارد واین غیرت کاذب را از سر این سرزمین برای همیش محو نماید وبجایش غیرت سازندگی وبافندگی وریسندگی وصنعت را بکارد وبار بیاورد.

 فرهنگ ما پیش از هزار سال از چه سازندگی ومهر وانسانیتی برخوردار بود؛ چه مصیبت دامنگیر ما گردید که، سرنوشت کشور ومردم با فرهنگ ما گرفتار چنین بدی ونا بخردی گردید؟ ای خداوند خورشید وماه! اطفال این سرزمین چه گناه کرده اند که، دچاراین وحشت واین دهشت شده اند؟ قضاو قدر یا قسمت سردرگمی؟ نمیدانم چه بنویسم وچه بگویم؟ همه شهروندان ما در تلقین افغانیت گیرمانده اند وتوان گفتن این را هم ندارند که این تروریستها همه پشتون بودند واز افغانستان؛ زبان بعضیها می لنگد وحقیقت روشن را نمی توانند به طور روشن بیان بدارند؛ تا زمانیکه ما کتمانگر این حقایق باشیم، انتحار دامنگیر ما خواهد بود وصدها بار انتحار صورت میگیرد وبه نام پاکستانی زیرزده میشود. بیاید تا راستی را بگوییم ولو که تلخ هم باشد. یک خصلت مسلمان راست گفتن است، طالبان پشتونها هستند ودرهرخانه ایکه پشتون باشد، تروریست از طریق آن به کار ناشایسته اش دست می یابد؛ اگر این خانه در چهار دره قندوز باشد ویا بغلان ویا شولگر( بوینی قره) ویا اوت خیل ویا قلعه زمانخان کابل؛ کسیکه این سخنان را پنهان میدارد، مسلمان وراستگو نیست!

 چرا این تروریستها در پنجشیر رخنه نمیکنند ودر تخار ویا بدخشان ویا سمنگان ویا بامیان وشبرغان ومرکز مزار شریف؟ معلومدار است که، مربی ندارند ودر کابل چرا؟ در کابل نظر به ادعای وطنداران پشتون حدود شصت در صد مردم کابل پشتون هستند ومرد شو پشتون را تلاشی کن وبرایش بگو که مبادا طالب وتروریست باشی؟ وکدام پشتون را میتوان از هم فرق کرد؟ اکثر پشتونها با ریش بد قواره وشاید پراز آن حیوان جانداریکه همه آنرا میدانند باشند وهیچکس نمیتواند فرق بین انتحارچی وطالب وپشتون کابل را بکند وشما همشهریان کابل بیشک منتظر بدترین روز شاید باشید وشاید صدها انتحاری دیگر حالا در قلعه زمان خان ویا خوشحال مینه وجاهای دیگر، آمادگی عمل اهریمنانه وجانگیرانه ای دیگر باشند؛ زیراکه وزیر از خود وقوماندان امنیه کابل از خود ووزیر دفاع از خود ورییس جمهور از خود وصدها مشاور ریاست جمهوری از خود به شمول اقای سنجرخان که قبلآ خلقی بود وامروز در تیم طالبگرایان کرزی چسپیده است، البته اکثری خلقیهای دیروز به شمول اقای تنی طالب امروز هستند ولی تآسف به حال اقای شندگر بهتر است گفت تا اینکه سنجر! کسیکه بخود نشود، هرگز به بیگانه نخواهد شد ورویش حساب، نمیکنند واین را خودش هم میداند که در چه بی ننگی گرفتار آمده است؛ از سخنان موهومش معلوم است!

 روی این دلایل میتوان گفت که، کابینه آقای کرزی همه پشتون است وجایی نمی ماند که پشتونها نا راضی باشند واگر ناراضی هستند، این نا رضایتی قبیله وی است واین جنگ به نظر من بیشتر جنبه قبیلوی وقومی بین قبایل پشتون دارد واین پشتونها در طول تاریخ بین خود چنین مصیبتهای کشنده را داشته اند، ولی امروز مردمان غیر پشتون با تآسف دراین مصیبت دارند میسوزند وبی فرهنگ میشوند وبی تاریخ وبی آثار تاریخی؛ ودر بین دنیای امروزی بدنام، مردم کابل در این آتش میسوزند وفرزندانشان بار این مصیبت را بدوش میکشند وآینده سوزان ونا معلوم را در پیش دارند!من از همه نویسندگان بزرگوار می طلبم که، مدارا نکنند وحقایق را پوستکنده بیان بدارند واگر روشنفکر راستین پشتونی وجود دارد ویا داشته باشد، غرض پاک نمودن این لکه سیاه فرهنگ ستیزی وانتحار پسندی، همتبارانشان، بنویسند واعمال شومشان را تقبیج نمایند وچهره ای اهریمنانه ای این تروریستان را بجای توصیف، سرزنش بدارند واز مردم ساده وبی الایش پشتون بخواهند که، طالب یعنی القاعده، تروریست، انتحارگر وجانگیر! خط خودشان را با این اهریمنان جدا سازند، در غیر آن پشتونها در دنیا بدنام وبی اعتبار خواهند گردید؛ پوشاندن جنایات، بی عدالتی در حق پشتونهای مظلوم است وهر جنایتکار در تاریخ، پاسخ خودش را میدهد، مشروط براینکه، پشتونها خود را از بن این جنایتکار، جدا کنند وخودشانرا به غداران وباباهای بی هیچ ربط ندهند واز بر وبیخ کوران وکران، آگاهانه دور شوند ونفرینگر آنها باشند. امید وارم که صراحت بیان من موجب آزردگی دیگران وبه خصوص پشتونهای خرد گرا نشود. شاد وکامگار باشید.

نیک اندیش

غوغا کوه، ترنم دریا

"محب بارش" ششمین همایش بین المللی استادان زبان و ادبیات فارسی به روز 25 ماه جدی سالا روان در شهر تهران برگزار گردید. کار همایش دو روز را دربر گرفت که در آن در کنار استادان و دست اندرکاران زبان فارسی از شهرهای مختلف ایران، یکصدو بیست و پنج تن دیگر از پنجاه کشور جهان شرکت کرده بودند. از افغانستان پنج تن از استادان دانشگاه های کشور به شمول چهار تن که به گزینش بنیاد فرهنگی «اندیشه» معرفی شده بودند شرکت داشتند.حضور رئیس جمهور ایران چهره های دولتی وشخصیت های شناخته شده زبان و ادبیات فارسی دری به شکوه همایش افزوده بود. درنخستین دقایق آغاز کار، محترم روح الامین امینی شاعر و روزنامه نگار نامدار کشور دو پارچه شعر پیشکش حاضران کرد و پس از صحبت رئیس جمهور آقای احمدی نژاد، شخصیت آشنا در کشور و منطقه محترم رهنورد زریاب بیانیه اش را به نمایندگی از هیأت افغانستان ایراد فرمود، صحبت زریاب با چند بیت از یک شعر بلند زنده یاد عبدالقهار عاصی آغاز و پس از آن بر جریان فارسی ستیزی در سده های پسین و به طور اخص حاکمیت تشکیل شده بعد از سقوط ظاهری طالبان روشنی انداخته شد. وقتی از رهنورد زریاب خواسته شد که به خاطر کمی وقت صحبت را پایان بخشد، حاضران در تالار به پاایستادند و از گرداننده آغاز کار جناب دکتر آذر خواستند که بگذارد آواز دردهای ملتی به گوش دیگران برسد و به همین خاطر تبصره دکتر آذر پس از صحبت محترم رهنورد بسیار جالب و برخاسته از واقعیت و حقیقت بود.ناگفته نماند که ازچند سال به اینسو این مهم راه افتاده و درهر یک از دو سه سال پس در یکی از کشور های ایران، افغانستان و تاجکستان تدویر می یابد بنابر قطعنامه پنجمین همایش، باید ششمین آن در افغانستان دایر می گردید در ماه جوزای سال روان که تدبیرها، تدویر آن را مانع گردید، در حالیکه تمام هزینه آن از سوی کشور ایران پرداخته می شد.چیز جالب دیگر عدم حضور سفیر افغانستان و به طور خاص کار دار فرهنگی کشور در روزهای همایش بود. سفارت و بخش فرهنگی آن شاید هیچ نفهمیدند که از کشور شان هیأتی آمده و باید کم از کم با آنها دیدار داشته باشند.
ما در مورد آگاهی ها و آشنایی های جناب سفیر چیزهای جالبی شنیدیم، به طور نمونه وقتی به او گفته اند که از شخصیت و اندیشه‏های عرفانی سنایی غزنوی در تهران بزرگداشت صورت می گیرد، گفته بود، سنایی چیست و کیست؟
(البته ما شنیدیم) و شاید همین نا آشنایی ها و نا آگاهی ها سبب شده که در کنار تصویر ها از نامداران زبان و ادبیات فارسی تصویری و نامی از افغانستان و تاجکستان دیده نمی شد و نام های مشترک بین هر سه جغرافیای ساخته شده از یک کشور خوانده شده بود.
آنچه که بسیار اهمیت دارد مواد قطعنامه همایش است که برای تربیت، آموزش، ایجاد و حمایت نهاد های وابسته به گسترش و تعمیم زبان پارسی دری ونیز فرستادن زبان پارسی به کشور های دیگر و پذیرش دانشجویان برای دوره های ماستری ودکترا، آماده سازی مواد درسی به هر دوره‏یی تصمیم قاطع گرفته شد.
ارتباطات اسلامی که هر از گاهی کار راه اندازی این همایش را عهده دار بود ودر کار ششمین همایش نیز خستگی را نشناختند، سپاسگذاری کنیم.
گل نیست، ماه نیست، دل ماست پارسی
غوغای کوه، ترنم دریاست پارسی

 پیام پرویزباعث

متکی به یادداشتها و گفته های مولانا محبوب رحمانی ومولانا رحمت الله حیرت، دوتن از همدیاران، هماوردان و همدرسیهای  دوره مدرسه ای مولانا بحرالدین باعث در درواز، تخار و کندز: 

مولانا محبوب رحمانی و مولا نا رحمت الله حیرت

مولاناباعث همدرس عالیقدرمابود

 بسم الله الرحمن الرحیم

الحمد الله رب العالمین والعاقبت للمتقین والصلوات والسلام علی اشرف الانبیأ و المر سلین و علی اله و اصحابه اجمعین.  بسم الرب الشهدا و الصدقین. اما بعد: قال الله تعالی فی الکتاب الحکیم:  ان الله لا یغیرما بقوم حتی یغیر و مابانفسهم.  خداوند سرنوشت هیچ قوم وملتی را تغیر نمیدهد، مگرآنکه خود آنها برای تغیر مبارزه کنند.

سخن گفتن از خاطرات نیم قرن کار سختی است. اما سبب دوستی صمیمانه ما با آن طالب العلم که در عهد جوانی بود این سختی را آسانتر میسازد.

بحرالدین جوان در 1335 تا 1336 که یک جوان 15 ساله بود، درمدرسه ی مولوی ضیف الله شهرسبزی تلمذ مینمود. مولوی ضیف الله روحانی کلان ومورد احترام مردم، از مولویان دیوبندی در مربوطات بدخشان بود. مدرسه شهرسبز ( فلان ) گاهی 50 تا 100 طالب العلم جوان ( داملا ) را همزمان می پذیرفت.

مولوی ضیف الله در حدود سالهای 1330 از هندوستان برگشت وبه ایجاد مدرسه یی در زادگاهش اقدام نمود. درزمان او مولوی سلیم طغرا راغی، مولوی غیاث الدین ذره خواهانی، مولوی پایشهری، مولوی عبدالعلیم، مولوی عبدالرحمن و دیگران نام و نشانی داشتند.

بحرالدین جوان، یکی دوسال شاگرد مولوی ضیف الله بود. درسال اول طلبگی خود، مختصرالمعانی، کافیه وزنجانی وهدایه را بدرستی آموخت. همزمان تفسیر و مناقشات منطقی را هم. بسرعت فراگرفت. من که همیشه با او همدرس بودم، احساس میکردم که او زودتر ازما درس و سبق را مهیا مینمود. برای پخته شدن بیان خود درسهارا بما توضیح میداد. ( 1 )

در مدرسه ی فلان ( شهرسبز ) شاگردان از سراسر درواز می آمدند وبیشترین آنها از منطقه ی کوف بودند. تاریخ مدرسه ی شهرسبز از تاریخ معارف آن مقدمتر است. اساس کار مدرسه بلحاظ تدارک مواد خوراکی، به کمکهای مستقیم مردم وابسته بود. نام وآب شاگردان مسافر عمدتا ازسوی مردم تهیه میشد. نام این سهمیه در اصطلاح طلبگی " وظیفه " بود.

مولانا بحرالدین در تمام مدت بیشتر از یکسال اقامتش در شهر سبز،  برای جمع آوری نان وظیفه نرفت واکثر شبها نیز مهمان بود. او پیشقدم ترین ملای مدرسه شد وازاین جهت مورد احترام مردم قرار گرفت. من بیاد دارم که پس ازنماز بامداد مولوی ضیف الله برای چایخوردن به خانه میرفت ودرس طلبه ها برعهده ی ملاهای مقدم و پیشقدم بود.

