پشتونهای افغانستان افغان ملتی نیستند نویسنده: - ۱۳٩٠/۱۱/٧

رییس جمهور کرزی در نشست گشایشی مجلس نمایندگان با تاکید به این نکته که تا "تاپای جان" برای حفظ نظام کنونی ایستادگی می کند، در حقیقت یک بار دیگر بر تحمیل، زورگویی و تمامیتخواهی تاکید و بدین ترتیب رسماً در برابر مخالفین سیاسی خویش اعلان جنگ کرد.
البته در بیانیۀ رییس جمهور یک نکتۀ کوچک اما بسیار مهم دیگر هم وجود داشت و آن این که استاد برهان الدین ربانی را "سرکرده" شهیدان خوانده اند. این نکته بیانگر آنست که تیم بیانیه نویسان رییس جمهور از نزاکتهای ادبی و فرهنگی آگاهی ندارند و یا این که به قصد توهین همچو واژه یی را در مورد استاد و همسنگران شان به کار برده اند.

و اما، دفاع کرزی "تا پای جان" از نظام ریاستی حدیثی ست که باید به آن دقت بیشتری صورت بگیرد.
در میان روشنفکران زبانزدی وجود دارد که می گویند زمانی که منطق به پایان رسید، جنگ آغاز می شود. جناب رییس جمهور با تاکید بر پاسداری از نظام ریاستی و آنهم تا پای جان، در حقیقت هیچ جایی برای منطق و گفتگو باقی نگذاشتند.
خدمت این آقای تا پای جان ایستاده باید عرض شود که تغییر و یا حفظ نظامهای سیاسی به خاطر خود نظامها نیست. نظامهای سیاسی پدیده های آسمانی و مقدس نیستند. نظامهای سیاسی را انسانها می سازند تا امور زندگی مشترکی را که به تنهایی توانایی پیشبرد آنرا ندارد به دوش آن بیندازند. نظام سیاسی ابزاریست که نظر به نیاز انسان و نیاز جامعه ساخته می شود. نظامی که نتواند نیاز مردم را برآورده بسازد، نظامی که رییس جمهور توانایی دست زدن در آرای مردم را داشته باشد و با تقلب به کرسی ریاست جمهوری برسد، نظامی که دران مردم برای پنج سال گروگان گرفته شوند، نظامی که حکومت با قلدری وزورگویی عمل کرده و وزارتخانه های خود را با سرپرستهای ردشده از سوی پارلمان به پیش ببرد، نظامی که فساد دران سیر بی برگشت و صعودی داشته باشد...، اگر دگرگون نشود، به کدام ترکستان خواهد رفت؟
تغییر ندادن نظام و یا ایستادگی در برابر تغییر همچو نظامی که علیه مردم و خواستهای آنها قرار گرفته است در حقیقت خیانت است به خواست و ارادۀ مردم. وقتی رییس جمهور از نظام دلخواه خودش بدون در نظر داشت نیازها و خواست های مردم "تا پای جان" دفاع می کند، روشن است که راه اصلاح و بهبود را می بندد و از مردم می خواهد که به وسایل دیگری متوسل شوند.
این گفتۀ رییس جمهور تداعی کنندۀ اصطلاح "انقلاب برگشت ناپذیر ثور" در کشور است. کم نیستند نظامهایی در جهان که هردوپا در کفش دفاع از خودکامگی کرده بوده اند و با به کارگیری اصطلاحاتی از قبیل آنچه رییس جمهور فرموده اند، مرکب ظلم، خودکامگی و تمامیتخواهی را تا سرزمین فاشیزم و کوره های آدمسوزی و تصفیه های استالینی به پیش رانده اند و مردم را مجبور ساخته اند تا برای رسیدن به ساحل عدالت و رفاه از خوانهای بیشمار بس خونینی گذر کنند. حرف رییس جمهور تاکید برهمین عطش خونریزانه داشت که نمایندگی از خواص مشترک همه خودگامگان تاریخ می کند.
اصطلاح "افغانستان آزمایشگاه نظام های سیاسی نیست" را که جناب کرزی بیان داشتند از فرمایشات دوران کاندیداتوری جناب اشرف غنی احمدزی است و شکی نیست که در نوشتن بیانیۀ رییس جمهور نیز از مشوره های داهیانۀ جناب احمدزی سود برده شده است. اما این اصطلاح من درآوردی هیچگونه پایه و منطق علمی ندارد بلکه همانند زبانزد های عامیانه ییست که در میان اقشار کمتر مکتب دیده معمول است و مرا به یاد اصطلاحی انداخت که معمول کاغوشهای عسکری بود که می گفتند: "اینجا لیسۀ ملالی نیست، عسکریست....".
هرچند رییس جمهور کرزی در عامیانه گویی بیهمتاست و آنچه خودش بگوید چیزی فراتر از همین اصطلاحات عامیانه نیست و در فرمایشات شان حرف و سخن عمیق و روشنگرانه یی وجود ندارد اما اصطلاح "افغانستان آزمایشگاه نظامهای سیاسی نیست" شامل بیانیه رسمی شان بود؛ یعنی کله هایی جمع شده و آنرا نوشته بوده است و بدین معنی است که بیانگر سطح سواد و دیدگاه رسمی نظام حاکم است.
نظامهای سیاسی زمانی پایا استند که با خواستها و نیاز های جامعه سازگار باشند. برداشت و تلقین تیم حاکم در پیوند با تغییر نظامها در افغانستان بازهم یک برداشت عامیانه است و ریشه در یک تحقیق علمی و جامعه شناسانه از پیشینۀ قضایا و حقایق جامعه ندارد. اینها هرگز توجه نکرده اند که نظام شاهی سرنگون شد، به خاطری که توانایی مدیریت انکشافات اقتصادی و در نتیجه انکشافات اجتماعی را نداشت. به سخن دیگر نظام سیاسی نتوانست پا به پای رشد اقتصادی و اجتماعی درکشور حرکت کند و بدینسان سرنگون شد و دیدیم که در سرنگونی اش بینی کسی خون نشد و هیچکسی حاضر نشد برای دفاع از نظام شاهی تا پای جان چی که تا پایان یک لحظه هم ایستادگی کند. در حالی که یک ارتش به آن بزرگی همه قسم خورد بودند که از نظام "تاپای جان" دفاع کنند.
شکی نیست که هم در سرنگونی نظام شاهی و هم در سرنگونی حکومت محمد داوود خان "همسایۀ بزرگ شمالی ما" به نسبت های متفاوت دست داشت اما همه به یاد داریم تا زمانی که ماهیت ضد مردمی رژیم به رهبری حزب خلق به همگان افشا نشده بود، مردم از تغییر نظام خوشحال بودند. اگر روسها در کودتای بیست و شش سرطان 1352 و هفت ثور 1357 را سهم داشتند و توانستند اعمال نفوذ بکنند، به خاطر موجودیت استبداد در کشور و تقابل مردم با حکومت بود. به سخن دیگر مداخله روسها را مردم آنقدر جدی نمی گرفتند اما سرنگونی رژیم را از دل و جان می خواستند.
مردم خواهان تغییر نظام بودند اما باتاسف که به دلیل پایین بود سطح آگاهی و سواد مردم به درستی نمی دانستند که کدام نظام را باید جایگزین نظام جدید بسازند و ازینرو سرنگون کنندگان یک نظام مستبد خود در جایگاه مستبد نشستند و استبداد را به گونه دیگری ادامه دادند. پس استبداد نظام خلقی هرگز تبرئه کننده استبداد نظام شاهی و نظام خودکامه محمد داوود خان و یا برعکس توجیه کنندۀ جنایت و ستم حکومت خلقی نیست. پس نباید چنین نتیجه گرفت که تغییر نظام به هیچصورتی روا نیست و ریشه مشکل در تغییر دادن نظام است. بلکه مشکل همیشه در چگونگی عمل و حرکت نظامهای حاکم است.
بنابران این گفته که "افغانستان آزمایشگاه نظامی های سیاسی نیست" ناشی از یک اندیشۀ عوامزده و یا عوامفریبانه است و می خواهد نتیجه گیری کند که تغییردادن نظام ها آزمایش نظام هاست؛ ما آزمایش های زیادی انجام دادیم و این آزمایشها فاجعه بار آوردهاست. اگر چنین باشد کلیه کشور ها این تجربه را پشت سرگذاشته اند و "آزمایشگاه" بوده اند تا زمانی که به یک نظام کارآ و مفیدی که دران عدالت و قانون حاکم باشد رسیده اند.
نقش خارجی ها در همچو رویداد هایی را نمی توان انکار کرد اما هرگز نباید فراموش کرد که خارجی ها سوار برشانۀ داخلی ها آمدند. چرا که استبداد چندین قرنۀ حاکم در کشور هیچ فرصت و جایگاهی برای مردم نمی گذاشت تا برای تعیین سرنوشت شان سهمی داشته باشند. خارجی ها از همین درز استفاده کردند. از همین روست که بسیاری از دانشمندان و پژوهشگران انقلاب ثور را انتقام غلجاییها از درانی ها خواندند. چرا که تقریباً کلیه پشتونهای عضو حزب دموکراتیک خلق از پشتونهای ستمدیدۀ غلجایی بودند که در همدستی با سایر اقوام و اقشار اجتماعی به سرنگونی رژیم دست زدند.
این را هم نباید فراموش کنیم که ترکیب حرکتهای سیاسی مخالفین نظامی کمونیستی خلقی نیز مشابه حزب خلق بود. احزاب اسلامی نیز متشکل از اقوام و کتله های قومی یی بود که به گفتۀ تاج التواریخ به "ایل جلیل سلطنتی" وابسته نبودند. امروز هم دشمنی بلاتفکیک منسوبین ایل جلیل سلطنتی با مجاهدین و کمونیستها و طالبان ریشه در همین عقده دارد که هرسه جریان سیاسی در گذشته با سلطنت و نظام شاهی مخالف بوده اند. همه دیدیم که شماری برای حصول آرزو های خود به روس تکیه کردند و شماری دیگر همه به پاکستان. شخص جناب حامدکرزی نیز خود به دامن امریکایی جای خوش کردند تا نظام طالبان سرنگون شود و نظام دیگری جایش را بگیرد. اگر نظامها خصلت جاودانی می داشتند هیچ نظامی تغییر نمی کرد و اگر تغییر نظامها جرم باشد دم دست ترین مجرم شخص رییس جمهور اند که به کمک خارجیها و در سایۀ بمباران طیاران بی 52 امریکایی و همکاری همین جبهۀ متحد ملی، به قدرت رسیده اند.
هر نظامی دگرگون شونده است. نظامی که دگرگون نشود، سرنگون می شود. نیاز زمان و جامعه نظام را باید دگرگون بسازد. راز بقای نظام در ظرفیت دگرگونی پذیری اش است نه شعار های احساساتی سردمداران آن.
متهم کردن مخالفین سیاسی به همکاری با "بیگانگان" شگرد بس رسوا و رنگباخته ییست که از زبان هرکسی سزاوار باشد از زبان جناب رییس جمهور کرزی سخت بی اثر و تف سربالاست.
پرسش اینجاست که مردم را به دامن بیگانگان چه کسی می اندازد؟ آیا اگر نظام طالبان یک نظام مشارکتی می بود هرگز جناب رییس جمهور کرزی ننگ آمدن به کابل در پناه نیروهای ویژۀ امریکایی را می پذیرفتند؟ اگر جناب رییس جمهور به خود حق می دهند و امروز شرمی ازان ندارند که به قوت نیروهای امریکایی به کابل آمده باشند، با کدام جرئت دیگران را به خاطر مشوره با "بیگانگان" می توانند مجرم بخوانند؟ اگر امریکایی ها برای مخالفین در همچو موردی بیگانه باشند، برای جناب کرزی چه خویشاوندی می توانند داشته باشند؟ برای جناب کرزی هم بیگانه بودند. چرا جناب کرزی حتی در دوران جهاد برای ملاقات با امریکایی ها راه کنسولگری امریکا در پشاور را پیش گرفته بودند؟ یعنی در کشور بیگانه زندگی می کردند و با بیگانه دیگری در ظرفیت یک شخص خواهان مذاکره و نشست بودند؟
اگر شما با تکیه به امریکایی ها نظام طالبان را سرنگون کردید باید چشم به راه آن باشید که گروه های سیاسی دیگر نیز برای برآورده شدن خواستهای شان از هر زمینه، ابزار و فرصتی استفاده کنند.
برای جلوگیری از افتیدن مردم به دام و دامن بیگانگان باید نظام را مردمی ساخت؛ باید خواستهای مردم را در نظر گرفت؛ و باید از خودکامگی جلوگرفت. مجاهدینی که امروز رییس جمهور به قرار داشتن در صفوف آنها افتخار می کنید و مشروعیت آنها را وسیله یی برای پیشیبرد امیال خود ساخته اند، چارده سال را در دامن دشمن قسم خورده کشور قرار داشتند و آنرا مجبوریت خود می دانستند و هیچکسی هم جز نظام کمونیستی حضور آنها در دامن و خاک "بیگانگان" را مزدوری به بیگانگان نمی خواند. روشن است که بیگانگان برای خدا به کسی پناه نمی دهند؛ آب می دهند اما گلاب می خواهند. اما این حکومت خودکامه و تمامیتخواه کمونیستی بود که انقلاب ثور را برگشت ناپذیر می خواند و مخالفین را به نام "گوداگی" و "کاسه لیس امپریالیزم" متهم می کرد. اما آیا این شعار ها به درد شان خورد و آیا توهین شدن از سوی حکومت کمونستی خود به افتخاری برای مردم تبدیل نشد و حتی واژه "اشرار" بار و معنی مثبت پیدا نکرد؟ پس جناب رییس جمهور باید با واژه ها و اصطلاحات بازی نکنند. این مردم ازین افسانه ها گوش شان پراست و بچه ترسانی هم نفرمایند!
ده سال است که حکومت جناب کرزی با قلدری تمام و با به کارگیری افراد بی خاصیت ازین یا ازان قوم برگرده مردم سوار است. مردم امروز نی فردا مجبور می شوند برای دریافت حقوق خود دست به کار شوند. افتیدن به دام بیگانگان ولو بسیار ننگین و بسیار کریه است اما با تداوم خودکامگی دولت اجتناب ناپذیر است. اگر حکومت تن به خواستهای مشروع مردم ندهد، قدرت را برای جلوگیری از تمرکز در دست یک دستگاه حکومتی و یک فرد تقسیم نکند، اگر تفکیک قوای ثلاثه را تامین نکند، اگر به آزادی و صلاحیتهای شورای ملی گردن ننهد، معنی یی جز تداوم و ریشه دار شدن خودکامگی و استبداد ندارد. درانصورت است که مردم بیچاره می شوند و استبداد پای بیگانگان کنونی یا هم بیگانگان دیگری را به داخل کشور می کشاند. مگر بنگله دیش به کمک هند از قید استبداد تمامیتخواهی و تعصب زبانی حکام پنجابی پاکستان رهایی نیافت؟ پای اردوی هند زمانی به پاکستان شرقی باز شد و "بیگانگان" را علیه اردوی پاکستان راه دادند که نظام حاکم مقیم در پاکستان غربی بر تحمیل زبان اردو بر بنگالی ها و بی اعتنایی به نتیجۀ انتخابات از سوی پاکستان غربی پافشاری کرد و خواست "تاپای جان" نظام "پنجاب ملت" را تحمیل کند.
دور نی نزدیک، بهترین نمونه دیگری که پناه بردن به خارجیها برای احقاق حقوق مردم را توجیه می کند همین حکومتی است که جناب کرزی رییس آن است و ده سال است که در پناه و سایۀ ارتش بیگانگان به سر می برد.
مخالفت در برابر نطام کنونی به خاطر تمرکز قدرت در دست رییس جمهور است. سخن برسر تحمیل یک دیدگاه قومپرستانه برتمام سیاستهای دولت است. سخن برسر حاکمیت یک حزب قومگرای فاشیست در نظام است که نتیجه اش فساد گستردۀ اداری، بیعدالتی و هزاران درد دیگر اجتماعی است. سخن برسر پایه نیافتن نظام در میان مردم است که همین اکنون با نزدیک شدن برون شدن قوای خارجی بکسهای وزیران و کارگزاران حکومت بسته شده می رود و خیال ماندن پس از خارجیها درین کشور را ندارند.
اگر رییس جمهور تصور کرده باشند مردم نمی دانند، اشتباه کرده اند؛ این خود شان اند که از آگاهی مردم بیخبرند. اگر تصور کرده باشند که با راه اندازی نفاق و تکیه بر اختلافات قومی می توانند لشکری بسازند و برمردم حکومت کنند اشتباه خونین دیگریست که در گام نخست کشاندن کشور به جنگ قومی بوده و خیانت است به وحدت ملی و در گام دوم مردمی که تجربۀ سی سال جنگ با ابرقدرت ها و پادوهای منطقوی شان را دارند هم توانایی تشخیص ترفندهای خاینانه ازین دست را دارند و هم توانایی ایستادن در برابر لشکر های قومی جناب کرزی و حزب افغان ملت را.
اگر رییس جمهور به فکر آن اند که با تداوم وضع موجود می توانند آرزوهای حزب افغان ملت را تحمیل کنند باید بدانند که افغان ملت یک حزب قومیست و پشتیبانی بیش از نیمی از کشور را به صورت اتوماتیک از دست می دهند و درگام دوم همه پشتونهای افغانستان افغان ملتی نیستند و بسیاری از آنها خواهان زندگی برابر و عادلانه در یک نظام مردمسالا در کشور اند نه نظامی که با هموطن خود به دیدۀ شهروند دومی نگاه کنند و بدین ترتیب کینه و توهین متقابل در میان اقوام کشور را دامن بزنند.
حالا که رییس جمهور یکدندگی و پافشاری خویش بر تداوم وضع غیرعادلانه و زورگویانۀ موجود "تاپای جان" را اعلان کرده اند پرسش اینجاست که دیگران و آنهایی که برای تغییر نظام و برای آوردن عدالت اجتماعی قدعلم کرده اند تا پای چی می خواهند ایستادگی کنند.
اگر تیم حکومت می خواهد تا پای جان به خاطر تداوم و تامین خودکامگی و نظام فاسد و فسادگستر مافیایی خویش و تحمیل برنامه های قومی افغان ملت ایستادگی کند، آیا شرم و ننگ نیست که مردم برای رهایی جامعه از استبداد، تامین عدالت و بدست گرفتن سرنوشت شان و جلوگیری از وقوع سناریوی خونینی که تیم ارگ و بیانیه نویسان بیسواد آن خوابش را دیده اند، تا پای هرچیزی ایستادگی کنند؟