حدود ده تن بودیم که میتوانستیم  درس و عبارات مراتب پایانتر را به آنها تدریس وهمکاری کنیم. اما در نبود وعدم حضور استاد، مولانا بحرالدین برای ما درعین کتاب و درس یاری میکرد. حضور باعث برای مولوی ضیف الله هرروز بیشتر از پیش سنگینی مینمود. او عادت داشت که برای هر عبارت وهر متن مشکلی را پیش میکشید. استاد برای همه امور دشوار بود که پاسخ بدهد، درحالیکه او بدون قناعت از موضوع نمی گذشت.

وقتی استاد میگفت، فلان دانشمند ومولوی صرفی است، نحوی است ویا منطقی است، بلافاصله می چسپید که استادش در منطق ودر صرف ونحو که بوده است؟ اگر مولوی ضیف الله برای این سوال جواب می آورد باز گروه پیش از آنهارا می پرسید.  یکروز بهمین ترتیب پیش آمد و مولانا بحرالدین بسیار کنجکاوی میکرد، استاد که بی حوصله شده بود، با عصبیت پرسید: " بچه ملا بحرالدین! بزرگان و دانشمندان خویشاوندان من نیستند، که آنهارا بتو بشناسانم! ".

باعث گفت: استاد عزیز! همه علما بما نسبت دارند، تا عالم را نشناسیم، علم و عالم را نیز نمی شناسیم. وقتی خدارا نشناسیم؛ کتاب الله را هم نمی شناسیم. وقتی کتابهارا بشناسیم، مولفان آنهارا نیز می شناسیم. این طریقه ی نسبه درمیان علما باید رواج بیابد، وگرنه دانش بدون منبع و کتاب بدون مولف موجود نمی باشد. استاد آزرده شد وترک مجلس درس وبحث نمود. فردا همینکه نماز بامداد را خواندیم و برای درس آماده شدیم، مولوی ضیف الله پرسید بحرالدین کجاست؟

 باعث بلافاصله آمد واستاد ازاو معذرت خواهی کرد. مولوی گفت: سوال تو از مباحث مهم منطق است ومن حالت دیروز را کوتاهی خود میدانم. تو معلوم است که، دانشمند کلانی میشوی. ( 2 )

مولانا باعث در تخارزمین:

من ( مولانا محبوب رحمانی ) در سال 1337 هـ شمسی، به خدمت عسکری رفتم، دوره ی خدمت مکلفیت را در سرحدات ( آمریت سرحدی فاریاب ) در مرز میان شوروی وقت ( ترکمنستان ) و افغانستان سپری نمودم. پس از انجام دوسال خدمت مکلفیت عسکری ترخیص وبه درواز بازگشتم. در زمستان سال 1340 دوباره از درواز به کندز رفتم. این مسافرت برای تحصیل واتمام طلبگی در حوزه ی مذهبی بود. وقتی شنیدم که مولانا باعث همدرس جوانی من در مدرسه ی بنگی و گنجعلی بیگ تخار مشغول آموزش است. من نیز به آنجا رفتم وبا ایشان همدرس شدم. باعث از موجودیت من بسیار خوشحال بود ومن نیز به وجود او افتخار داشتم.

تاسال 1342 باعث درچندین مدرسه رفت و درگیر شد وترک مدرس و مدرسه داران نمود. منکه همچون او درگیر بحثها و کرکترها نبودم، دو سه مدرسه را ناچار عوض کردم. در دو مدرسه برای حمایت باعث خود ودوستان دیگرمان را بی سرنوشت کردیم. مولانا باعث در برخی مدارس ده روز بیشتر باقی نمیماند. بسیار زود درگیر بحث وجدل جدی با استادان میشد، این روحیه و عاد ات نام و آوازه اورا در همان جوانی  بهرجای قطغن رساند. 

باعث روزهای جمعه به مدارس و مساجدی که در آنجا درس نمیخواند؛ میرفت. او ازفرصتها بهره گرفته به ارشاد وتبلیغ مبادرت مینمود. در بحثها بسیار جدی و سازش ناپذیر بود. یکی از عادات او این بودکه، بحثهارا به حالت غیر عادی میکشاند وبا شجاعت وبی پروایی خاص، چیزهای نا متعارف وتازه در عوالم دانش مذهبی بیان می نمود. اوهمواره از سوی ما ممانعت میشد اما این کار اصلا سودی نداشت وبرعکس ما بودیم که از او منت می شنیدیم.

دردوران تحصیل مذهبی، بسیار رواج نمیباشد که، شاگردان واستادان در مدارس به درس ادبی و خوانش شعر بپردازند. باعث بهر مدرسه یی که می رفت ویا برای آموزش خود مشغول میشد، نخست با برنامه های درسی وعادات مدرسان گلاویز میشد. او تحمل نداشت که کمبودی را ببیند وخاموش بنشیند. از شخصیت باعث بدور بودکه، مسامحه کند و برای عیب مشهود لب فروبندد. او در همان یکی دودرس استادان خودرا بررسی مینمود، اگر می دانست که شخصیت استاد قوی نیست ودانش کافی ندارد، با طرح دوسه پرسش مهم و اساسی راهش را از دیگران جدا مینمود.

باعث همیشه در پی شکار افراد توانای فکری بود، او بهر ملای کم قوت و حتی مولویهای بزرگ ازنظر نام و نشان، تمکین نداشت. دانش مذهبی وزحمت کتابخوانی برخی ملایان برای او معیار نبود. او شخصیت، اندیشه و انسانیت همتاهای خویشرا قدر میکرد. چنانچه میگفت: " اهل فتوی برای تایید استبداد بسیار است، اما اهل فتوی برای تردید استبداد حتی مشاهده نمیشود. ملای اهل ختنه، ختم، خیرات  و ... فراوان است، مگر ملای  عامل خیر وفلاح مردم کم وجود دارد. تاریخ معاصر ما هم تناقض محض است، درآغاز قرن 14 اسلامی 1301 دارالعلوم تاسیس میشود، هدف آن تایید بقای سلطنت وامارتهاست. اما تاسیس مکتب صنعت ودانش فنی در اندیشه نظام نمی آید. نظامهای ملا پرور؛ آنهم ازنوع ملاهای این کشور، نمیتوانند برای ترقی باور داشته باشند"!  ( 3 )

مولانا باعث در درجه ارشاد بود، او در دو سه سال باوجود پریشانی و تردد بسیار که از عدم موافقت او با علما بوجود می آمد، با استادان مهم دوماه و با مولویهای سطحی تر دوهفته بیشتر درس نمیخواند. قدرت ذهنی و استعداد ایشان بسیار فوق الاده بود. باعث را جامعه ی روحانیون سالمند، مولانا طغرای دوم میخواندند. هنگامیکه خودش از زبان مولوی فضل الرحمن تخاری شنیده بود که طغرای دوم است، آهسته آهسته درپی آن شد تا بار دیگربه سراغ طغرایی برو که چند سال قبل ازاو بهره ای گرفته ورهنمای های سودمندی دریافته بود. چون افراد مهم وصاحبان منبروتدریس ازفهم ودانش اویاد مینمودند ولقب طغرای دوم بروی میگذاشتند. باید یکباردیگراورا به آزمون میگرفت. چون باعث مردی بکمال رسیده بود.

باعث درطی این مدت با چهره های سرشناسی مانند مولانا میرزا شاه جرمی مولانا عبدالولی حجت، مولوی غیاث الدین ذره، مولوی محمدشاه تخاری، مولوی کمال الدین سمنگانی، مولوی فیض محمد چاه آبی، مولانا محمدامین قربت، مولوی محمدحنیف، مولوی فضل الرحمن ودهها روحانی دیگرمستقیم وغیر مستقیم آشنا شده بود واززبان هریکی ازاینها پیرامون دانشمندی روحانی مولوی محمد سلیم طغرا راغی ( 1351 – 1276 خ ) می شنوید.

باعث سرانجام در حدود سالهای و الله اعلم 1339 و 1340 برای دیدار او به مزار شریف رفت. مولوی طغرا که در آن هنگام مهمان دارالعلوم اسدیه بود، هنوز سالم و نیرومند بوده است. او پس از باخبر شدن از آمدن جوانی بنام بحرالدین باعث برای مناظره و معارفه با اندکی تأمل نسبت به باعث که اورا بنام بحرالدین می شناخت، اورامی پذیرد. این حادثه دقیقا برابر است با سال او ل ترخیص گرفتن بنده پس از خدمت مکلفیت عسکری ( 1340 خ ).  

میگویندکه، مولانا طغرا که درنزد علما به علامه طغرا شهرت داشت، درس آموخته حوزه بخارا، هند، کابل و بدخشانزمین است. از مواصفات او دانش عظیم، دلاوری در بحث، آگاهی از دامنه دین، ورود به حوزه ی مفاهیم حکمت و فلسفه، منطق وکلام  ونیز اشراف نیک اندر باب ادبیات و عرفان است. استادان اورا نیز نام و آوازه بلند بوده است.

او شاگرد مسلم مولوی محمدشاه اخگر، مولوی میرزا شاه جرمی، مولوی غلام نبی کاموی، مولوی شمس الحق مارتون در سوات هند، مولانا فیض محمد طالقانی و مولوی عبدالحی پنجشیری  وبرخی استادان دیگر بوده است. اما مولانا باعث شاگرد مولوی ضیف الله، مولوی عبد الغفار  وچند روزی هم درخدمت طغرا بیش نبوده است. او هنوز درجه ارشاد را رسما کسب نکرده ولی از قدرت حافظه نیرومند و استعداد فوق العاده برخوردار است.

 بساط بحث دو بدخشانی پرشور روبراه میشود و برخی استادان جامعه اسدیه وشاگردان آنها دراین نشست متفاوت حضور دارند.  سه تن از علمایی که در بحث بوده اند، بعنوان استادان باعث از قدرت استدلال او باخبر بوده اند، اما بقیه در شگفتی فرو میروند که این جوان 20 ساله، با یک دانشمند 65 ساله که آوازه اش در سراسر مملکت پیچیده است؛ میخواهد به مناظره و مباحثه در حوزه های فکری – فلسفی، دینی فقهی و ادبی عرفانی بپردازد.

فی المجلس مولانا طغرا  میگوید: پیرمردان را با جوانان چکار! باعث که از مشرب ادبی او آگاهی داشت، با کسب اجازه از مولانا راغی ( علامه بدخشانی) این بیت صایب اصفهانی را برایش میخواند:

                            آدمی پیر چوشد عشق جوان میگردد         خواب دروقت سحرگاه گران میگردد

                             راه رو شن زبــزرگان کهن سال طلب       آبــها صاف درایام خـــزان می گردد.

مولوی طغرا که درشرح وتفسیر مثنوی و بیدل بدیل نداشت، بسیار زود متوجه میشود که این جوانیکه او را به بحث طلبیده است، رود خروشانی است که پایه ومایه ی دانشش تنها در غرور جوانی نیست، بلکه به اعماق فرهنگ گذشته نیز رهگذر دارد.  گویند که آن بحث طی 10 ساعت انجام شد ومولانا باعث برای هر پرسش بی درنگ پاسخ میداد وتوضیحاتی نیز بر مساله می افزود. 

مولانا طغرا در حیرت فرو رفته بود و با تبسم های شکوهمنددربرابر مجلس گفت:

ازامروز دیگر از مرگ نمی ترسم، چون بحث این دانشمند جوان، باعث میشود که به پاسدار ی دانش امروز دراندیشه و چهره ی این جوان  اطمینان داشته باشیم. علامه طغرا روی این جوان را میبوسد وبا چشمهای پرازاشک شادمانی به او تعظیم می نماید.

باعث نیز پس از سپاسگزاری به مولانا طغرا و آن دوسه استاد دیگرش، میگوید:" اجازه بدهید اعلام بدارم که، علامه محمد سلیم طغرا، یک انسان بزرگ، یک دانشمند بزرگ ویک اهل الله آگاه است".

برخی از صاحبنظران این حکایت را بگونه های دیگری هم گفته اند.  آنانیکه در بحث مستقیما حی وحاضر بوده اند، اعتراف میکنند که برخورد این دو همدیار در محیط سومی، به داستان حضرت شمس ومولانا جلال الدین بلخی شباهت داشت.  همانگونه که آن دو همدیار و همزبان در محیط سومی که ترکیه امروز باشد، در قونیه همدیگررا پس از برخورد ناگهانی یافتند، این دو بدخشانی نامدار نیز همدیگررا در بلخ در زادگاه مولوی بزرگ شناختند.

در آن داستان شمس شصت ساله است و مولانا 38 ساله، اما دراین داستان علامه طغرا 65 ساله است و مولانا باعث 20 ساله. در آنجا مولانا عاشق شمس میشود ودراین جا نیز باعث شیفته ی شخصیت و دانش طغرا میگردد. لابد میدانیم که شمس به مولانا باور یافته بود و طغرا به باعث. آن دو برای خود یگانگی داشتند واین دو نیز برای خویش مشترکات بسیار.  

طغرا نیز برای برخی بیان واندیشه اش فتواهای کفر دریافت مینمود وباعث نیز بارها متهم به کفر گفتن شده بود. از علامه طغرا پرسیده بودند که، کفر چیست و کافر کیست، گفته بود: کفر دریافت حقیقت است وکافر حقیقت باو ر. آنانیکه برای هر عصبیت خود دیگران را کافر مینامند، به حقیقت راه نیافته اند. مولانا باعث هم برای کفر وکافر معنایی مشترکی را قایل است. او میگوید: کفر وکافر هردو در حقیقت راه اند. باعث باورداشت که، هرکسی اگر از دیگران بهتر باشد وبیشتر بداند، درنزد آنان کافر است.  ایکاش کافران ما همچون فارابی، ابن سینا، البیرونی، غزالی، منصور، سهروردی، مولوی، شمس، عین القضات، گالیله، داروین و دهها تن دیگر میبودند.

ما پس از ختم درس در حوزه تخارستان ( بدخشان بزرگ ) سالهای 1344 تا 1345 از مولانا باعث جدا ماندیم. اودر کابل به دارالعلوم شامل شد وبعد ها به شرعیات رفت. او یک انسان آزاد، آگاه، با مناعت و بسیار پر قوت بود. ما همه طلبه های بدخشان در همه جا بوجود او افتخار میکردیم.  ایشان در سالهای اقامت کابل سیاسی شدند و به مسایل انقلاب و قیام وجنگ علیه دولتهای افغانی در مرکز پرداختند. سرانجام چندین بار زندانی شدند و سپس در سال 1357 شهید گردیدند.

خداوند پاک روح آن بزرگمرد را شاد بدارد و همه دوستانش را سرفراز بگرداند.

ومن الله توفیق

ارسالی استاد حبیب الله از کابل             12 دلو سال 1387 خورشیدی

                                  برگرفته از سایت فراترازمرزها

چند یاد داشت خاطره گونه درپیوند با مولانا باعث

آنچه که زیراین سرخط به نگارش وبررسی گرفته خواهد شد، گوشه هایی ازخا طرات زنده وفراموش ناشدنی من درپیوند با شخصیت مولانا درموارد گوناگون است، بگونه یی درجهت شناخت ومعرفی بهتراین مردیکه که دراوج جوانی، به قله های بزرگ خود شناسی وشناخت شناسی درعمده ترین مسایل اعم ازدینی وعلوم انسانی عروج نموده وبمثابۀ یکی ازبزرگترینهای تاریخ کشورمان، ثبت حافظۀ راستین وامانت دارتاریخ حقیقی این سرزمین گردید.

نگارش وبررسی این گوشه های خاطرات، آنهم حضوری وعینی، یقیناً بهترمیتواند درشناخت این انسان والا وآزاده، پژوهشگران، پیروان، دوستداران وخردمندان واهل فضل ونگرش را یاری برساند. سرگذشت غم انگیزتاریخ خونباراین سرزمین بخون خفته بیشترازپیش اهمیت پختگی، درک وشناخت دقیق وهشداررسالتمندانۀ این مبارزنستوه وهمراه ورهبراو(شهید گران ارج بدخشی) وسایررهروان وسربداران مان را پیرامون ویژگی های جامعۀ افغانستان  به اثبات رسانیده ونشان میدهد آنچه را که این رسالت بدوشان وعاشق پیشگان راه مردم ومیهن دهه ها پیش ازامروزاعلام نموده بودند، چقدرجامعه شناسانه است.

اگرحسودان تنگ چشم نخواهند که هنوزهم بپذیرند؛ ولی عینیت جامعه وبسیج طبیعی وخود جوش جامعه مبیین وموئید درستی اندیشه هایی است که آن راست قامتان تاریخ به موقع وبجا برای مردم خویش اعلام نمودند. مهم این نیست که آنها بهرۀ نهال برومند ریشه دارتاریخی خود را نچشیدند ومیراث خواران راستین آنها هنوزهم درهیچ مدارچرکین وخون آلود پرسه نمیزنند. مهم اثبات درست بودن راه است، راهی که ریشه درراستی وانسان مداری دارد.

گسترش اندیشۀ بانیان خط برابری خواهی ملی ازچند تن محدود تاجریان سراسری ملی امروزی، پیام مجددی است برای آنانی که هرگزنمیخواهند چشمان خویش را بروی حقایق عینی اجتماعی کشوراستبداد زده بگشایند وراه گذارازاین گسست وبحران هویتی را که لکه های خونین را درپیشانی خود دارد، بسوی ثبات وصلح عادلانه وامنیت پایدار، پیش روی مردم بگذارند. پیام ما بازهم به آنانی که نمی خواهند به معقولیت تن دهند همین خواهد بود، که صد سال دیگرهم اگرازروی نعش خون آلود مردم افغانستان بگذرند وبرچشم جهانیان خاک بپاشند؛ سرانجام با سرافگندگی همیشگی تاریخی برواقعیت گردن خواهند گذاشت. اما چه بهترکه همین حالا برمشروعیت تن درداده برحجم پروندۀ جنایت کاری شان بیش ازاین افزوده نشود. سیاست عوام فریبی وجعل کردن واقعیتهای انکارناپذیر دربرابرانظارجهانیان، نتیجه اش همین درماندگیها وتقلا های نا پایداری است که امروزدرچهرۀ غم آلود کرزی ودارودسته پریشان خا طرش نمایان است.

هرکه نا موخت ازگذشت روزگار     نیزنا موزد زهیچ آموزگار

این بزرگترین درس تاریخ است برای آنانی که نمیخواهند بدانند ویا میدانند وازسرجهالت ناشی ازمیراث کهنه وتباه کنندۀ تفکرقبیلوی نمیخواهند بپذیرند. هیچ امری درجهان برجسته تراز درسهای تاریخی تاریخ کشورخود مان آموزنده ترنخواهد بود. درسی که درلحظات پایا نی عمرخود ببرک کارمل برای مصطفی دانش خبرنگارایرانی درسال 1995 خورشیدی درشهرک حیره تان اعتراف نمود، بزرگترین درس برای نسل بعدی بعد ازخود وهمۀ مایی که امروززنده هستیم ونظاره گرواقعات خون آلود ودرد ناک کشورخود هستیم، میباشد. این سخن وپیام، تعبیردیگری است ازهمان درس بیش ازهزارسالۀ رودکی بزرگوارکه با صلابت تمام درگوش تاریخ طنین اندازاست. وکارمل نیزکه دربالاترین سکوی قدرت تکیه داشت ودردمادم لحظات دردناک پایان زندگی درانزوای خویش این تجربۀ زمان را باردیگرچنین بیان نمود:

«بزرگترین درسی که در زندگی گرفتم این بود که هیچ کشوری نمیتواند به اتکای نیروی خارجی به آزادی واستقلال وپیشرفت د ست یابد. باید به اراده ی مردم احترام گذاشت وازاستقلال کشوردفاع کرد. هرملتی روی پای خود بایستد». وداعیه داران ورهبران ملی ما(باعث وبدخشی) که چهاردهه پیش این پیام بزرگ ودرس تاریخی را درگوش روشنفکران ومردم افغانستان زمزمه نموده وتکیه بربازوان توانمند ملت افغانستان را شرط اساسی وعمدۀ هرگونه سعادت وسازندگی وسرافرازی میدانستند، نیزقربانی همین تفکرشدند که باید برمردم خود باوروتکیه داشت. دشمنان خارجی هرگزدایه های مهرباترازمادربرای ما نخواهند بود. بازگویی گوشه های خاطرات باعث بزرگ درجنب بیان فروتنی وبی پیرایگی وراستی بی پایانش، بگونه یی بیان تکرارهمان خود بودنی است که سده ها وهزاره ها پیش بزرگان این سرزمین نیزگفته بودند.

1- خاطرۀ سخنرانی مولانا باعث درنهم سنبله(شهریور)1351 خورشیدی درمدرسۀ تخارستان کندز:

درست سحرگاه روزنهم سنبلۀ سال 1351 خورشیدی بود که من بایکی ازدوستانم بنام غلام قادردانش آموزمدرسۀ تخارستان بعد ازنوشیدن چای دریکی ازکافه های خیابان سمت شیرخان بندرکندزبیرون گردیده بسوی چهارسوی شهرپیاده وصحبت کنان پیرامون وضعیت سیاسی کشوروبویژه اهداف سازمانی ما درقبال مسایل ملی وبین المللی وویژه گی های رهبران مان بخصوص بدخشی وباعث، درحرکت بودیم که ناگهان چشمم به گروه هفت وهشت نفری افتاد که درپیشاپیش آنها بدخشی  قرار داشت ودرحال صحبت به سمت مخالف ما می آمدند.

من با آن شگفت زدگی که با گرفتن نام بدخشی، او درپیش چشمانمان ظاهرشد به دوست خود گفتم: اونه بدخشی که میگفتم. غلام قادرنیزبا عطش فراوان پرسید کدام است؟ گفتم آن گروهی که بطرف ما می آیند وآن کسی که دریشی نخودی، پیراهن آبی  دارد وکرتی خویش را با دست چپش برروی شانه اش بصورت آویزان گرفته است، رهبرما وشما بدخشی است. پرسید دیگران که همراهش استند، چه کسانی اند؟ من که ازجمله تنها با چهرۀ انجنیرعبد الباری فرخاری ومحمد بشیربغلانی آشنایی داشتم، نام گرفتم وگفتم دیگران را من هم نمیشناسم ولی حتماً ازجمله رفقای مسئول ورهبری باید باشند. چون پیش ازاین چندین باردراطاقی درباغبان کوچۀ کابل آنهارا که نزد مولا نا آمده بودند، می شناختم.

ما ازکنارآنها با یک سلام رد شدیم. درچهارسوی شهرکندزرسیده دست راست پیچیده درجادۀ سمت شرکت سپین زرمستقیم شدیم که پیش روی ما یکی ازاقارب من بنام محمود الله پیدا شد بعدازسلام واحوال پرسی متعارف؛ برایمان گفت که خبرهستید که مولانا صاحب باعث اینجاست؟ گفتیم نه. با اشارۀ دست به محلی که باعث قرارداشت، اشاره نموده گفت:

اونجا که رسیدید دست راست کافی است ودرروی تخت کافی مولانا صاحب دربین جوالیها ی(حمال ها) دروازی نشسته وبرای آنها صحبت میکند. ما با عجله به سمت معلوم درحرکت شدیم. وقتی آنجا رسیدیم، مولانا به محض اینکه چشمش به من خورد گفت اینجا هستی؟ گفتم بلی! من دوست خودرا که درآن لحظه دنیارا برایش بخشیده بودم وبا بزرگترین هایی که هرگزفکردیدن شان را نداشت، برای مولانا معرفی نمودم. مولانا دفعتاً ازآن دوست پرسید صنف چند هستی؟ او بعدازکشیدن یک آه گفت صنف پنج تخارستان هستم. دلیل آه سرد دوستم این بود که سنش بزرگترازسال مدرسه اش بود. چون درآن زمان بچه های مدارس دینی بعدازچند سال تحصیل وآموزش مبادی دینی  درمدارسی دینی رسمی ودولتی شامل شده وبه آموزش می پرداختند تا ازاین طریق بتوانند به دانشکدۀ شرعیات دانشگاه کابل راه پیدا نموده وبه تحصیلات عالی بپردازند. مولا نا که دلیل آه سرد اورا فهمید، گفت: غم نخورتا چشم بهم زدی مدرسه تمام میشود. تحصیل سن وسال نمیخواهد. زگهواره تا گورزمان تحصیل است.

بعد دوست من ازما جدا گردید ومن همراهی مولانا به کافۀ عثمان که روبروی مدرسۀ تخارستان بود، رفتیم، چون درآنجا دو تن ازدوستان دیگربنام خضرا بیضایی وعبد السلیم دانش آموزان مدرسۀ تخارستان ودارلمعلمین کندز، منتظیردیدارمولانا بودند. حدود ساعت یازده بود. مولانا درآنجا ضمن نوشیدن چای برای ما صحبت می نمود وما را درجهت پیگیری اهداف مردمی مان تشویق وتشجیع می نمود. مولا نا عمد تاً روی جامعۀ دینی افغانستان ونقش دین وفرهنگ دینی اسلام درراستای بیداری وبسیج مردم درجهت دگرگونی نظام حاکم ودگرگونی بساط ظلم واستبداد وبیعدالتی اجتماعی سخن میگفت. این صحبتها برای ما تازگی داشت. چون درآن روزگاری که طیف وسیع جوانان یا تحت تا ثیر اند یشه های مارکسیستی بودند ویا زیرنام اسلام نوین متأ ثیرازاندیشه های سید قطب، مودودی وکسان دیگری قرارداشتند وازاسلام وخطراتی که گویا اسلام را تهدید می نماید، سخن بمیان می آوردند. اما درگروه ویژۀ ما خلاف طیفهای فکری دیگر، دستورالعمل خاصی مبنی برتحقیق وآموزش مکتب خاصی وجود نداشت. یعنی دستان مارا بازگذاشته بودند. ما هم آثاردینی را مطالعه مینمودیم وهم آثارمارکسیستی وهم آنچکه به تاریخ وفرهنگ حوزۀ فرهنگی وتمدنی مان پیوند داشت. میلاک درمیان ما وطن پرستی ومبارزۀ آشتی ناپذیربا ستم طبقاتی وملی بود. ازهراندیشه ای که دراین مسیرمدد گارباشد، بهره می جستیم.