صدای کرزای بوی جنگ دارد نویسنده: - ۱۳٩٠/۱۱/٧

قای کرزی در مراسم افتتاح دوره‌ی جدید کاری پارلمان گفت: «ما اجازه نمی‌دهیم که در کشور ما یک تجربه‌ی جدید سیاسی دیگر آزمایش شود.» او که به تعبیر بی‌بی‌سی «از حامیان اصلی نظام ریاستی در افغانستان است» در این سخنرانی تأکید کرد که «نظام کنونی افغانستان براساس اراده‌ی مردم تشکیل شده و "تا پای جان" از آن پاسداری خواهد کرد.» (بی‌بی‌سی، اول دلو 1390)

این سخن آقای کرزی با لحن و تأکیدات مخصوصی که در جریان ابراز آن داشت، به طور آشکار بوی جنگ می‌دهد. وقتی او از تعبیر «ما» و «کشور ما» و «اراده‌ی مردم» و «پاسداری تا پای جان»، آنهم رو به روی نمایندگان ملت حرف می‌زند، به خوبی می‌داند که مخاطبش کیست و چه سخنی را از طریق این تریبیون به گوش ملت و جهان می‌رساند.

ظاهراً کرزی آخرین نقطه‌ی امید در حلقه‌ی ضعیفی است که پارچه‌های مختلف افغانستان جدید را به هم نزدیک نگاه کرده است. تا کنون وی تلاش می‌کرد از زبان جنگ در برابر ملتش استفاده نکند. قبل از او تقریباً همه‌ی قدرتمندان واقعی دیگر در حلقه‌ی "سیاست افغانی" زبان زور را به صراحت به کار برده بودند: از عبدالرحمن و هاشم خان و داودخان و امین و شهنواز تنی، تا طالبان و حزب اسلامی و چند عضو ارشد کابینه و پارلمان. روستار ترکی و علم‌گل کوچی و حشمت غنی احمدزی به همان اندازه گلو و چشم پاره می‌کردند که اسمعیل یون و لیوال و ذبیح‌الله مجاهد و قاری یوسف. کسی از آنها گلایه‌ای نداشت و تصور می‌شد که افغانستان صدا و موضع آنان را بخشی از سنت‌های تاریخی خود می‌داند که تا زمان ما نیز انتقال یافته اند.

به همین دلیل، صدای کرزی در پارلمان، صدایی ساده نیست. صدای یک زمامدار است که به حکم قانون اساسی فرمانده کل قوا نیز هست و در همین قانون اساسی صلاحیتی در حد "تولواک"، یا فعال مایشاء نیز برایش قایل شده است. این صدا، معنادار است و به طور آشکار بوی مبارزطلبی می‌دهد. او نه تنها مالکیت بر قانون اساسی، بلکه مالکیت بر روح و روان و جسم و سخن و همه‌ی دار و ندار مملکت را ادعا می‌کند. این سخنان نیز در برابر نمایندگان ملت بیان می‌شود و با ضرس قاطع و محکم. کرزی، حد اقل نشان داده است که اگر در هیچ حرف خود استوار نمانده، در حرف‌هایی که از این "جنس" گفته است، تا پای جان استوار مانده و از آن دفاع کرده است. گاهی دیده ایم که برای این استواری حتی با حامیان قدرتمند بین‌المللی خود نیز کُشتی گرفته است.

سوال این است که با این سخن از آنچه در ختم سال 2014 خواهیم داشت، چه می‌شنویم؟

***

اتفاقاً سخن آقای کرزی، ادامه‌ی همان روندی است که افغانستان پس از کنفرانس بن در سال 2001 میلادی به طور وارونه و قهقرایی طی کرده است. کنفرانس بن، در نفس خود، نقطه‌ی مهمی در تاریخ سیاسی افغانستان بود که می‌شد از آن تاریخ جدید سیاسی کشور را آغاز کرد. اما، از فردای همان روز، گویی سیر حرکت وارونه شروع شد و سکانداران، روی شان به طرف توافقات بن، پس‌پسکی شروع کردند به راه رفتن. نقطه‌ای که ظاهراً مبنا، توجیه و زمینه‌ساز شد برای این پس‌پسکی رفتن، انتخاب آقای کرزی بود تنها به این دلیل که پشتون قندهاری است و ظاهرشاه را نیز می‌تواند با یک بوسه بر روی دستانش، آرام کند. توجیه و زمینه‌ساز دوم، نحوه‌ی برخوردی بود که برخی از سران جبهه‌ی متحد در جریان اولین ماه‌های پس از کنفرانس بن در پیش گرفتند و در واقع، به گل‌آلود شدن آب کمک کردند.

این سیر قهقرایی دوام کرد. کرزی در لویه‌جرگه‌ی اضطراری باز هم برای زعامت افغانستان انتخاب شد. اجماع ملی و بین‌المللی، گویا باز هم از "واقعیت" آن روزِ "جامعه‌ی افغانی" متابعت کرد، اما از "روح" توافق "کنفرانس بن" دوری گزید. استفاده از تعبیر لویه جرگه به عنوان یک سنت افغانی و انتخاب کرزی به دلایلی مشابه، نشانه‌ای از یک گام بلند به عقب بود که در لویه جرگه قانون اساسی با گامی دیگر اما بلندتر دنبال شد. سیاست اتنیکی حتی در پروسه‌ی تسوید، بررسی و تصویب قانون اساسی به یک معیار تبدیل شد، نه آینده‌ی کشوری که قرار بود برای همه باشد و اساسات آن را نورم‌های مدنی و دموکراتیک تشکیل دهد.

گام به گام به همین منوال پس آمدیم تا زمانی که در آستانه‌ی انتخابات ریاست جمهوری، افغانستان، از زبان خبرنگار گاردین، کشوری خوانده شد که «توسط خرها اداره می‌شود»؛ وزرای دفاع امریکا و انگلیس این کشور را متعلق به قرن سیزده و هفده خواندند که مأموریت جهانی برای انتقال آنان به قرن بیست‌ویکم مسخره‌گی است؛ زمانی دیگر «قانونی بدتر از طالبان» را به امضای کرزی بیرون داد؛ زمانی دیگر طالبان «برادر و فرزندان صدیق افغانستان» قلمداد شد؛ رفته رفته دیدیم که کرزی به مهندسی پارلمان دست زد؛ بعدهم از زبان وی شنیدیم که این کشور، از خانه‌ی شهروندان آگاه یک ملت در قرن بیست و یکم، به "جنگل وحوش" تنزل یافته و لانه‌ی شیر است و گویا اطراف آن باید جالی و نرده و سیم خاردار گرفته شود و از هرگونه دست زدن به چوچه‌هایش حذر شود؛... و اینک نیز در پارلمان کشور می‌شنویم که طبل جنگ برای 2014 را به صدا درآورد.

***

فرانک ویویانو، خبرنگار مشهور بین‌المللی، به تاریخ 6 جولای 2011 در (New America Media) مطلبی را نوشت که از یک تصویر وحشتناک در آینده‌ی افغانستان خبر می‌داد. وی در آغازین سطور مقاله‌اش از قول ویلیام بیمن که یکی از همکاران نزدیک خودش و کارشناس برجسته‌ی منطقه است، نوشت که «جنگ افغانستان، به علاوه‌ی پوچی و بیهودگی، طولانی‌ترین درگیری نظامی تاریخ ما است.» سپس با نقل چشمدیدها و خاطرات خود از بوسنیا و رواندا نوشت:

«در یک روز مرطوب جولای سال ۱۹۹۵، من در چند کیلومتری غرب سربرنیتسا، هنگامی که هزاران نفر از زنان و کودکان در میان درختان در حال فرار بودند، از غم و اندوه دیوانه شده بودم. در پشت سر، در حدود ۸۰۰۰ تن از شوهران، پسران، پدران و برادران آنها توسط پیاده نظام صربستان قتل عام و به گودال‌ها پرتاب شده بودند.»

ویویانو ادامه می‌دهد که «تا سال ۱۹۹۲ حضور جامعه‌ی جهانی، در قالب نیروی حفاظتی سازمان ملل، در بوسنی چیزی بیشتر از نام نبود. این نیروها - ۴۰۰۰۰ نفر - نه نیروی واقعی حفاظتی بودند و نه دردی را دوا می‌کردند. "دستور" شورای امنیت سازمان ملل به این نیرو ها چنان مبهم و دست و پا گیر بود که در واقع تلاش‌های آنها را فلج کرده بود. تانک‌ها و نیروهای سازمان ملل متحد در سربرنیتسا، جنایات آشکاری را که در پیش روی آنها اتفاق می‌افتاد، در سکوت کامل تماشا می‌کردند».

ویویانو می‌گوید که «آنچه را من در آن روز بارانی تابستان در یک اردوگاه موقت پناهندگان دیدم و شنیدم، تا پایان زندگی در حافظه‌ام باقی خواهد ماند.» وی اشاراتی به آنچه در رواندا اتفاق افتاد نیز دارد تا بالاخره نتیجه‌گیری کند که افغانستان در آستانه‌ی حرکت به سوی یک «فاجعه‌ی جهانی» قرار گرفته است.

***

مسلم است که صدای ویویانو و امثال وی در دنیای سیاست که اصول و اخلاق خاص خود را دارد، گوش‌های زیادی را خراش نمی‌دهد. جهان از عصر اخلاق کلاسیک نیز به سرعت فاصله می‌گیرد که در آن فداکاری و نوع‌دوستی و امثال آن با ارزش‌هایی از ماورا توجیه می‌شد، هرچند در عالم واقع، باز هم آب به همان جویی می‌رفت که سیاست واقعی تعیین می‌کرد. امریکایی‌ها و اروپایی‌ها با صد زبان می‌گویند که (Enough is enough!) «آنچه اتفاق افتاده، کفایت می‌کند». گویا کسی از خدا و امام زمان مزد نمی‌خواهد و کسی به خاطر انسانیت و ارزش‌های انتزاعی‌ای که به آن مترتب است، بنیادهای اخلاق فردگرا، سودجو و لذت‌محور لیبرالیستی را قربانی نمی‌کند.

درچنین حال، صدای جنگ‌طلبی کرزی به وضوح نشان می‌دهد که افغانستان حرکت خویش را به سوی باتلاق یا فاجعه‌ای که ویویانو پیش‌بینی کرده است آغاز می‌کند. "عجله برای فرار از افغانستان" که ویویانو تذکر می‌دهد، گویا عجله برای فرار از غرق شدن در باتلاق است. امریکا و ناتو دیگر نمی‌خواهند پای شان در ماجرایی گیر باشد که آخر آن با فرمان کرزی یا افرادی در حد او تعیین می‌شود. مذاکره با طالبان و حزب اسلامی نیز برای این است که افغانستان را برای خود افغان‌ها بگذارند. تأکید سازمان ملل بر اینکه هرگونه مذاکره و توافق با طالبان باید توسط خود افغان‌ها انجام شود، سلب مسئولیت از دوسیه‌ای است که گویا دیگر به جهان ارتباط نمی‌گیرد و کسی حاضر به پرداخت غرامت آن نیست.

***

در این حال سوال اساسی این است که در قدم اول، برای دفاع از یک ملت و قانون اساسی و زندگی مدنی آن چه می‌توان کرد؟ ... در قدم دوم، اگر گویا قبول شود که فاتحه‌ی ملت خوانده شده و دیگر مجالی برای حفظ آن وجود ندارد، برای آنانی که در خط اول قربانگاه بعد از سال 2014 می‌ایستند، چه پناهی داریم که باید از همین حالا به فکر ایجادش باشیم؟... هزاره‌ها چه می‌کنند که در یک خط طولانی به عمق صدها کیلومتر، صف مقدم فاجعه‌ی انسانی را اشغال کرده اند؟... تاجیک‌ها و ازبک‌ها چه می‌کنند که محوریت جلوگیری از فاجعه، به محوریت انتقال به فاجعه‌های هولناک‌تر را گوشزد نکند؟ .... زنان و جامعه‌ی مدنی چه می‌کنند که بی‌پناه‌ترین و بی‌صداترین قربانیان روی جاده‌ها در سراسر کشور محسوب می‌شوند؟.... پشتون‌های آگاه و مبرا از صدای کرزی و طالب چه می‌کنند که صدای شان از حلقوم طالب و کرزی بیرون نشود و طنین آن متفاوت‌تر از این دو باشد که امروز در سراسر جهان نماینده‌ی پشتون و خواسته‌های سیاسی آن قلمداد می‌شوند؟...

***

برغم اینکه تلاش می‌کنیم به سیاست‌های اضطرار داخل نشویم، گویا با فوت کردن زمان، باری دیگر به همین گود پرتاب خواهیم شد. تا ختم سال 2014 هنوز هم سه سال در اختیار داریم. از حالا تا سه سال چه کار مهمی است که قابل انجام نیست: می‌شود صدای خاموش ملت افغانستان را به گوش جهان رسانید و عواقب هرگونه فاجعه‌ی انسانی‌ای را که در راه است به طور جدی برای آنان گوشزد کرد. می‌شود با نومیدی از هر دری که کوفته‌ایم، به خود برگردیم و سر به گریبان فرو بریم و برای پناه خود، به آنچه در حد توان و حیطه‌ی مسئولیت خود ما است، توجه کنیم.

طالبان مسلح اند. حزب اسلامی مسلح است. اردوی ملی تحت زعامت کرزی و رحیم وردک و هزاران افسر هم‌ردیف آنان مسلح اند. اما، حد اقل هزاره‌ها، و زنان و فعالین مدنی، بدون دفاع و غیرمسلح، به گونه‌ی توده‌های میلیونی در شهرهای بزرگ یا قریه‌ها و دهات متروکه‌ی خویش نظاره‌گر اند. صدای این جامعه چگونه باید به گوش جهان رسانده شود؟ مسئولیت سیاسی امریکا و ناتو و سازمان ملل در برابر این توده‌های میلیونی چیست که در طول ده سال گذشته، برغم سیاست‌های سکوت و فراموشی‌ای که در برابرشان اعمال شده، همچنان صبور و استوار از جامعه‌ی مدنی و ارزش‌های دموکراسی و انسانیت دفاع کرده است؟... مسئولیت اخلاقی و انسانی‌ هزاران نهاد مدنی و بین‌المللی چیست تا از آن فاجعه‌ی بزرگی که ویویانو هوشدار می‌دهد، جلوگیری شود؟

جبهه‌ی ملی طرحی را به عنوان گزینه‌ی برون‌رفت از بحران مطرح کرده است. این طرح شاید صد عیب و کاستی داشته باشد. هر طرحی دیگر نیز به شمول همین طرحی که ناف آقای کرزی را با ارگ پیوند زد، عیب و کاستی‌های زیادی دارد که گویا خود آقای کرزی تلاش دارد به کمک طالبان آنها را رفع و رجوع کند. اما چرا کرزی و یاران او این صدای ساده و ابتدایی را به مثابه‌ی تجزیه و نقض وحدت ملی و تمامیت ارضی تلقی می‌کنند و حتی به سفارت‌خانه‌های خویش دستور می‌دهند که به رجال امریکایی که در نشست آلمان اشتراک کرده اند، ویزا صادر نکنند!

***

شاید کرزی تصور می‌کند که با صدای بلند خود در پارلمان، می‌تواند واقعیت دیگری را که در پشت دیوارهای ارگ پنهان کرده و دارند خنجرهای خود را صیقل می‌زنند و دندان‌های خود را روی هم می‌فشارند و پا به پا می‌شوند، از چشم جهان کتمان کند. اما این صدا، صدایی نیست که برای پوشاندن آن کابوس وحشتناک و هوشداردهنده کارامد باشد.

مردم، اگر از هیچ چیزی به وحشت نیفتاده باشند، باید از صدای کرزی به وحشت دچار شوند. این صدا قبل از سقوط رژیم داکتر نجیب‌الله و ورود مجاهدین به کابل هم شنیده می‌شد. قبل از ظهور طالبان و در هنگامه‌ی حرکت آنان نیز شنیده شد، و وجه عملی آن نیز در زمان حکمروایی طالبان برای تمام جهان نمایش داده شد.

با اینهم گویا کرزی کمی عجله کرده است. تا سال 2014 تنها او فرصت ندارد. جهان نیز برای بازنگری و تجدید نظر بر آنچه بعد از خروج خود از افغانستان به جا خواهد گذاشت، فرصت دارد. قربانیان سکوت و فاجعه نیز فرصت دارند که نگذارند کرزی با فرمانداری خود سرنوشت خون و مرگ را بر ویرانه‌های امید و آرمان‌های تاریخی آنان برای یک جامعه‌ی بهتر و انسانی‌تر رقم زند.

صدای کرزی بوی جنگ دارد، اما گویا هنوز هم راه‌هایی هست که وی را به آرامش دعوت کند.