مولانا باعث دراین صحبت صریحاً خطاب به ما گفت: «نمیدانم که برخی ازرفقای ما چرا عطش زدۀ مارکسیسم هستند. درجامعه ای که دین وفرهنگ دینی تا مغزاستخوان مردم نفوذ دارد، چرا ما بحیث وطن پرستان واقعی ازدین وفرهنگ دینی مردم درجهت نجات مردم استفاده نکنیم که بگذاریم آنرا دیگران درجهت مقاصد سیاسی ارتجاعی خویش بکارگیرند. قرآن کتابی نیست که روحانیون قشری ومرتجع ازآن تفسیر می نمایند وآنرا درخدمت نظامهای استبدادی وارتجاعی قرارداده اند. دریافت وتفسیرمن ازقرآن طوری است که هرگزبا اندیشه های پیشرومدعی خدمتگذاری زحمت کشان منافات نداشته ودرخدمت عدالت انسانی است».

 برای ما واقعاً صحبتهای مولانا جالب بود وبیان کنندۀ یک رمزی که توضیح نشد. شاید این گفته ها بازتابی بوده باشد ازمسایلی که درکنفرانس کندزمطرح گردیده باشد ومقاومتهایی که دربرابردید گاه های اوصورت گرفته باشد. اما مولانا هرگزعادت نداشت که جزبیان صریح اندیشه ها وباورهایش به تبصره های غیابی ویا شکوه وشکایت ازکسی بپردازد. چون بخود باورداشت ورمز باورمندی هم چیزی غیرازاین بوده نمیتواند.

 اما دربعد زمانی دیگری که مولانا طرح کتبی خودرا پیرامون مبارزه درافغانستان با همان دید گاهی که به کارایی وسازندگی آن باورداشت، ارایه داشته بود؛ سبب گردید که بعد ها یک جریان خزندۀ درونی آرام آرام وبی سروصدا درجاهایی که مطمئین بودند حرف شان گویا رو نمیشود، باعث را یک ملا ویک آید ه آلیست معرفی نموده وبا شکوه های نرم و درونمایۀ پرازترس ونگرانی، گویا درفکربدیل سازی مولانا بودند. مولانایی که هرگزبدیل دوران خودش را نداشت. زیرا او به همان پیمانه ای که دانشمند بزرگ وکم نظیربود، یک مبارزخستگی ناپذیر، انقلابی دلیرویک صداقت پیشۀ فروتنی بود که هنگام سخنرانی سحرکلامش نه تنها لرزه براندام استبداد وارد مینمود، بلکه شنوندۀ بی آلایش را نیز دگرگون میساخت. شنیدن این حرفهایی که برخاسته ازیک مرض بچگانه بود ودرنطفه توسط شنوند گانی که همین اکنون دو تن ازآنها زنده اند با قاطعیت خاموش گردید، مرا درروند طوفانهای بحران آفرین بعدی همیشه بیاد آن صحبت کافۀ عثمان درکندزمیبُرد که درآن بیان مولانا حکمتی نهفته بود که هرگزدیگرازاو طی سالهای بعدی مبارزه توضیح نخواستیم. دیگرازآن حرفهای تهی ازمنطق زنده گی شنیده نشد. اما جریان مزبوردربرهۀ دیگری که نبود حضورسنگین مولانا وبدخشی شدیداً احساس میشد، با رویکرد دیگری اثرات منفی خویش را برجای گذاشته وبحران درد ناک بعدی را برپیکرآن نیروی رزمندۀ راستین تحمیل نمودند. بهرحال ازاصل موضوع دورنشویم. شمارا درجریان اتفاقی که درهمان روزصورت گرفت، ذیلاً قرارمیدهم:

صحبتهای رسمی مولانا با ما درحالت اتمام بود که یکی ازدانش آموزان مدرسۀ تخارستان که ازوجود مولانا درآنجا آگاهی داشتند، آمد وگفت: «مولانا صاحب بعضی ازدوستان علا قمند اند که ازمحضرشما بیا موزند». مولانا با تبسمی که جزویژه گی او بود گفت:

«صحبتهای ما آزاد است وما حرف خاص پنهانی نداریم». دانش آموزمذکوررفت ودوباره برگشته به مولانا گفت: «مولا نا صاحب تعداد علاقمندان شنیدن حرفهای شما زیاد است وآنها دراینجا جای نمی شوند. اگربرای شما زحمتی نباشد درصحن مدرسه همه جمع اند ومنتظیرشما».

مولانا گفت: «بسیارخوب. من چند دقیقه بعد می آیم». غافل ازاینکه تصامیم درحد دانش آموزان تخارستان نه، بلکه درسطح تمام فعالین سیاسی وابسته به نهضت اخوان المسلمین، مولوی های مدرس تخارستان، دارالمعلمین کندزودر یک کلام درسطع ولایت بوده که آنها اززمانی که ازورود مولانا درکندزخبربودند، دراین زمینه سازماندهی نموده وآمادۀ یک مناظرۀ علمی وحتی درصورت شکست مولانا درجریان مباحثه، تصمیم حقارت نمودن به شخصیت مولانا را نیزدرسرداشتند.

اما مولانا که مرد آزموده بود، غافل ازاین پیش آمد های ناشی ازبرخوردهای مبتنی برضعف منطق نبود. اوازپسایند این مناظره آگاه بود وبرمنطق شکست ناپذیرخود درهمچو برخورد ها واثرگذاری آن باورداشت وبرای این اثرگذاری مثبت به هرگونه پیش آمدی که درخود خطراتی را نهفته داشت، آمادۀ پذیرفتن این خطرات احتمالی نیزبود. مولانا بازهم براساس حوادث تجربه شدۀ پیشین، درچند دقیقه ای که فرصت خواسته بود، به یکی ازسرکارگران شرکت سپین زربنام عبد الله دروازی(مشهوربه عبدالله بروت) دستورداده که: من باید درمجلسی که حتماً مخالفین وجود خواهد داشت، شرکت نمایم. برای اینکه کدام واکنش منفی نشان ندهند، توباید تمام کارگران شرکت، جوالی های دروازی بازاررا خبرنموده، درسرای روبروی مدرسه تا ختم سخنرانی من نگهدارید. بعد درحینی که ازکافۀ عثمان برآمده میخواستیم که به مدرسه تخارستان وارد شویم، قربان محمد پساکوهی پیدا شد، او نیزهمراهی مولانا ومن به سمت جماعت درحال انتظاردرحرکت شدیم. درآنجا جایگاه مخصوصی برای مولانا تدارک دیده بودند. مولانا رأس ساعت 12 ظهردرجایگاه سخن قرارگرفته به مدت 20 دقیقه صحبت نموده بعدازختم صحبت علمی وسیاسی ای که هدفش تحت تأ ثیرگرفتن شنوند گان بود، خطاب به شنوندگان گفت: « من درخدمت شما هستم، سؤال ویا گفتنی باشد، میشنوم».

کسانیکه مسئولیت اطلاع رسانی وتدویراین همایش وطرح سؤالات را داشتند، اینها بودند: مولوی عجب گل ملیت پشتون که درزمان به قدرت رسیدن پروفیسورربانی سمت معاونیت جمعیت ومعاونیت رئیس دولت را عهده داربود که دراثرپرتاب موشک آقای حکمتیارداعی اجل را لبیک گفت. مولوی عبد الهادی فرخاری ملیت تاجیک که در8 جوزا(خرداد) 1358 درصحن زندان پلچرخی با بیش ازصد نفراز همباورانش که ازدوران محمد داود زندانی بود، به شهادت رسید. محمد کاظم شارقی ملیت تاجیک اززردیو بهارک بدخشان یکی ازپیشگامان نهضت اخوان المسلیمین که دراواخیرسالهای جهاد به شهاد ت رسید. سید عمرامام صاحبی ملیت پشتون زندانی دوران حاکمیت داود که در8 جوزا 1358 درکشتارجمعی درصحن زندان پلچرخی به شهادت رسید. همچنان اکثرمولوی های مدرس تخارستان نیزحضورداشتند. من کاملاً شاهد بودم که بعدازختم سخنرانی مقدماتی باعث، آنها نه تنها دچاریک شگفتی گردیده بودند، بلکه تمرکزفکری وتوان پرسش را ازدست داده بودند هرچند سؤالات شان ازپیش تنظیم گردیده ودردست مولوی عجب گل بود، اما هنگام پرسش رعشه وپریشان خاطری درکلام شان کاملاً شنیدنی ومحسوس بود. مولانا با چونان خیال راحت به پرسشهای آنها پاسخ میگفت انگارکه دربرابردانش آموزانی قراردارد که به توضیحات اوسخت نیازمندند. با زیرسؤال بردن هرگونه فهم وبرداشت دینی آنها وبیان قرائت جدیدی ازدین وتوضیحات قرآنی، آنان را شدیداً به خود وابسته نمود. هرآنچکه مولانا درمورد آیات واحادث ودرک وتفسیرجدید ارایه مینمود، بدون کدام واکنشی با دلبستگی زاید الوصفی گوش میدادند.  مولانا بی هراس به بیان آنچکه باورداشت، می پرداخت وهیچگونه تمکینی دربرابربرداشتها وباورهای آنان نشان نمیداد.

 درجریان بحث اساسی یکی ازمولویهای مدرس تخارستان که درسمت شرق حیاط مدرسه ایستاده بود، چون ازهجوم منطقی مولانا برباورهای سیاسی شان(اندیشه اخوان المسلیمین) ناراحت به نظرمیرسید، برای کشانیدن بحث به یک روند غیرطبیعی واینکه مولانا گویا ازمنبرودید مارکسیستی آنهارا به باد استهزا میگیرد؛ درجریان بحثهای قرآنی مولانا مداخله نموده گفت: « باعث صاحب دیالیکتیسن ها میگویند هرپدیده خود بخود وبراساس نیازبوجود می آید ودرخلقت آن نیروی دیگرمداخله ندارد. نظرشما دراین باره چیست؟».

مولانا روی خودرا به سمت پرسشگرگردانیده وبا یک لبخند زنند گفت: «ملاصاحب! تومیبینی که الآن ما بحث قرآنی داریم. اگرتودیالیتیک میدانی صبرکن درختم این بحث ما وشما پیرامون دیالیکتیک حرف میزنیم. ولی حالا برای اینکه بی پاسخ نمانی ازشمامی پرسم که ممکن است دربارۀ پرسش تان وآنچه را که منظورت است مثال مشخصی بدهی؟». پرسشگرگفت:

 «مثلاً پیروان دیالیکتیک مارکس میگویند که حضرت پیا مبربراساس ضرورت اجتماعی آن زمان مردم مکه که درجهالت وظلم زندگی مینمودند ودختران را زنده بگورمیکردند، بوجود آمد. یعنی نیاززمان ومردم مکه بود که کسی ازمیان آنها برخیزد ومردم را ازجهالت نجات بدهد. اوفرستادۀ خدا نبود».

مولانا بدون کدام نگرانی گفت: «دراین باره هم قرآن درست میگوید وهم دیالیکتیک مارکس. خداوند حضرت پیامبررا برای نجات مردم مکه بحیث پیامبرفرستاد واورا رسالت بخشید تا این ماموریت بزرگ را به انجام برساند وقرآن را نیزبحیث دستورالعمل برای رهنمایی مردم بسوی خوشبختی ورستگاری درخدمت پیامبرگذاشت. نظرمارکسیستها نیزبرهمین نهج است ومعنی هردو بیان یکی است. یعنی وقتی دریک جامعه ستم واستثمارواستحماربرجان مردم بیداد میکند، نیازضروری اجتماعی نیزحکم مینماید که کسی ازمیان مردم برخیزد وسرانجام مردم را ازبدبختی رهایی بخشد وتمام انقلابا تی که پیش چشم ما اکنون جریان دارد، بیان واقعی همین ضرورت است. یعنی مضمون اجتماعی هردو دید گاه رستگاری مردم است.».

حدود ساعت پنج عصرپرسش وپاسخ انسجام یافته روبه اتمام بود که ناگهان مولانا باعث روی خودرا بطرف سمتی که پرسشگردیالیتیکی هنگام پرسش قرارداشت، گردانیده وگفت: «ملا صاحب بیا که بساط بحث دیالیکتیک را هموارکنیم».

اما مردم ایستاده درآن سمت به آوازبلند خندیدند وگفتند: ملا صاحب فراررا برقرارترجیح داد. دراین هنگام مولوی عجب گل گفت: «مولانا صاحب شما هم ازقرآن دفاع میکنید وماهم. پس چرا باهم دریک صف واحد مبارزه نکنیم».

مولانا بدون رعایت میزبانی وآرامش وشکیبایی پنج ساعتۀ آنان دربرابرسخنان او با صراحت بیان داشت که: «هرچند من درآغازسخنانم گفتم که چون نظرات خویش را پیرامون نهضت اخوان المسلیمین ازظهوراین جنبش درمصرتاورود آن درافغانستان درسخنرانی مفصل خود دردانشگاه کابل بیان داشتم واینجا گنجایش بحث دوباره نیست وهمچنان درجریان گفتگوهای امروزمن باورداشتم که شما نظرات مرا درک نموده باشید. اما سؤال شما میرساند که هنوزشک وشبه ای دربرداشت شما نسبت به دید گاه های من وجود دارد ودریافتهای دینی مرا با باورهای خود مغالطه می نمائید. حال صریح میگویم که فرق بین اسلام من وشما فرق اسلام علی ومعاویه است؛ علی برای حفظ اصالت اسلام وعدالت اجتماعی می اندیشید ومعاویه برای تا مین حاکمیت قبیلوی ای که با دین هیچ سنخیتی نداشت. وقتی سپاه معاویه درمقابل سپاه علی شکست خورد، صحیفه های قرآن را برروی نیزه بلند نمودند تا جان به سلامت ببرند. اما باوجودی که علی آنان را بخشید، اما نامردانه اورا درمحراب مسجید ازعقب خنجرزند. اسلام من اسلام محمد، ابوذر، سلمان فارسی وعلی است واسلام شما اسلام سیاسی استخباراتی درخدمت استبداد داخلی واستعماربین المللی. اسلام شما اسلام تعویزفروشان وقرآن فروشان برای اهداف ارتجاعی است».

 اما آنها جزتبسم وسکوت رضایت بخش، هیچگونه واکنش منفی دربرابرمولانا نشان ندادند. بعد آقای سید عمرامام صاحبی پرسید: «مولانا صاحب شما رهبرکدام حزب هستید؟»

مولانا خندید وگفت: «من رهبرهیچ حزبی نیستم ورهبری ازنظرمن مسئولیت بزرگی است که هرگزخودم را سزاواراین مسئولیت نمیدانم». بازسید عمرپرسید: «میگویند شما رهبرحزب ستم ملی هستید».

مولانا دربرابراین پرسش روی خودرا جانب مولوی عجب گل گردانیده گفت: «هرچند حزبی ویا سازمانی بنام ستم ملی وجود ندارد. اما ستم ملی قطعاً وجود دارد. شما اول بحیث یک مسلمان وبعد بحیث یک پشتون دربارۀ آنچکه اکنون به شما میگویم قضاوت کنید. چون مسلمان دروغ نمیگوید وازحقیقت چشم پوشی نمی کند».

مولانا گفت: « من خیلی ساده درمورد ستم ملی به شما توضیح میدهم. آیا درتمام طول وبراین این دستگاه فاسد دولتی درعرصۀ سیاسی، نظامی واقتصادی میتوانید برای من نام ببرید که یک تاجیک یا هزاره ویاازبک دریک مقام بلند دولتی حضورداشته باشد؟ اگراحیا ناً کسی هم وجود داشته باشد، تهی شده ازهرگونه احساس انسانی خواهد بود وهیچ پیوندی با این مردم جفا شده نخواهند داشت. ازکابینه گرفته تا ادارات کلیدی دولتی کدام کسی را ازاقوام غیرپشتون میتوانید برای من نام بگرید که ازسمتهای بالای دولتی برخوردارباشد؟ ویا درتمام اردو، پولیس وریاست ضبط احوالات جنرال به هیچوجه، اما ازجگرن بالاترکدام رتب نظامی برای دیگران قایل هستند؟ آیا درکدام بخش کلیدی اقتصادی میتوانید غیرازپشتون برایم نام بگرید؟ خیلی ساده ترازاین پرسشها، ازشما می پرسم که سنت بزکشی مربوط به ازبک وتاجیک است یا پشتون؟ درحالیکه درهمین شهرکندزکه شما زندگی میکنید تمام تیم بزکشی مربوط به ازبکها وتاجیکها است، اما رئیس تیم بزکشی حاجی گلستان پشتون. درهمین کندززمین مربوط به این مردم بومی است اما میرآب باشی آن پشتونها. هرجنرالی که متقاعد میشود برایش اززمینهای آبی شمال مربوط به اقوام دیگرچهارصد ویا پنجصد جریب زمین می بخشند اما صاحبان اصلی زمین دراینجا به نان شکم محتاج اند وده ها نمونۀ دیگری ازاین بیعدالتی وجود دارد. آیا اینگونه برخورد نسبت به اقوام دیگرکشورمعنیش ستم ملی نیست؟ شما بحیث یک مسلمان قضاوت کنید آیا این اعمال را می پذیرید؟».

وقتی مولوی عجب گل ودیگران که دربرابرکلمۀ اسلامیت قرارگرفته بودند، چاره ای جزپذیرش نداشتند. بعد مولانا گفت: « ما حزب نی، بلکه سازمانی هستیم که رسالت مان مبارزه علیه این بیعدالتی ملی است. این حق مسلم اسلامی، سیاسی وملی ما است. نام ما "محفل انتظار" است که عنقریب به نام دیگری تغیرخواهد یافت ومن رهبرنی بلکه یکی ازافراد رهبری این سازمان هستم. اما دستگاه فاسد سلطنتی مارا ستمی ومتهم به تجزیه طلبی نموده وحزب خلق درنقش یک بلند گوی سلطنت این نام را درمیان روشنفکران دامن میزند».

بعد قربان پساکوهی خطاب به مولانا گفت: « مولانا صاحب ما وشما سفردرپیش رو داریم وتا جایی که می بینیم پرسشهای اصلی تمام شده ازنزد دوستان اجازگرفته مرخص شویم». بعد همایش با صمیمیت وبدون کوچکترین واکنش منفی دربرابرمولانا باعث به پایان رسید. دروقت ترک حیاط مدرسه برخی درهنگام خدا حافظی میخوا ستند دستان مولانا را ببوسند ومولانا اجازه نمیداد ومیگفت من نه پیرم ونه پیشوای مذهبی. یکی ازکسانیکه میخواست این کاررا انجام دهد، به نام قاضی تاج الدین صدیق یکی ازفعالان نهضت اخوان المسلیمین بود وبعداًرئیس ادارۀ امورشورای وزیران دردولت اسلامی استادربانی، اوبه مولانا گفت: « من دستان شمارا بخاطراین نمیبوسم که شمارا پیرویا پیشوای مذهبی بدانم وبه دست بوسی هم باورندارم. اما دستان شمارا بخاطری میبوسم که تا همین امروزکه شمارا ندیده بودم، براساس برداشتی که ازطریق دیگران نسبت به شما داشتم، تخریب مینمودم. این بوسه برای رفع عذاب وجدانی است».

مولانا خندید وگفت: « ماهی را هروقت ازآب بگیری تازه است. هدف درک حقایق اجتماعی ورسالت ما دراین زمینه است. شما تمام روزمرا تخریب کنید اما درکنارمردم تان باشید وبجای جنگ آید یولوژیک برضد ستم واستبداد وبرای تامین عدالت اجتماعی مبارزه کنید. این هم وظیفۀ دینی است، هم اخلاقی، هم سیاسی وهم ملی».

2- خاطرۀ دوم:

سرطان سال 1354 خورشیدی درهنگام قیام دروازشهید بدخشی برای من دررابطه با تامین ارتباط با مولانا ماموریتی داده بود که درمقالۀ «مردی ازتبارآزادگان» تشریح گردیده واینجا مجال بحث دیگری روی آن نیست. وقتی به سردشت راغ که دو الی سه ساعت به حوض شاه مرکزمقاومت فاصله داشت، دوشب درخانۀ رفیق ودوست سیاسی خود محمد انورماندیم تا پیرامون وضعیت جنگ ومقاومت در منطقه ونظروتبصرۀ مردم معلومات کسب نموده زمینه های امکانات تا مین ارتباط ویا برعکس را ارزیابی کنیم. شام مردم قریه وقتی ازجبهه می آمدند، درپیش روی خانه محمد انورکه پدرش ملک دیهه وکاکای وکیل عبد الله جان که ازخوانین محل ومتحدین ما بودند، گرد آمده وراجع به مولانا ورفقایش تبصره های عجیبی مینمودند، که این مسئله برخاسته ازبا ورمردم، هم سبب خوشبینی بیشترمردم نسبت به موقعیت وجایگاه گروه مقاومت درمیان مردم میگردید وهم این تبصره ها وباور های مردمی سبب تضعیف روحیه سربازان ونیروهای دولتی- که ازنظربرداشت وباورشبیه مردم بودند- میگردید. آنها میگفتند مولانا چون عالم دین وبجای رسیده است، حتماً "سورۀ اسم اعظم" را میداند ومرمی دروجودش کارنمیکند. وقتی نیروهای دولتی بطرف آنها فیرمیکنند، درآخیرمولانا مرمیهایی را که دردامن خود جمع کرده بطرف سربازان پرتاب میکند. وپیوسته با آن ادبیات ولهجۀ محلی تعریف میکردند ودعای پیروزی مینمودند ومیگفتند همه دارایی های مارا دولت بخاطرآنها نابود کند صدقۀ سرشان. وده ها نمونۀ دیگری ازاین قبیل.

دوروزبعد براساس آگاهی ازوضعیت مختنق جبهه وهاربودن نیروهای دولتی وعدم امکان برقراری تماس، من ومحمد انورمصلحت کردیم که اگردوباره بطرف فیض آباد برگردم درمسیرراه سؤظن ایجاد خواهد گردید که من براساس رخصتی تابستانی ورفتن نزد خانواده ام دردرواز نی، بلکه برای کدام مقصد سیاسی آمده باشم. پس بهتراست به راه خویش ادامه بدهم هرچه بادا باد. وقتی به حوض شاه رسیدم سرپل بالای دریای حوض شاه سربازان دولتی که نگهبانی آنرا به عهده داشتند مرا به قرارگاه فرماندهی شان رهنمایی کردند. مقری که فرمانده کل حبیب الله کرورآمیرامنیت ولایت بدخشان وتورن مسئول نیروهای قوای ضربتی که ازکابل آمده بود، درآنجا بودند. آنها ازمن پرسشهای را برای رفع اشتباه شان نمودند وبعد مشغول صرف نان چاشت بودیم که سربازمحافظ دروازۀ فرماندهی، با دق الباب دراجازۀ ورود خواسته بعد ازادای احترام گفت: آمیرصاحب! گل آغای رئیس کوچیها آمده است اجازه بدم که بیاید. کرورگفت بگذارش که داخل شود. گل آغای قندهاری که مسئول کوچیهای دشت ایشاب دروازبود ودرجهت سرکوبی گروه مقاومت با نیروهای دولتی همکاری می نمودند، وقتی روی دوشک نشست، کروربه زبان پشتوپرسید که: « خو گل آغا! چه کردین، کدام احوال ومعلومات راجع به باعث پیدا کردین؟».

گل آغا یک آه عمیق کشید وگفت: «آمرصاحب بخدا قسم است همی آدم باعث نیست، حضرت امام مهدی است».

بعد کروربا عصبانیت گفت: «احمق این طورنگو که کافرمیشوی. اومولوی بحرالدین باعث نام دارد ازمایمی دروازاست اورا همگی میشناسند. توچرا خودته گنه کارمیکنی؟».

گل آغا گفت: « آمیرصاحب من مید انم که او مولوی باعث نام دارد. اما همی مولوی باعث حضرت امام مهدی بوده است، اما تا حال کسی اورا نشناخته است. اگرامام مهدی نباشد چطورمرمی دجانش کارنمیکند، میبینی دراین تپه روان است وقتی بطرفش نشان میگیری، فوراً ازنظرآدم غیب میشود. بازمیبینی خنده کرده درتپه دیگرظاهرشد. این چه معجزه است اگرامام مهدی نباشد».

درنتیجۀ این توضیحات گل آغای کوچی، کرورخاموش گردید وبرای چند دقیقه اصلاً درفکرغرق بود. بعد ازچند دقیقه با زگفت یکی کاری باید شود چه کنیم زیرفشاراستیم هرلحظه ازبالا احوال میکنند که چه کردید.

3- خاطرۀ سوم:

منظورم ازبیان این خاطره اینست که برخی هایی که صرفاً نام مولانا را ازدورشنیده اند، اکثراً به این عقیده هستند که مولانا جزحرف خودش به گفته های دیگران وقعی نمیگذاشت. گویا مغرورفهم بلند ودانش سرشارخود بود. درحالیکه مولانا برعکس انسان بسیارعیاروفروتن وانتقاد پذیربود. حرف منطقی ولو اززبان کوچکترین اعضا وهوادارانش بیرون میشد، با صمیمیت وخشنودی می پذیرفت. او انسان خیلی صمیمی ومهربان وعاشق مردم خود بود. اومغروروسرکش وتسلیم ناپذیر دربرابردشمنان مردم افغانستان ودربرابرمنطق زوربود، نه دربرابررفقا ودوستانش. یکی ازروزها درخزان سال 1356 خورشیدی میان او وبرخی ازدوستان هم سلول وهم زنجیرش گفتگوی شده بود.

محیط یکنواخت زندان را کسانی که تجربه کرده باشند، متوجه این خرده گیریها حتماً گردیده اند. برخی ها را زندان آب دیده تر می سازد وبعضی ها را خرده گیرتروبهانه طلب. من درپیش روی تالاردانشگاه کابل بودم که دوست روزهای دشوارزندگی سیاسی ما ن آقای محمد کریم شریف که اکنون درشهرتورنتوی کانادا زندگی میکند، درآن وقت دانشجوی دانشکدۀ اقتصاد دانشگاه کابل بود. با دیدن من نامه ای را ازکیسۀ خود بیرون نموده برایم داد وگفت این نامه را مولانا صاحب روان کرده است وگفت روزپنجشنبۀ آینده حتماً به زندان برو که مولانا با خودت کاری دارد.