جمهوری سکوت

نظرات ()

جبهه ملی خواستار گفتگو نویسنده: - ۱۳٩٠/۱۱/۳

جبهه ملی خواستار گفتگو های مستقیم با رییس جمهور کرزی شد

جبهه ملی با ابراز آماده گی برای برگزاری ګفتګو با رییس جمهور کرزی بر قناعت دادن یکی از طرفین تاکید میکند،احمد ضیا مسعود رییس جبهه ملی امروز در کابل به رسانه ها گفت:

«خواست ما از حکومت اینست، تا با تدویر گفتگوهای رو در رو یا قناعت ما را در خصوص مفاد نظام ریاستی فراهم سازد، و یا به استدلال های ما راجع به نظام پارلمانی گوش دهد.»

وی در مورد گفته های رییس جمهوری کرزی که افغانستان آزمایشگاه و لابراتوار سیاسی بیگانه گان نیست گفت که افغانستان در طول تاریخ لابراتوار سیاسی جهانیان بوده است.

رییس جبهه ملی گفت که هر نوع مقاومت بخاطر خواسته بر حق مردم زمینه ی بی ثباتی را فراهم میکند.

وی می افزاید:«یکی از مسایل در سیر تکامل اجتماعی و سیاسی کشور ما عدم تداوم در رشد قوه های سیاسی و نهادهای مربوط به آن بوده است.»

وی اظهارداشت:«ما به این عقیده هستیم تا زمانیکه یک اصلاحات اساسی بسیار "عمیق" در ساختار سیاسی بوجود نیاید، این مشکلات قابل حل نیست و به همین دلیل تمام تأکید ما بر اینست که ساختار سیاسی باید تغییر کند.»

به گفته وی، تغییر نظام به نظام پارلمانی و انتخابی شدن والی ها، می تواند اعتماد مردم را نسبت به حاکمیت افزایش دهد و زمینه های رشد اقتصادی و اجتماعی را نیز ایجاد کند.

وی در ادامه گفت که بهترین شیوه برای مبارزه با این وضعیت، تقسیم کار است و به همین دلیل در بسیاری از کشورهای جهان، نظام های غیر متمرکز بهترین گزینه به شمار می رود.

وی افزود که دلیل ایجاد تمامی این مشکلات، تمرکز همه امور، در دست یک اداره ناکارا و فاسد است و به گفته او فساد در این اداره به اوج خود رسیده است.

او گفت که عدم تحرک این "سیستم بسته" و "انحصاری" نمی تواند وضعیت را بهتر کند و باید "اصلاحات" به شکل گسترده ای آغاز شود.

وی خاطر نشان ساخت حکومت نمی تواند به خواسته ها مردم جواب مثبت دهد، به همین علت جبهه ملی خواستار تغییرات در نظام فعلی میباشد.

آقای مسعود گفت:«به دلیل ساختار متمرکز، سرنوشت ملت به دفتر رییس جمهور وابسته شده و این روند بحران کنونی را در کشور ایجاد کرده است.»

وی علاوه نمود که اگر طالبان قانون اساسی را بپذیرند و احترام به حقوق اجتماعی و سیاسی مردم داشته باشند، آنان می توانند مانند دیگر شهروندان کشور در افغانستان زندگی کنند.

حاجی محمد محقق عضو مجلس نماینده گان و رهبر حزب وحدت اسلامی مردم افغانستان گفت که رییس جمهور کرزی باید هنگام افتتاح شورای ملی بیشتر روی ایجاد روحیه تفاهم میان جریان های سیاسی تاکید میکرد، نه اینکه نظریه خود را بر سایر جناح های سیاسی تحمیل کرد.

وی افزود:« زمانیکه رییس جمهور کرزی نامزد ریاست جمهوری بود، برای ما وعده داد که اصلاحات در نظام فعلی میاورد، در حالیکه اصلاحات نیاورد بل مشکلات را بیشتر کرد.»

این واکنش ها در حالی صورت میگیرد که رییس جمهور حامد کرزی روز گذشته در دومین سال دوره ی تقنینی شانزدهم دور کاری شورای ملی نسبت به طرح تغییر نظام سیاسی این کشور واکنش تندی نشان داده و گفته که این کشور آزمایشگاه نظامهای سیاسی نیست.

رییس جمهور کرزی افزود که در ۴۰سال گذشته چندین بار نوع جدیدی از نظام سیاسی در افغانستان آزمایش شده است .که به جز از ویرانی و شکستن ساختار های اجتماعی دیګر نتیجه ی در قبال نداشته است.

وی همچنان گفت:« ما هرگز اجازه نمی دهیم که یک رویای خطرناک در کشورما به حقیقت مبدل شود.»

رییس جمهور کرزی گفت که ممکن نیست که در هر چند سال یک ساختار و یا نظام جدیدی را در افغانستان به آزمایش گذاشت.

وی تاکید کرد:«نظام جمهوری اسلامی افغانستان به اساس اراده و خواست مردم افغانستان ،تامیین حاکمیت مردم ، به اساس نظام مردم سالاری و به با رعایت اصول عدالت اجتماعی به و جود آمده است و ما نیز تا جان از آن پاسداری خواهیم کرد.»

گفتنی است که شماری از مخالفان سیاسی دولت به هدف متقاعد ساختن جامعه جهانی مبنی بر ایجاد نظام فدرالی در افغانستان دو هفته قبل با یک هییت از کانگرس امریکا دیدار و گفتگو های داشتند، که این دیدار واکنش دولت و دیګر جناح های سیاسی را بر انگیخت.

نظرات ()

شورای رهبری طالبان وتمام قوماندان های طالبان همه پشتون اند نویسنده: - ۱۳٩٠/۱٠/٢۸

خاستگاه های ایدیولوژیک و ساختار سازمانی طالبان

دکتور داوود مرادیان، استاد دانشگاه امریکایی افغانستان

تداوم خشونت‌ها و درگیریهای مسلحانه‌، بحران و منازعه‌ی افغانستان را به یکی از پیچیده ترین و طولانی ترین جنگ های تاریخ معاصر تبدیل نموده است. در مقایسه با جنگ های جهانی اول و دوم که در کمتر از 5 سال خاتمه یافتند، جنگ افغانستان عمری نزدیک به چهار دهه دارد. از زمان ظهور طالبان در سال 1375، این گروه، یکی از بازیگران مهم اما به غایت مبهم و راز آلود معضله‌ی افغانستان و در سالهای اخیر پاکستان شده است. فقدان شناخت درست و کامل از این پدیده، یکی از دلایل اصلی ناکامیها در مبارزه و یا مذاکره با آنها می باشد. شناخت نادرست و غیر دقیق از این گروه، سخن سان زو، پدر استراتژیهای جنگ را در ذهن ما زنده می کند. این شخصیت استراتژیست چینی، بیش از 2000 سال قبل، درک و شناخت از خود و دشمن را علت و عامل اصلی پیروزی و یا شکست تعریف نمود. مطابق با سخن سان زو، شناخت درست از خود و از دشمن تضمین کننده‌ی پیروزی در هر جنگ و مبارزه است. و باز به باور وی ، شناخت ناقص و غلط از خود یا دشمن امکان پیروزی را به نصف تقلیل می دهد.

این نوشته نگاهی است گذرا به ابعاد مختلف‌ گروه طالبان؛ یعنی خاستگاه، هویت ایدئولوژیک این گروه، هویت تباری، استراتژی سیاسی آنها و چارچوب برخورد و مواجهه با آنها.

تنوع برداشت ها و تعریف ها از طالبان

به نظر می رسد، به تعداد بازیگران و صاحب نظران منازعه در افغانستان، نگاه‌ها و برداشت‌های متفاوت و متضادی از طالبان وجود دارند. عده‌ای این گروه را مجاهدین اصیل تلقی می کنند اما برای عده ای دیگر، طالبان یک گروه متحجر، واپسگرا، بنیادگرا، خشونت طلب و ضد مدنیت می باشند. از دیدگاه عده‌ای، طالبان یک پدیده امریکایی- انگلیسی است. این در حالی است، که برای عده‌ی دیگر طالبان سربازان و ستون پپنجم پاکستان می باشند. بعضی طالبان را یک پدیده و گروه پشتون تبار می دانند. از سوی دیگر، عده ای طالبان را بخشی از تروریزم بین المللی به رهبری القاعده می دانند. برای عده‌ای طالبان روستائیان فریب خورده و پابرهنه‌ی مناطق قبایلی پاکستان-افغانستان می باشند. در صورتیکه برای عده‌ای دیگر، طالبان بخشی از جریان پان اسلامیزم بنیادگرا و تجدد ستیز است. عده ای طالبان را با جریان شورشی خوارج در صدر اسلام مقایسه می کنند.

چنین نگاهها و برداشت های متفاوت و متضاد از گروه و پدیده‌ی طالبان بخشی از واقعیت های این گروه را برجسته و بخشهای دیگر را کم اهمیت و یا غیر مرتبط می سازند. شناخت درست از این گروه ایجاب می کند که تمام ابعاد و زوایای مختلف این گروه، به دور از پیش قضاوت ها مورد بحث و بررسی قرار گیرد. این نوشتار، می کوشد تحلیل و ارزیابی جامع‌تری به دست دهد و زوایای تاریک این گروه را برآفتاب افکند.

یک روش برای به‌دست آوردن شناخت بهتر از این گروه، بررسی هویت، ساختار سازمانی و سیستم تقویتی و محیط اجتماعی و سیاسی طالبان می باشد که از پنج عنصرو حوزه متصل و مکمل هم تشکیل یافته است. این عناصرعبارت اند از:

1) هویت و ساختار ایدئولوژیک طالبان؛

2) حمایت های خارجی؛

3) منابع و انگیزه های مالی؛

4) ساختار سازمانی و رهبری؛

5) محیط مناسب جغرا فیایی و اجتماعی.

1. ایدئولوژیکمحور بودن طالبان

طالبان یک جریان ایدئولوژی محور و پروژه استخباراتی می باشند تا یک جریان سیاسی محلی. برای شناخت بهتر از این هویت، ظهور و رشد طالبان را باید در چارچوب جریانهای سیاسی جهان اسلام در 2 قرن اخیر مورد بررسی قرار داد. سیاسی شدن و ایدئولوژیک شدن اسلام با ورود استعمارگران اروپایی تسریع یافت. استعمارستیزی با استفاده از حربه ها و آموزه های دینی به تدریج گفتمان های اصلاح طلبانه و رفُرمیستی جوامع اسلامی، ایجاد و یا احیاء نظام های سیاسی- اجتماعی ایدیولوژیک محور را رشد و رونق داد.

2 هدف و شعار طالبان مبنی برخروج نیروهای خارجی و ایجاد امارت اسلامی و تطبیق کامل شریعت بازتابی از اهداف دوگانه جریان‌های سیاسی جهان اسلام می باشد. از این‌رو، هویت ایدئولوژیک طالبان بعضی وجوه مشترک با سایر جریان‌ها و احزاب اسلام گرا مانند جمعیت اسلامی، حزب اسلامی و یا نظریه ولایت فقیه در ایران دارد. با وجود این، نمی توان همه‌ی جریانها را به یک ‌کانون و هسته‌ی واحدی فروکاست. گروههای ذیل با درجات مختلف بر هویت ایدئولوژیک طالبان نقش داشته اند:

1) جریان های سیاسی و مبارزاتی مسلمانان هند بویژه مدارس دیوبندی که بعدها در پاکستان گسترش یافتند؛

2) ظهور اندیشه های سیاسی و جریان اخوان المسلمین در کشورهای عربی؛

3) احزاب سیاسی اسلامی افغانستان در دوران جنگ سرد و حضور نیروهای شوروی در این کشور؛

4) انقلاب اسلامی ایران؛

5) رشد و ورود القاعده و سلفیان به افغانستان.

علاوه بر جریان های اسلامی ، قدرت های سیاسی نیز در تقویت بُن مایه های ایدئولوژیک این جریان سهم و نقش فعال داشته اند. انگلیس یکی از این قدرتها می باشد. این کشور، هم در تضعیف جریان اصلاح طلبانه‌ی “امان الله خان غازی” شاه ترقی‌خواه افغانستان و هم درتضعیف کنگره ملی هند، به رهبری مهاتما گاندی به صورت منظم از جریان های اسلام گرا و مخالف حمایت نمود. استراتژی و سیاست انگلیس در برابر حرکتهای اصلاح طلبانه‌ی شاه امان الله وکنگره‌ی ملی هند پسان ها با ایجاد پاکستان، دستمایه‌ی شد برای آن کشور جهت مقابله با جریانهای اصلاح طلبانه و دموکراتیک. از این رو، این سیاست را پاکستان و بعد ها در دوران جنگ سرد غرب نیز در پیش گرفت.

پاکستان جریان های اسلامی را بهترین برگ برنده و ابزاری برای مقابله با افغانستان و هند به منظور حل معضل پشتونستان و کشمیر تلقی نموده و آن را تقویت می نماید . ایجاد “کمربند سبز” استراتژی غرب برای محاصره‌ی رقیب ایدئولوژیک خود؛ یعنی بلوک شرق در منطقه، با حضور پاکستان جامه‌ی عمل پوشید که پیامد عمده‌ی آن حمایت های بی دریغ از گروهها و احزاب اسلامی افغانستان می باشد که بعداً به بستر مناسبی برای رشد طالبان تبدیل گردید.

طالبان برای بقاء و گسترش فعالیت های خود از ساختارها و نهادهای متناسب با هویت ایدئولوژیک خود نیز بهره می برند. مهمترین این نهادها عبارتند از 1) مدارس دینی، بخصوص مدارس پاکستان، 2) احزاب اسلامی بخصوص احزاب اسلامی پاکستان، 3) مساجد به خصوص مساجد افغانستان.

ویژگی دیگر گروه طالبان طبقاتی بودن آن می باشد. این گروه متشکل از طبقه ملایان می باشد مانند جریان ولایت فقیه در ایران که هسته اصلی و مهم آن متشکل از آخوندهای شیعه می باشد. دسترسی طالبان به مدارس دینی و مساجد و ملا محور بودن آن، این جریان را تقویت نموده است. به عبارت دیگر مساجد و مدارس دینی نقش شعبات حزبی و تشکیلاتی طالبان را عهده دار می باشند.

ویژگی برجسته گروه طالبان تمایلات و رفتارهای تمامیت خواهانه این گروه می باشد که این گروه را در ردیف جریان های فاشیزم قرار داده است. جریان های فاشیزم که در اروپا تولد یافتند و به تدریج به سایر مناطق گسترش یافتند، دارای چند ویژگی و مؤلفه‌ی مشخص می باشند که عبارتند از 1) ایدئولوژی مشروعیت بخش 2) رهبری کاریزماتیک 3) وجود یک اجتماع نیازمند به نجات و یا احیای یک ملت/قوم/گروه سرکوب شده 4) نگاه اسطوره ای و یا نوستالوژیک نسبت به گذشته 5) تلاش برای ایجاد و یا احیای آرمان شهر و یا مدینه فاضله در آینده 6) نفی و حذف تنوع فرهنگی، سیاسی، ارزشی 7) تقدس و محوریت خشونت 8) نفی فردیت و تاکید بر محوریت گروه 9) تاکید بر ارزشهای قهرمانانه چون شجاعت، غیرت، مردانگی، دگرستیزی، خودگذشتگی، نظم افراطی 10) نفی لذت های مادی و جسمانی 11) اطاعت مطلق از ایدئولوژی و رهبری حزب 12) جایز بودن هر نوع وسیله برای رسیدن به هدف 13) نفی هرنوع مرز بندی بین حوزه های فردی و عمومی و گسترش مطلق ایدئولوژی در تمام حوزه ها از جمله روابط جنسی.

تفسیر ایدئولوژیک طالبان از شریعت اسلامی و دسترسی آنها به ابزار خشونت و اقتدار و هم چنین خواست اقتدارگرایانه و تمامیت خواه این گروه، طالبان را به یکی از گروههای محدود فاشیست اسلامی تبدیل نموده است. البته این موضوع تحقیق و بررسی بیشتر می طلبد.

2. حمایت های خارجی

همان طور که در بالا به آن اشاره شد، ایدئولوژیک شدن دین رابطه‌ی مستقیمی با مناسبات و تحولات سیاسی داخلی، منطقه‌ای و جهانی دارد. این مناسبات و تحولات در ظهور و شکل گیری طالبان نیز نقش داشته است. از این‌رو، حمایت های خارجی از طالبان در دو مرحله باید مورد بررسی قرار گیرد : مرحله نخست، ظهور و حاکمیت طالبان و مرحله دوم، بعد از سقوط این گروه. بدون شک، برخی ازکشورهای غربی یکی از حامیان غیر مستقیم طالبان در مرحله‌ی اول بوده اند اما این حمایت‌ها در مرحله دوم قطع شده است. حامیان خارجی طالبان در مرحله دوم عبارتند از 1) پاکستان 2) القاعده 3) بعضی از حلقات استخباراتی و نهادهای خیریه‌ی کشورهای عربی حوزه خلیج فارس 4) جمهوری اسلامی ایران.

طالبان برای حامیان خارجی آنها وسیله ای موثر و کم هزینه جهت رسیدن به اهداف جیواستراتژیک و سیاسی این قدرت‌ها می باشند. پاکستان مهمترین حمایتگر خارجی طالبان است. جهت درک بهتر دلایل و عوامل دخیل در حمایت پاکستان از گروه طالبان، باید اهداف استراتژیک این کشور را مورد بررسی قرار داد.

عملی کردن هدف “عمق استراتژیک” پاکستان، راهبرد اصلی این کشور، در برابر افغانستان می باشد. وجود دولت ضعیف، متمایل به پاکستان، مبتنی بر ایدئولوژیهای اسلامیستی و حاکمیت اسلامیزه شده مؤلفه های اصلی این استراتژی می باشند. ابزار پاکستان مانند انگلیسیها روح دینی و نیروی قبایل می باشد. طالبان دارای هر دو ویژگی می باشند. بنابراین تا زمانیکه پاکستان، بازنگری بر اهداف جیو استراتژیک خود ننماید، طالبان به عنوان ابزار استراتژیک پاکستان‌ باقی خواهند ماند.