من نامه را بازکردم وخواندم. درنامه بعد ازسلام واحوال پرسی بطورگنگ شکایت کرده بود وازمن خواسته بود که پنجشنبۀ آینده نزدش بروم ودرمحضرمن به عنوان شخص بیرون زندان محفل انتقادی را برپا کنند ومن بمثابۀ یک داور، داوری کنم که چه کسی ملامت است. درآن نامۀ کوتاه، پرمحتوا ورهنمود دهنده، مولانا این جملۀ زیبا را نوشته بود که من آنرا تا لحظات واپسین زندگی حفظ خواهم داشت. جملۀ مولانای جاویدان یاد این بود: « نباید به هیچوجه اجازه داد که با موازین وآئین نامه ها چه مدون باشند وچه غیرمدون، درصورتی که به بدیهیات انتظامی مبدل گردیده باشند، بی اعتنایی صورت گیرد». وقتی این نامه را به آقای اسماعیل اکبرنشان دادم، اکبربعد ازخواندن نامه گفت: برای توضیح همین یک نامۀ کوتاه وبخصوص همین واژۀ ترکیبی" بدیهیات انتظامی" نیازبه نوشتن یک رساله است وهنرمولانا درفن نویسنده گی هیمن است که کوتاه وپرمحتوا مینویسد. من طبق پیشنهاد آن سرورارجمند روزپنجشنبۀ موعود به زندان رفتم. بعد آهسته وبا تبسم به مولانا گفتم که من برای انتقا وداوری آمدم. مولانا بعد ازخندۀ بلند گفت که رفقا ملتفت برخورد خود شدند وموضوع حل گردید. دراین هنگام عبد الا ول خواهانی فرزند کاکایم که یکی اززندانیان گروه مقاومتگران دروازبود. ازمولانا پرسید چرا خندیدی؟ داکتردرگوشت چه گفت؟ مولانا دوباره خندید وگفت: من موضوع مشاجره همان روزرا توسط یک نامه به داکترجان جاسوسی کرده بودم وحالا برای انتقاد ما آمده است.

4- خاطرۀ چهارم:

دراینجا میخواهم روی صداقت، فروتنی وبی ریایی مولانا درامردوستی صحبت نمایم که مولانا با همه باورودانش ومیلاکهای بلندی که برای مقام رهبری داشت، هرگزدرفکرچنین خیالات وهوسها نبود. او فقط به مبارزه می اندیشید واینکه درراه تحقق آرمان مردمی اش چه کاری میتواند انجام دهد. اومیخواست الگویی باشد برای تجلی صداقت ومقاومت درراه دشوارمبارزۀ سیاسی درجهت رهایی مردمش اززیرستم واستبداد جانسوزطبقاتی وملی. چند روزپیش ازحادثۀ نجا تش از بخش عصبی بیمارستان علی آباد، یک روزچاشت همراه با استاد فیض الله جلال ومحمد اکبرخواهانی پسرکاکای شهید عین الدین وشهید جلال الدین، نزد مولانا رفتیم. من وجلال طبق برنامه روی مشوره پیرامون طرح نجات وفراراورفتیم واکبرمیخواست به طرف خواهان برود وازمولانا هدایات تازه ای با خود ببرد واینکه موضع گیری ما درمقابل بدخشی صاحب چگونه باشد؟ مولانا بعد ازیک صحبت کوتاه وبیان دید گا هایش پیرامون جدایی های یکسال پیش، به اکبرگفت:

«حساب ما با فرصت طلبان مشخص است وآنها درپی بهانه ای بودند تا گریبان خویش را ازیک مبارزۀ جدی وتوأم با خطررهایی بخشند. اما حساب بدخشی ازاین ته مانده های بنجل بازارمکارۀ بین الملل دوم وریخته گران خا ن خروشچفیسم جداست. شما نزد او بروید وبه حرفهایش گوش کنید، یقیناً عین حرفهایی را به شما خواهد گفت که من حالا گفتم. چون برداشت ما ازجامعه ومسایل ملی وبین المللی همگون است. من ازپارسال بد ینسودرتفکرهستم که چرا بدخشی خاموشی اختیارکرد ویک موضع فعال درقبال فرصت طلبان نگرفت وچرا بجای دفاع ازکسانی که جزمبارزه درراه مردم شان راه دیگری ندارند، به دفاع ازکسانی برخواست که جزلکۀ ننگ دردامن بدخشی درآینده چیزدیگری نخواهند بود. بدخشی را فرصت بدهید واورا هرگزتخریب نکنید. او محصول یک دوران مبارزه است. او رهبر طبیعی است. برای احرازمقام رهبری تهنا داشتن دانش زیاد وانقلابی بودن کافی نیست. بسیارتیوریسن هایی بودند که حتی ازاداره ورهبری یک گروه کوچک عاجزبودند. رهبری یک استعداد بخصوص است وبچۀ مردکه همین استعداد را دارد. اوبرای رهبری ساخته شده است. من درتمام دوران زندگی سیاسی خود اعم ازتشکیلاتی وغیرتشکیلاتی برای سمت رهبری یک لحظه هم ناندیشیدم. این خام پنداران اند که درچنین خواب وخیالی به سرمیبرند. اما من رسالتی که بحیث یک مبارزدارم بمراتب برترازاین خواب وخیالهای بچه گانه است. هرزمانی که بدخشی موضع فعال وانقلابی بگیرد من بحیث یک سربازازاو اطاعت میکنم. شاید رمزی درمیان باشد که دراین مقطع نمی تواند بیان کند. پس توصیۀ من به شما بحیث یک رفیق سنناً بزرگتراینست که حرمت بدخشی را حفظ کنید وبه اوفرصت تصمیم گیری بدهید. اما موضع ما درقبال اپورتونیسم مشخص وثابت خواهد بود. گذشت زمان سره را ازناسره جدا خواهد نمود».

 وقتی انسان به این پیام بزرگوارانه ژرف باندیشد، درمی یابد که مولانا چه فروتنانه وبی ریا زیست وچه قهرما نا نه وصا دقا نه روی درنقاب خاک کشید. اوواقعاً پیام آورآزادگی درکمال فروتنی وراستی بود.

5- خاطرۀ پنجم:

این خاطره نیزازجملۀ خاطرات بیمارستان علی آباد، پیش ازنجات مولانا باعث است. داکترشاه محمود زرتشت کندزی یکی ازروشنفکران وآگاهان بنام دهۀ پنجاه خورشیدی ویکی ازپیشکسوتان درامر مبارزۀ سیاسی وانقلابی بود ودرعین زمان رهبری یکی ازگروه های انقلابی را طی این سالها نیزبه عهده داشت وبا نظرات وموضع گیریهای سیاسی جریان ما نزدیکی زیاد داشت. اوشخصیتی بود فروتن، صمیمی وصادق درامردوستی ومبارزه؛ انسانی بود کم حرف اما خیلی دقیق وآگاه؛ درجریان مباحثات علمی وسیاسی به سخنان وپرسشهای طرف مباحثه، کوتاه وسنجیده پاسخ میگفت. اما عادت داشت که ازطرف مقابل بیشتربشنود وازخلال توضیح طرف سؤالات جدیدی بیرون مینمود ودوباره به پرسش برمیخواست وبا این شیوه، روشنفکرسطحی وکم عمق را زود ازپای درآورده وبه قبول اندیشه هایش وادارمی نمود.

 مادامی که درماه ثور(اردیبهشت) سال 1359 خورشیدی وارد کشورایران شدم، درشهرمشهد اولین کتابی را که ازیک کتاب خانه خریده ومورد مطالعه قراردادم اثرهمیشه ماندگار افلاطون "جمهوریت" بود. بعد ازمطالعۀ دقیق این اثرتاریخی وارزشمند، بیاد دکترشاه محمود آن شهید ارجمند افتادم ودریافتم که یقیناً داکترشاه محمود ازهمین روش افلاطونی که آنرا اززبان سقراط حکایت مینماید، پیروی می نمود. تصادفاً دردورۀ دوم زندانی شد نم درزندان پلچرخی درزمستان 1362 خورشیدی دربلاک پنجم با یکی ازروشنفکران دانشمند وفرهیختۀ سیاسی دیگری برخوردم که بعدها درطی استمراردوستی صمیمانه مان دریافتم که ازهمان تبارشایسته است؛ اونیزدقیقاً ازهمین شیوه پیروی می نماید. حالا برمیگردم به خاطرۀ سال 57 بیمارستان علی آباد.

  یک روزدکترشاه محمود زرتشت برای من گفت: «من درمورد دید گاه ها ومواضع شما درقبال مسایل ملی وبین المللی با نما یندۀ گروه "اخگر" صحبت نمودم وبرای او خیلی دلچسپی داشت».

چون دریافت آنها تا هنوزبراساس معلومات غیرمستقیمی بود که اززبان مخالفین شنیده بودند. بخصوص که نمایندۀ "اخگر" ازنظرتعلقات تباری پشتون قند هاری بود. ازجانب دیگراگرمنصفانه باندیشیم، مشکلترین عاملی که این گروه ها را دچارتوهم وکج فهمی ازهمدیگرمی نمود، نبود نشریه های سیاسی گروهی بود که بهترمیتوانست درشناخت یکدیگریاری برساند. اما برخی ازگروه های سیاسی که بیشترحاکمیت دودمانی شیوۀ تفکرقبیلوی را تهدید مینمودند، بجزپخش شبنامه ها که آنهم درجهت افشاگریهای رژیم های وقت بود وبه هیچوجه نمیتوانست معرف دید گاه گروهای مزبورباشد، موجب میگردید تا سؤتفاهم ناشی ازتبلیغات جعلی محافل حاکمه بالای برخی ازگروه ها نسبت به گروه های مورد نظراثرمنفی بگذارد وآنها نیزازهمان عینیک سیاهی میدیدند که دولتمردان ستمگر، تبلیغات وسمپاشی مینمودند.

  بهرحال دکترشاه محمود زرتشت بمن گفت: «اگرموافق هستی من نمایندۀ "اخگر" را به شما معرفی میکنم. یکبارباهم تبادل نظرکنید خوب خواهد شد».

من نیزابرازموافقت نمودم. البته من بعد ازختم امتحانات چهارنیم ماهه صنف دوم دانشکدۀ طب کابل ترک دانشگاه نموده ومسئولیت پیشبرد کارهای سیاسی سازمانی را درشهرکابل بعهده داشتم(سرانجام ده سال بعد دوباره شامل انستیتوب طب کابل بنام ابوعلی سینا گردیده ودرسال 1370 خورشیدی آنرا به پایان رسانیدم). شرایط بسیارترورواختناقی بود وهرروزنیروهای حزبی گروه گروه جوانان وروشنفکران را دستگیرنموده یا زندانی مینمودند ویا سربه نیست.

 ما با نامهای مستعار همدیگررا می شناختیم ویا خطاب می نمودیم وبا آنهایی که تازه معرفی میشدیم، فقط با نام مستعاربود ویا اصلاً نام همدیگررا پرسان نمیکردیم. همینکه کسانی مارا غیابی معرفی مینمودند، اکتفا می ورزیدیم. داکترشاه محمود برای من گفت فردا درپیشروی بیمارستان صدری ابن سینا ساعت 2 بعدازچاشت یک شاخچه گک چوب دردست خود گرفته منتظیرباشید وطرف دردست خود یک روزنامه خواهد داشت. وقتی چشم او به شما خورد ازشما می پرسد که پل آرتل درکجاست؟ بعدازشناسایی خود شما وقت دیدارتان را تعین کنید. ما چنین کردیم. وقتی همدیگررا دیدیم خندیدیم واصلاً پل آرتل را هم نپرسیدیم. بعد به فردای آن روزساعت 2 بعد ازچاشت درخانۀ آن دوست ارجمند که درقسمت عقبی سفارت شوروی وقت واقع بود، قرارگذاشتیم.

فردا ساعت 11 پیش ازچاشت رفتم خدمت مولانا دربیمارستان. ضمن اینکه ازاین قرارجدید اورا درجریان گذاشتم، ازمولانا خواستم که برایم رهنمایی کند که روی کدام محورها صحبت نمائیم وهم چه بگویم. چون حقیقتاً طرف مذاکره کننده ازنظرسن وسال شاید 10 تا 15 سال بزرگترازمن به نظرمی رسید، من نمیخواستم درمباحثۀ سیاسی زیرباراوبروم، این غرورکاذب ناشی ازجوانی وکم دانشی درمن مسلط بود. این تشویش را داشتم. اما مولانا آن پیرخرد که ازآزمون زندگی وجریانات مشاجره ومباحثۀ علمی همیشه با سرافرازی گذشته وخود ش تبلورناب این تجربۀ زندگی بود، حالت نهانی مرا درک مینمود، بدون اینکه به تشویش من بیفزاید وازدل من سخن گوید؛ با آن تبسمهای رمزگونه ای که همیشه دردوران آرا مش وصحبتهای دوستانه برلبانش موج میزد، خطاب بمن گفت:

 «میخواهید باهم کناربیائید یا محفل مناظره ومجادله برپا کنید؟ چون راه برخورد با این دو گونه نحوۀ نگرش فرق دارد. اگرهد ف شما ازاین نشست ایجاد همسویی ومآ لا کنارآمدن است، مهم این نیست که شما با چه ادبیاتی ودرچه سطحی میخواهید حرف بزنید. درصحبتهای سازنده همیشه صداقت وراستی تعین کننده است تا برخ کشیدن دانش خود برای دیگران. شما میتوانید اهداف معقول خودرا با زبان خیلی ساده وعامیانه برای دیگران بیان کنید. اگردید گاه ونظریات شما برای طرف قابل قبول بود، قطعاً خواهد پذیرفت ولی اگرطرح ونظرات شما منطقی ویا به دید گاه طرف موافق نباشد با هرادبیاتی که پوشش بدهید، قانع کننده نخواهد بود. پس صداقت وداشتن نیت نیک وسازنده به امرمبارزه تعین کننده خواهد بود، نه حرافی وسخن پردازیهای کا ذبانه. اما اگرهدف مشاجره ازپای افگندن حریف باشد، راهش دیگراست. من تا جایی که برخی ازروشنفکران این جامعه را می شناسم، آگاه ترینهایش بیشتراز شش ماه مطالعات سیاسی منظم نخواهند داشد».