طالبان برای کشورهای عربی داری 3 ارزش استراتژیک می باشند: 1) سرگرم ساختن جوانان ماجراجو و مجاهدان این کشورها( بقایای دوره ی جهاد در افغانستان) و دور نگهداشتن آنها از کشورهای عربی و صدور آنها به افغانستان 2) گسترش ایدئولوژی وهابیت درکشورهای منطقه 3) محاصره مذهبی ایران توسط جریان های افراطی سنی.

طالبان برای القاعده هم همکار و همفکر ایدئولوژیک بوده اند وهم میزبان سخاوتمند. علاوه بر آن، همکاری های سیاسی و هم سنگری های که بین اعضای ارشد القاعده و طالبان صورت گرفته است، روابط عاطفی بین آنها را تقویت نموده است. یکی از سؤالات اساسی محافل غربی میزان ارتباط میان طالبان و القاعده است. همین نگاه برای نخبگان سیاسی افغانستان نیز مطرح بوده است. به عنوان نمونه، رییس جمهور افغانستان در سال 2006 میلادی طالبان و القاعده را یک جریان مشترک خواند.[1] وزیر دفاع سابق امریکا نیز بر یگانه بودن این دو گروه تأکید نموده است.[2] اگر چه متناقض می نماید اما در واقعیت طالبان برای ایران، یکی از ابزارهای فشار بر ایالات متحده امریکا و احیاناً یکی از کارت های این کشور برای مذاکره با امریکا خواهند بود.

3. رهبری و ساختار سازمانی طالبان

طالبان دارای سه نوع ساختار سازمانی و تشکیلاتی می باشند: 1) عمودی/هرمی 2) افقی 3) شبکه ای.

ساختار عمودی تشکیلاتی طالبان عبارتند از: 1) هسته‌ی مرکزی طالبان به رهبری ملاعمر[3] 2) شورای رهبری 3) کمیته های تخصصی ( نظامی، سیاسی، تبلیغاتی/فرهنگی، مالی) 4) والیان محلی 5) ولسوالها 6) قوماندانان و گروههای محلی. ساختارهای افقی و شبکه‌ای طالبان عبارت اند از گروههای همفکر و هم هدف و همکار با طالبان اما از دیدگاه تشکیلاتی مستقل مانند حزب اسلامی، گروه حقانی، لشکر طیبه، القاعده و یا گروههای کوچک جنایتکار. ساختار عمودی این گروه، بیشتر متکی به رهبری و کادر طالبان است و وظیفه‌ی آن رهبری سیاسی و اعتقادی ساختارهای افقی و شبکه ای این گروه می باشد. در بسیاری از موارد عملیاتی، ساختارهای افقی و شبکه ای این گروه مستقل از ساختار عمودی اما با هماهنگی با یکدیگر عمل می کنند. یکی از کمک های مهم پاکستان نظارت و ایجاد هماهنگی بین این سه ساختار می باشد.

4- منابع و انگیزه های مالی

برخلاف بعضی از تصورات رایج، شورشیان طالب عده ای از پا برهنگان گرسنه‌ی روستایی مناطق قبایل نشین نمی باشند. بلکه این گروه، یکی از پر درآمدترین گروه‌ها و بازیگران منازعه افغانستان می باشند. مبتنی بر چنین برداشت غلطی است که دوسوم از میزان کمکهای جامعه جهانی به خصوص ایالات متحده امریکا، بدون اینکه نتیجه‌ی در بر داشته باشد، به مناطق نا امن اختصاص و به مصرف رسیده است.[4] براساس یک براورد استخباراتی در مورد منابع و درامد های مالی این گروه ، گردش مالی گروه طالبان و گروههای همفکر و هم هدف و همکار دریک سال نزدیک به 500 میلیون دالر آمریکایی فقط از تولید و قاچاق مواد مخدر بود.[5] طبق این بررسیها، منابع مالی طالبان عبارتند از: 1) تولید و قاچاق مواد مخدر 2) کمک های خیریه از کشورهای حوزه خلیج فارس توسط شیوخ عرب و طرفداران افغان و پاکستانی مقیم این کشورها 3) کمک های سازمانهای استخباراتی 4) رشوه/ باج گیری از شرکت های اقتصادی که در مناطق تحت نفوذ طالبان فعالیت می کنند مانند شرکت های ساختمانی، راه سازی، حمل و نقل، امنیتی خصوصی و مخابرات 5) جمع آوری مالیات ( عشر) از محصولات زراعتی 6) باجگیری با توسل به اختطاف و گروگانگیری.

5- محیط مناسب جغرافیایی و اجتماعی

وضعیت جغرافیایی بسیاری از مناطق افغانستان محیط مناسبی برای جنگهای غیر منظم و یا چریکی می باشد. حمله نظامی ناگهانی، فرار و مخفی شدن که مهمترین تاکتیکهای شورشیان می باشد در مغاره ها و یا کوههای صعب العبور با سهولت بیشتری صورت می‌گیرد. اما مهمتر از محیط مناسب جغرافیایی، محیط مناسب اجتماعی و سیاسی برای این گروه در افغانستان می باشد.

بیش از سه دهه جنگ و خشونت، انگیزه‌ برای جنگیدن و هم چنین جنگجویان آماده و فراوانی در جامعه‌ی جنگ زده‌ی افغانستان بوجود آورده است. وجود هزاران جوان بیکار، قوماندانان با تجربه اما بی سرنوشت، انگیزه‌های جنگیدن جهت امرار معاش و تأمین معیشت، انتقام های شخصی و گروهی بازمانده از دوران جنگهای داخلی، کسب موقعیت اجتماعی و انگیزه های دینی-مذهبی قومی و گروهی، محیط مناسب برای سربازگیری و همچنین فعالیت طالبان به وجود آورده است.

از سوی دیگر، همبستگی‌های تباری و زبانی طالبان، فعالیت این‌گروه را در مناطق جنوبی و شرقی تسهیل نموده است. اما مهمتر از همه، عنصر ترس و وحشت می باشد که طالبان را یاری نموده است با استفاده هوشمندانه از ترس و خشونت، مردم را بخصوص در مناطق نا امن تحت کنترل روانی خود درآورند. استراتژی ای که طالبان، هوشمندانه از آن در زمان حاکمیت این رژیم و هم چنین در دوره ی جدید استفاده نمود، منفعل نمودن حداکثری بود نه جذب حد اکثری؛ استراتژی‌ای که به نظر می رسد با پشتوانه‌ی رسانه‌ای طالبان به خوبی جواب داده است.

هویت تباری و زبانی طالبان

یکی از موضوعات مهم و جنجال برانگیز هویت تباری/قومی و زبانی طالبان و روابط متقابل آنها با پشتونها می باشد. هرچند هیچگاه طالبان خود را یک گروه پشتون –تبار معرفی نکرده اند اما اکثریت قریب به اتفاق شورای رهبری و همچنین جنگجویان وقوماندانان طالب پشتون می باشند. همچنین زبان پشتو تنها زبان اداری اسناد طالبان هم در زمان قدرت آنها و هم بعد از سقوط آنها می باشد. انتخاب قندهار به عنوان مقر حاکمیت طالبان و رهبر آن نشانه دیگر از تمایلات تباری این گروه می باشد.

اما مهمتر از تعریف و رفتار تباری طالبان، برداشت و تصور دیگران از این گروه می باشد. دیدگاههای مختلف و متضاد در مورد هویت تباری و زبانی طالبان وجود دارد. عده ای از تحلیل گران و سیاستمداران غرب طالبان را یک جریان پشتون تلقی می کنند که بهترین نماینده این گروه ریچارد هالبروک نماینده خاص پیشین امریکا برای افغانستان و پاکستان بود که با اظهارات جنجالی ادعا نمود،” که در خانه هر پشتون یک طالب وجود دارد.”[6] عده ای دیگر از تحلیل گران غربی طالبان را بیشتر یک جریان و گروه غلجایی می دانند که در برابر رقیب تاریخی خود یعنی درانی ها قیام نموده اند. از دیدگاه این گروه، منازعه‌ی افغانستان بیشتر بازنمایاننده‌ای یک جنگ داخلی (درون قبیله‌ای) بین پشتونها می باشد. اما مهمترین مبلغ و مدعی پشتون بودن طالبان پاکستان می باشد. پیام و سیاست اصلی پاکستان به خصوص با جامعه جهانی، منزوی شدن پشتون ها از قدرت و تلاش طالبان برای احیای حق پشتون ها می باشد. براساس این فرضیه، در سالهای اخیر، ما شاهد تغییرات چشم‌گیری در ساختار اداری و نیروهای امنیتی کشور می باشیم که پشتونها به صورت فزاینده‌ای جذب شده اند. اما این تغییرات نیز نتیجه بخش نبوده است.