مولانا وقتی روی شیوۀ دوم یعنی فن مباحثه برایم رهنمایی مینمود، خاطرات سخنرانی خودش در مدرسه تخارستان درذهنم تداعی گردید ودریافتم که منظوراوازآن سخنرانی نخستین ومقد ماتی چه بود؟ وسراپا بیاد آن پرسش وپاسخها افتادم ومانند پردۀ نمایشی ازذهنم میگذشتاندم. بدون هیچ اغماضی، من ازآن جریان مذاکرات ونتایج بعدی آن خیلی راضی وخشنود بودم. یقیناً آنچکه ازاین خاطره میتوان نتیجه گیری نمود، درحقیقت بازهم بی آلایشی وصداقت بی پایان مولانا درامرمبارزه وشیوۀ بکاربرد درجهت نزدیکی وایجاد همسویی با همباوران وآنانیکه درراه آزادی وسعادت مردم می اندیشیدند، میباشد.

6- خاطرۀ ششم بستگی به جایگاه مولانا درباورشهید بدخشی دارد:

من بتاریخ بیستم عقرب درشهرکندزازسوی عمال رژیم دستگیروزندانی شدم. دیگرازسرنوشت زنده یاد مولانا هرگزاطلاعی نداشتم. وبتاریخ نهم دلو1357 خورشیدی ساعت 2 بعدازنیمه شب با سواری یک عراده موتر302 به کابل منتقل شدیم. فیض الله جلال نیزپیش ازمن ازقلعۀ موسی شهرنوکابل دستگیرو زندانی شده بود. بعد ازسپری نمودن شکنجه های وحشیانه به بلاک اول زندان پلچرخی انتقال یافته بود. قرارحکایت جلال که به اثربیماری ناشی ازشکنجه های پیهم درکلینیک چند بسترمحبس که درطبقۀ دوم بلاک دوم قرارداشت، بستری گردیده بود؛ روزی با شهید بدخشی دردهلیزمنزل دوم همین بلاک که او نیززندانی بود، سرخورده ووارد صحبت می شوند.

شهید بدخشی اولین پرسشش ازجلال درمورد فرارمولانا بوده وپرسیده که دقیق میدانی که مولانا ازبیمارستان نجات یافته است؟ جلال بدخشی را اطمنان بخشیده بود وبدخشی با خوشحالی هرچه بیشترمیگوید که: «ما دیگرهرگزنمی میریم. باعث یک انقلابی بزرگ وجسوراست وحالا او قادراست که رسالت مارا بفرجام برساند». اما روزی که بدخشی را دررابطه با حادثۀ سفیرامریکا بتاریخ 25 دلو1357 خورشیدی به وزارت داخله وبعداً به بلاک اول منتقل می سازند ودرمی یابد که آن یا ردیرینه وجسورش باعث را جلادان خون آشام پیش ازخودش سربه نیست نموده اند؛ قرارحکایت یاران نزدیکش دربلاک اول وسایرزندانیانی که با وی درزندان محشوربودند، یک خاموشی غم انگیزی را اختیارنموده ودیگرهرگزتملایلی به سخن گفتن نداشت.

آری! آن دویارویاوربزرگ وخردمند، یکدیگررا آگاهانه دریافته وپذیرفته بودند. با وصف همه ریخت وپاشهای درد ناک بعدی ونفوذ غم انگیزعمال بیگانه که درجهت ایجاد سؤ تفاهم میان آنها مذبوهانه تلاش ورزیده وصدمات جبران ناپذیری را برپیکرسازمان این پیش مرگان راه آزادی وعدالت اجتماعی وارد نمودند، اما آنها هرگزبه مقام بلند یکدیگربا دیدۀ اغماض نه نگرسته وچشم امید شان بسوی همدیگربود وجایگاه حقیقی خویش را خردمندانه درک می نمودند.

یاد آن سروران آزاده وهمه ره روان راه خوشبختی انسان نیازمند سرزمین بخون خفتۀ مان گرامی باد ومشعل آزادگی یی را که برافروخته اند، همیشه فروزان باد!

دکترجمال الدین سینا دلیری

 
فریادی درانزوای سکوت

بیاد مولانا باعث انقلابی ترین انسان میهن

ازانزوای خود سخن میگویم، ازرنج زنده ما ندنم که شور وحال گذشته برمن سنگینی میکند. یاران من شاید 70 درصد زنده نیستند ومن از آن سی درصدی هستم که بداقبال و کم بخت بوده اند. اکنون اگر نفس میکشم بیاد دوران باهمی من وآن رفقای تهران و شیراز و اصفهان و چالوس است. بیادروزنامه بدستان فدایی، دستمال پوشان فدایی، روسری داران و جوانان هوادار ودلباختگان فدایی، بیاد دسته های گوناگون انقلابی در قزوین، رشت، زنجان، کرج وتهران.

آنسوی دیگریکه مرازندگی داد، قوت ناشی از خوانش روزنامه ها، خبرنامه ها، کتاب ومجلات سازمانهای انقلابی، گروههای مردمی، دسته های تبلیغاتی و فضای سیاسی جوانان پاکباز انقلابی در ایران بود. من گارگربودم، دوستانم همه گارگر بودند، ما گارگربودیم، اما ازمیان همه اعضای سازمانهای سفزا وسازا که درایران بسر میبردند؛ من یکی خودم را به درون دسته های انقلابی ایران فروبردم و با عشق و حرارت فراوان خودآموزی را آغاز کردم.

پنهان نماند که در دمونستراسیونها، راهپیمایی ها، مجالس سخنرانی رهبران چریکها و درنمایشگاههای کتاب و تصاویر بدون غفلت میرفتم و اشتراک مینمودم. مجاهدین خلق و سازمان پیکار درراه آزادی طبقه کارگر هردو پیروان میرزا کوچک خان سردار جنگل وجنبش سوسیالیستی گیلان بودند. درمیان محافل واجتماعات سخنرانی رهبران حزب و سازمان طوفان، سازمان کوموله، حزب رنجبران وحزب دموکرات کردستان نیز بودم. آنها هم با شور انقلابی از داعیه و آرمان آزادیخواهانه خود برای مردم فریاد میزدند.

در اجتماعات آرام وکم جمعیت حزب توده نیز شرکت میکردم، درخیابان 24 اسفند، در میدان فردوسی، درمیدان شهیاد، دربازارچه کتاب و کتاره های دانشگاه تهران ودر سایر میادین و بازارهای پرجمعیت تهران وشهرهای دیگر ایران. چون فعالیت فکری وتبلیغاتی مسلط آنروز آهنگ انقلابی داشت و سازمان چریکهای فدایی خلق، مجاهدین خلق، سازمان پیکار، سازمان طوفان، حزب جمهوری اسلامی وپیروان امام خمینی، حزب دموکرات کردستان ازدیگران پررنگ تر و چشمگیر تر بودند، لذا از آرامشهای دنباله روانه حزب توده، حزب طوفان و برخی سازمانهای دیگر راضی نبودم.

اکنون چون دریایی که پس از طوفان بنیانکن و امواج درهم شکن آرام میگیرد، شل و ویل شده ام. چون پاره تخته های قایقیکه درهم شکسته است و تخته تخته جدا شده است، بر روی آب دریای فراموشی مانده ام. دوستان من که 80 درصد ایرانیها بودند، با همین طوفان مورد نظر در ایران، به تخته های پریشانی بدل شدندکه، از دریای ایران به بحرهای پایان و قبرستان گمنامی رفتند. آن بقیه عزیزان و یاران خودم نیز به نحوی پراکنده شدند وجماعت خوب آنزمان ما کاملا ازهم پاشید.

راستی فضای روانی و عاطفی من سرشار از احساس همسویی ونزدیکی با سازمان چریکهای فدایی خلق پیش از انشعاب بود. رنج درونی و آزار دهنده من آنبود که، در تمام  دوران اقامتم در ایران، وقپاره یی از نام سازمان فدایی زحمتکشان ( سفزا )، سازمان انقلابی زحمتکشان (سازا) و جنبش به اصطلاح "ستم ملی" نیافتم ونخواندم. فقط بدلیل همدیاری با مولانا باعث وبخاطر شجاعت و ایمان انقلابی او بود که خودرا منسوب این جنبش میشناختم. بارها نام واعتبار ونقش و مقام اورا در امرشجاعت انقلابی وروحیه ی آزادگی یی که داشت، بروی چریکها کشیده ام. 

هنگامیکه دیگر وشام پس از اتمام کارهای سنگین بنایی و کار در انبارهای بزرگ،بادهها نشریه، روزنامه، اعلامیه و چارت و کارتون تبلیغاتی نیروهای سیاسی ایران بر میگشتم، در اطاق کارگری آنها را میخواندم وسپس در خفا می گریستم. گریه برای فقر فرهنگی سازمان خود، برای ناتوانی و درماندگی یاران خود وبرای بیچارگی ما!

اگر به مساله افغانستان بپردازم، رفقای نازنین ما، مصطفی سنجر، کریم پور، کریم ژیگلو، بهاوالدین، منان، وزیر، رضا مشتاق ودهها تن دیگربودند. یاد آقایان مزارحبیب، نذر سیید، رخمت الله، قدمدار، حیدر، نظر جمیل، محمدزمان، مامورالدین، عبداللطیف، دولت ناخوان، انجینرحسن، امام الدین خان، فتح الدین، مامااعظم، عبدالله، داکترجمال، داکتر اقبال، مولانا صنعت الله، استاد ولی احمد، داودخان، ترجمان، صدیق و بقیه بخیر باشد.

این یاران و دوستان هم نعمت بزرگی بودند. از ایشان در زمان مختلف استفاده وبهره ی خوب برده ایم، برخی از آنها مستقیما استاد آموزش ما بودند. دونفر از میان دهها تن حق زیادی برمن دارند و مرا در آموزش وخوانش بشدت یاری کرده اند. من حق دارم از همه دوستان وبخصوص از آقای رحمت الله و مصطفی سنجر بسیار ممنون باشم. آنها بودند که بزرگواری و مقام انقلابی مولانا باعث، محمدطاهر بدخشی، حفیظ پنجشیری، قربان پساکوهی و یاران آنها رابرای من معرفی کردند. مفهوم و مرام سازمان بدخشی و باعث را بمن فهماندند و از مبارزات انقلابی آنها ودیگر نیروهای فکری مرا آگاه نمودند.

دوستان!

باورکنیم که همه ی آنها انقلابی و آزادیخواه واقعی بودند، آنها مردان راستین اندیشه وعمل شدند، راههای مبارزه با طاغوت سلطنت وجمهوری بدتر از سلطنت را گشودند. آنهابا سلاح اندیشه و عمل در برابر رژیمهای خونخوار ومستبد قدراست ایستادند و تاپای مرگ درفش آزادی را بلند نگه داشتند. بازهم باورکنیم که ما نسبت به آنها بی روحیه، کم طاقت، ناصادق و ناتوانتر هستیم. آنها مارا در سیاست وعمل آفریدند، رهبری ورهنمون کردند، راه را باخون خود خط همیشگی کشیدند. درحالیکه ما زنده مانده ایم ونه تنها راهشان را ادامه نمیدهیم، بلکه سنگهای تهمت و ناروایی زیادی بسوی آنان پرتاب میکنیم. معلوم است که آنان بزرگ بودند وما کوچک هستیم.

حال جای گله پیش آمد، حوصله پیش آریم و درپایان این یادداشت، درخواست نماییم که:  تاریخ سازمان وشکست وریخت آنرا با واقعبینی بنویسیند ومن درسهم خود میتوانم، چیزهایی به ارتباط  روابط بیرونی منجمله با چریکهای فدایی خلق ایران بگویم و یادداشتهایی را در اختیار دوستان قرار دهم.

جفای ما درحق آن بزرگمردان کمتر ازاقدام خونریزانه دشمنان علیه آنان نیست. دشمن رهبران وبزرگان وانقلابیون مارا از نظر فزیکی کشته و نابود کرده است، اما ما بدلیل بی تفاوتی در برابر آنان، و بی اعتنایی در معرفی شخصیت و نقش آنها؛ آنهارا از لحاظ معنوی و تاریخی کشته ایم. برشویم ونام ونشان آنهارا دوباره زنده کنیم. حتی نقد آنها نیز برای شناختن ایشان بسیار مهم است.

من مراتب تسلیت ویژه ی خودرا به محضر همسر گرامی مولانا، دختران دلاور مولانا و یگانه پسر مولانا تقدیم میدارم.

درود بر مولانا و همه یاران انقلابی آن.

دوست شما

کریم دهقان - درواز

به خاطر گرامی داشت مولانا بحرالدین باعث

چند وقت پیش یک دوست فرهنگی ام از شهر مونتریال بمن ، ضمن نامه  خاطر نشان نمود که ماه دلو امسال سی سال از اعدام مولانا بحرالدین باعث که توسط حفیظ الله امین، رهبر حزب دموکراتیک خلق صورت گرفته، می گذرد. قرار است برخی از ویب سایت های فرهنگیان ما ، به خاطرۀ یاد بود این مرد بزرگ مضامینی را به رشتۀ تحریر بیاورند.

از آنجائیکه این قلم پیش از استیلای به قدرت رسیدن حزب دموکراتیک خلق، افغانستان را ترک گفته است، و از نزد یک از منابع دست اول راجع به قربانیان نظام استبدادی خلق و پرچم معلومات کافی ندارد، اکنون برای آگاهی در باره شجرۀ مبارزین آزادی خواه و عناصر با وجدان وآرمانگرایان این سر زمین که در دوران استبداد خونین حزب دموکراتیک خلق و پرچم، نقاب بر خاک کشیدند،از منابع دست دوم " ویب سایت ها" وبرخی کتبی که در دهۀ گذشته به چاپ رسیده است، استفاده می نماید. خوشبختانه امروز معلومات کافی در باره عناصر وطند وست وادی های هندوکش بایگانی شده است.

خوب همه می دانیم که استبداد دیرزیستی که در این سرزمین ، در رخسارهای متنوع استمرار یافته است ، موجب شد که در سدۀ گذشته عناصری کثیری از اقوام این  وادی ها که، ضد سیاست های استبداد ی به مقاومت بلند شده بودند، توسط قدرت های استبدادی که تکیه به اید ئولوژی های استبدادی داشتند، قربانی شد ند. این حکومات برای حفظ باورهای  جزمی و دست نخوردۀ خود می کوشید ند، تا به تیرباران وقتل عام عناصرروشنگر به  حیات سیاسی خود ادامه دهند.

به باور این قلم که همین قتل های سه دهه پیش روشنگران باعث گرد یده است که اکنون فضای فکری این سرزمین واذهان اندیشمندان قلمزن نیز با بی تحرکی وایستایی در جای خود بماند. چنانچه جهل و نادانی مهیبی را که امروز می نگریم ناشی از دوران استبداد زمامداری حزب دموکراتیک خلق و پرچم است.

  برداشتم از نبشتار فرهنگیان افغان درباره زنده نام مولانا باعث این است، که همو یکی از بزرگترین شخصیت های آزاد یخواه این سر زمین بوده است. باعث از نگاه اجتماعی شخصیتی بود که دارای ابعاد اجتماعی ، تکیه گاه مرد می، در عین حال از تفکر آزادی بر خوردار بوده است.

مولانا باعث از حوزه د رواز و بد خشان است. در تاریخ معاصر افغانستان چندین عناصر از این حوزه علم مبارزه علیه بی عدالتی واستبداد نظامهای قبیلوی ارثی شاهی و جمهوری افغانستان بلند کرده اند و یکی بعد از دیگری به اعدام محکوم شد ند.

ظلم و ستم قدرت های مرکزی قبیلوی در حوزه های دور دست افغانستان طوری بوده است که، حتی مناطقی که مردم از تولیدات زراعتی امرار حیات می کرد ند، علیه نظام استبدادی افغانستان به دور واعظ  خود جمع می شدند تا شاید ازستم بیداد گری قدرت مرکزی افغانستان رها یابند.

جالب است که شخصیت چند بودی یاد نام باعث و مقبولیت مبارزه حق طلبی او در وادی های تنگ درواز و بد خشان مرا به یاد چندین کشیش مذهبی که در قرن شانزدهم در جنبش های دهقانی آلمان که علیه سلطۀ کلیسای روم به پا خواسته بودند و این کشیش ها از پشتبانی مردم بر خوردار بودند، می اندازد. بی شک گاهی تاریخ با مکان های متفاوت ولی با محتوای مشابه تکرار می شود.

در آخر تمنا دارم همانطوریکه در دهه بیست قرن گذشته میرزا کوچک خان جنگلی در سبزه میدان رشت، ایران علم مبارزه علیه سلطنت مستبده ایران و استعماران خارجی بلند کرد و در این راه به قتل رسید و امروز نزد روشنگران و ملت ایران میرزا کوچک خان جنگلی به مثابه یک قاعده بزرگ ملی شناخته شده است، امید است که، مولانا بحرالدین باعث که 50 سال بعد از میرزا کوچک خان جنگلی در زمان قحطی بزرگ در اوائل دهه شصت عیسوی  گدام ذخایر گندم دولتی را شکست و به فقرا توزیع نمود که، در واقع آغاز مبارزه علانی او علیه قدرت مرکزی افغانستان است، مانند میرزا کوچک خان جنگلی، جایگاهی را در تاریخ روشنگری و مبارزاتی اقوام وادی های هندوکش احراز نماید.

روشنفکران افغانستان دراین برهه تاریخ باید بکوشند تا درهمین راستا، یعنی جایگزین کردن عناصر مبارز و وطن دوست را، در تاریخ معاصر افغانستان  بایگانی نمایند. تا با بهره گیری از شرایط کنونی برای انعکاس خواست افکار عمومی مردم افغانستان این عناصر آرمانگرای ما ثبت تاریخ این سر زمین گردند تا غنچۀ تطور و دگرگونی نسل های جدید افغانستان با بر داشتن فکر مثبت  در تعبیر حاکمیت قوم گرایانه و ملیت گرائی غلط  در افغانستان ، تجدید نظر کنند.

با عرض حرمت 

دکتر لطیف طبیبی       تورنتو.27 جنوری 2009

پیام انجمن پاسداران فرهنگ آریانا

بمناسبت 30 مین سالروزشهادت مولانا بحرالدین باعث

سی سال پیش ازامروزدشمنان خرد وآزادی قلب بزرگترین انسانی را که دردانش، شجاعت، راستی، پاکیزگی اخلاقی وآرمان گرایی الگوونمونۀ بی بدیل بود، ازتپش درراه سرافرازی مردمش بازداشتند. سی سال پیش ازامروزجلادان خون آشام تاریخ کشورما رهبروپیشوای خردمندی را ازمردم رنجدیدۀ افغانستان گرفتند که ازروزگارخود آگاهی تا لحظات واپسین مرگ، برهرآنچکه مظهربی باوری، ذلت، وطن فروشی، بیگانه گرایی وبی هویتی بود، خط بطلان کشیده دراندیشه وعمل انقلابی خود را مصداق راستین خود باوری، آزادگی وازخود گذری قرارداد.

شهید باعث این پیشوای ملی وانقلابی، نخستین پیام آورواقعی برابری خواهی ملی ومحوهرگونه بیداد وستم اجتماعی بود که دراین راه هرگزمماشات ومجامله را نمی پذیرفت ودربیان باورهایش صریح وشفاف بود. او نیکنام ترین وپاکترین سیاست مداری بود که صداقت سیاسی را سنگ بنای حل همه منازعات مترسب مزمن تاریخ خونبار جامعه افغانستان میدانست وهمینگونه دراین راه مقد س تعین کننده ترین نیروی سازندۀ اساسی ای که جامعۀ مارا میتواند ازاین گسست وبحران خونین تاریخی رهایی بخشیده وآنرا درشاه راه پیشرفتۀ فرهنگی- تمدنی جهانی قراردهد، مردم کشورخویش را پذیرفته بود. طرح سیاست عدم دنباله روی سیاسی جزاین معنی دیگری نمیتواند داشته باشد.

 شهید بزرگوارمولانا باعث، عاشق ودلباختۀ این مردم سخاوتمندی بود که درطول تاریخ وجودی این سرزمین وجغرافیا کریمانه خویشتن را وقف عزت وسربلندی این آب وخاک نموده اند ولی درفرجام آزادی جزنوشیدن زهرتلخ تحقیروبی مهری ومعامله سیاسی برپای تجاوزگران خون آشام چیزدیگری نصیب شان نگردیده است.

بلی! اویاربی ریای ستمکشان ومحرومان صداقت پیشۀ کشورش بود واین رمزصداقت را نسبت به مردمش با خون سرخ خویش برای ابد پیمان بست.

هیئت رهبری انجمن پاسداران فرهنگ آریانا، در30 مین سالروزشهادت جانگدازاین سرورآزادۀ آزاد گان کشورمان، ضمن ابرازتسلیت به خانوادۀ داغد یدۀ باعث وبخصوص پرویزباعث که درشب تیرباران پدرزاده شده، پیروان ودوستداران وارادتمندان باعث؛ ازهمۀ فرزانگانی که با مقالات علمی، تحقیقی واندیشمندانۀ شان فریاد مارا صمیمانه لبیک گفته ودرسی مین سالروزشهادتش یکباردیگرنام واندیشۀ باعث را درمحوربازنگری وداوری قراردادند، خالصانه سپاسگذاری مینمائیم. همینگونه ازگردانندگان محترم وفرهیختۀ سخنگاه های  ارزشمند تاجیک میدیا، تاجیکم، تاجیک پرس، فراتراز مرزها، درواز، وبلاگ درواز وحماسۀ زن که طی یکماه با کمال اخلاصمندی درپاسداشت ازشهید گران ارج خویش همت گماشتند، با کمال فروتنی وحرمت ابرازامتنان مینمائیم.

همچنان ازگردانندگان ارجمند سخنگاه های وزین کوفی وآریایی که با نشرمقالات رسیده همدردی واخلاص خویش را متبارزنمودند منت گذاریم. همچنان با پوزش ازهمه فرهیخگان ورجاوند که ازایشان نام برده نشده وحمل برتمایزنشود، ازاستاد دانشمند وفریخته وسالارسخن جناب باختری صاحب که باوجود بیماری وضعف شدید جسمی با سخنان پرصلابت شان روح آن سرورگرانمایه را شاد گردانیدند، صمیمانه ابرازشکران میکنیم.

گرامی باد یاد وخاطرۀ پیشوای بزرگ ملی کشورمان مولانا بحرالدین باعث!

دکترجمال الدین سینا دلیری

رئیس انجمن پاسداران فرهنگ آریانا

مونتریال- کانادا 11 دلو(بهمن) 1387

                   پیام شادباش یا عرض تسلیت

مصطفی عالمی        امام محمد               عبدالله

 بمناسبت سی سالگی شهادت مولانا باعث

بسم الله الرحمن الرحیم

ازنام خود وهمه فرما ندهان و سپاهیان باز مانده از یاران شهید همیشه یاد مولانا باعث، روانشاد بدخشی وشهدای گمنام محفل انتظار و جنبش انقلابی برای آزادی افغانستان، از دست اجنبی ها و نوکران بی ننگ آنان درحاکمیت غیر مردمی افغانستان. 

ازراست به چپ: قدمدار انگیز،عبدالله،استادحبیب الله ، قاضی خضرا بیضایی ،انجنیر احمد نجیب بیضای و عبدالغفور با فرزندش

به نمایندگی از هواداران مولانا در خواهان، کوف ودروازشکی، مراتب احترام، ارادت وایمانداری خویش را نسبت به آن مرد بزرگوار و رهبران و بزرگمردان دیگریکه  ازهمین نام جان خویش را فدای آزادی نمودند،  تقدیم میداریم. 

چهلمین سالگرد تشکیل حزب انقلابیون افغانستان " محفل انتظار" را که در تابستان 1347 خورشیدی، بهمت مردان شایسته و نامدارمیهن، هریک مولانا،  بدخشی، حفیظ، ظهوری، طالقانی، طوفان، رفیع ودیگران ایجاد شد؛ صمیمانه تبریک میگوییم.

همچنان با ابراز سلام به آنانیکه زنده اند و با درود به روان آنهایی که در پلیگونها ی نظام کودتا و جبهات علیه آن جانباخته اند، آرزو مندیم یاد شهدای گمنام وبی مزار خودرا فراموش نکنیم.  

بحیث ارادتمندان، هواداران، سپاهی وشاگردان نظری آن بزرگمرد، ضمن ادای احترام به پیشگاه مرقد گمنام او وهمه بزرگان دیگرجنبش آزاده و وبرابری خواه ملی درافغانستان، سی مین سالگرد شهادت المناک آن استاد انقلاب ومعلم آزادی؛ وبهمین بهانه شهادت چهارهزارتن ( 4000 ) ازیاران زنده یاد مولانا وهمرزمان روانشاد بدخشی را با کمال خضوع تسلیت عرض میکنیم.

هرچند که زمان عوض شده است ودرمیان ما فاصله های زیادی بوجود آمده است، اما آنهایی که جام شهادت نوشیدند وسی سال است که در خاک سیاه با چهاربند استخوان خوابیده اند، حق زیادی برما دارند. اگر بازماندگان آنهارا نتوانستیم شاد سازیم، حد اقل میتوانیم که یادشان کنیم.

با ارادت فراوان به شخصیت مولانای بزرگ، ضمن تشکر از برگزار کنندگان کمپاین انتر نیتی و دست اندر کاران تجلیل شهدا، سی مین سالگرد شهادت آن رهبرتوانای جنبش انقلابی وشهادت المناک همه اعضا ورهبران جنبش های آزادی خواهی درافغانستان را باهر نام وآدرسیکه بودند، تسلیت عرض میکنیم.

روان مولانا وهمه شهدا شاد باد

ومن الله توفیق

هواداران و سربازان راه قیام مسلحانه مولانا و بدخشی

  خوانند های  گرامی معذرت مارا بنا به مشکلات تخنیکی در انتشار عکسهای نویسنده های محترم  قبول نماید .

                                            با سپاس مدیریت وبلاگ

 3  جنوری 2009 – ایالت کالیفورنیا