اما برخلاف اظهارات صریح و علنی تحلیلگران و سیاستمداران خارجی، فعالان سیاسی افغان در بیشتر موارد سکوت اختیار نموده اند و بنا بدلایل متعدد از تایید یا تکذیب علنی تباری-محور بودن طالبان خودداری می نمایند. هنگامی که نویسنده این مطلب به صورت اعتراضی و انتقادی ادعای هولبروک را در یک ملاقات غیر رسمی به چالش گرفت نامبرده این اعتراض را با یک سئوال زیرکانه پاسخ داد که عبارت بود، ” چرا جریان سیاسی فعال ضدطالب در بین پشتون ها شکل نگرفته است؟”

رابطه‌ی فعالان سیاسی پشتون و برخورد آنها با طالبان یک موضوع مهم اما حساسیت برانگیز است که تحقیق و بررسی بیشتر می طلبد. در زمان ظهور طالبان و حاکمیت این رژیم، بخشی از فعالان سیاسی پشتون از جمله چپ‌های سابق و تکنوکرات های مقیم غرب، به صورت علنی و عملی از طالبان حمایت نمودند[7]و عده ای از آنها از جمله بعضی از وزرای کابینه، والیان، قوماندانان نظامی در نظام کنونی از آنها حمایت نموده و مینمایند.

اما آنچه که غیر قابل انکاراست تاثیرات منفی و مخرب طالبان بر مناطق پشتون نشین بوده است. نزدیک به 1000 مکتب در این مناطق یا ویران شده و یا بسته شده‌اند.[8] صدها کلینیک ، پل ، و تاسیسات عمومی به صورت سیستماتیک توسط طالبان تخریب شده اند. نزدیک به 2000 متنفذ قومی و دینی پشتون توسط طالبان کشته شده اند. اضافه براین خسارات مادی و جانی طالبان تاثیرات عمیق منفی بر هویت سیاسی و نظام اجتماعی پشتون ها و همچنین نگاه دیگران به این قوم گذاشته اند. حریم های مقدس چون حرمت ریش سفیدان، مسجد، زنان، طفل، مکتب، دستار و مهمان نوازی و خیلی از جنبه های مثبت نظام پشتونوالی تضعیف و یا نقض شده اند.

اعمال منفی طالبان تصویر منفی را از پشتون ها در اذهان افکار عمومی بوجود آورده است. به عبارت دیگر پشتون ها بزرگترین قربانیان طالبان می باشند. باتوجه به فضای موجود در میان سایر گروه های اجتماعی افغانستان و هم چنین حلقات خارجی، از نخبگان پشتون توقع می رود به تلطیف این فضا کمک و نادرستی این فرضیه را اثبات و در این راستا، تلاش نمایند.

استراتژی سیاسی طالبان / پاکستان

جنگ یکی از راههای رسیدن به اهداف سیاسی می باشد. بنابراین برای درک بهتر دلایل و یا انگیزه های جنگ طالبان باید به اهداف سیاسی آنها توجه نمود. اهداف سیاسی طالبان و پاکستان مشابه و مکمل یکدیگر است. هدف این گروه و پاکستان، عبارت است از جایگزین نمودن نظام فعلی توسط یک نظام تابع پاکستان برای تحقق اهداف استراتژیک و سیاست های هژمونی طلبانه آن کشور در منطقه . این هدف از دو طریق امکان پذیر است. نخست، از طریق سقوط نظام موجود و یا تسخیر تدریجی آن از درون. برای رسیدن به این هدف تضعیف مشروعیت داخلی و بین المللی دولت و از بین بردن اقتدار دولت و توانایی ارایه خدمات عمومی، مهمترین ابزار پاکستان و طالبان می باشند. مکمل این استراتژی تقویت مشروعیت و اقتدار طالبان در صحنه های داخلی و بین المللی می باشد.

ترسیم و تصویر غلط از منازعه در افغانستان، یکی از راههای موثر عملی شدن استراتژی پاکستان بوده است. از زمان سقوط طالبان، پاکستان تلاش نموده است که جنگ افغانستان را یک جنگ داخلی و قومی برای مخاطبان بین المللی معرفی نماید. از طرف دیگر تلاش مشترک طالبان و پاکستان، ترسیم منازعه‌ی افغانستان به عنوان یک جهاد مقدس و جنگ میهنی به مخاطبان افغان و جهان اسلام بوده است. به عبارت ساده تر، پاکستان جنگ نیابتی خود را به مخاطبان غربی، یک جنگ داخلی و قومی معرفی نموده و از جانب دیگر، این جنگ را در اذهان و افکار مردم افغانستان با صبغه ملی و دینی می آراید. استراتژی پاکستان تقلیدی از سیاست انگلستان است؛ سیاستی که توانست امان الله خان را به عنوان “پادشاهی که از اسلام خارج شده ” در افکار عمومی معرفی و توسط روح دینی و نیروی قبایل، سقوط دهد.

استراتژی سیاسی دولت افغانستان و جامعه جهانی

استراتژی سیاسی دولت و همکاران بین المللی افغانستان در برابر طالبان را می توان در سه دوره مورد بررسی قرارداد. دوره اول 2001-2005، دوره دوم 2005-2010 و دوره سوم 2011- پس ازآن. در دوره اول، دوره فراموشی و بی تفاوتی در برابر طالبان بود. در این دوره، هم دولت افغانستان و هم جامعه جهانی طالبان را یک جریان و نیروی شکست خورده تلقی نمودند. به همین دلیل، نوع نظام سیاسی، تشکیلات نیروهای امنیتی افغانستان، گفتمان های سیاسی و روابط منطقه ای افغانستان برای جهان و محیط پسا-طالبانی شکل گرفت. جامعه جهانی سقوط طالبان را به معنای آغاز عصر سازندگی و نهاد سازی در افغانستان، تلقی نمود.

اما از اوایل سال 2006 به تدریج، طالبان به عنوان یک واقعیت غیرقابل انکار و یک تهدید جدی وارد صحنه شدند و هم دولت و هم جامعه جهانی را مجبور به تغییر در بعضی از سیاستهای خود از جمله افزایش چشمگیر نیروهای امنیتی افغانستان از 100 هزار به 300 هزار و نیروهای امریکایی از کمتر از 30 هزار نفر به بیش از 100 هزار نفر نمودند. اما فشار بر پاکستان و واداشتن این کشور برای انصراف از مداخله در افغانستان نه تنها جدی گرفته نشد، بلکه ارتش و دستگاه استخبارات این کشور کمک های زیادی را کماکان از جامعه جهانی دریافت داشتند.

اما مشکل اصلی این بود و هنوز هم هست که هسته اصلی و ساختارها و نهادهای موجود با شرایط جنگی موجود در افغانستان، سازگار نمی باشند. موافقت نامه بُن 2001 برای یک افغانستان غیرطالب تهیه و تدوین شده بود. تغییرات بعد از 2006 نتوانست کشور را برای شرایط مقابله با طالبان آماده نماید. حالت و شرایط پارادوکسال و متناقض ساختار موجود، موجب شده است تا دستگاه موجود از یک سو، توانایی مدیریت یک کشوردرحال جنگ را ندارد و از سوی دیگر، نتوانسته است در عرصه بازسازی و سازندگی دست‌آوردهای ملموس و چشم گیر داشته باشد و یا اینکه دست آورد هایش را ملموس بسازد. برهم خوردن مرزها و حریم های اداره، سیاست، تجارت و فساد، باعث تشدید تنش های اجتماعی شده است ; عاملی که با قومی شدن و مافیایی شدن اداره شدت یافته است. امری که موجب تسهیل تحقق اهداف طالبان و پاکستان می شود.

نگاه به آینده

غفلت دوره اول (2001-2005) و جنگ دوره دوم (2005-2010) در زمینه‌ی برخورد دولت و جامعه جهانی با طالبان، به دلیل عدم شناخت درست و نبود مؤلفه های لازم، از جمله رهبری سیاسی ضدطالب موجب مشکلات عدیده شده است.

مشکلات اقتصادی امریکا و تحولات جدید منطقه‌ای باعث آغاز دور دیگری از رابطه با طالبان شده است؛ یعنی مذاکره و صلح با این گروه. هر چند دستگاههای استخباراتی و نظامی و نمایندگان قدرتمند کنگره‌ی امریکا به این پروسه اعتقاد ندارند اما این روند یک واقعیت در رویکرد ایالات متحده در برابر طالبان است. همچنین در داخل افغانستان شک ها و نگرانیهای زیادی در باره‌ی این موضوع؛ یعنی مذاکره و صلح با طالبان وجود دارد. علیرغم تواناییهای طالبان و حامیان قدرتمند خارجی آنها در ایجاد وحشت، ، طبق نظر سنجی های متعدد از جمله بنیاد آسیایی در سال 2011 اکثریت قریب به اتفاق مردم افغانستان، از جمله پشتون‌ها خواهان بازگشت طالبان به قدرت نمی باشند.[9] بنابراین، مذاکرات با طالبان نباید منجر به تحمیل صلحی شود که اکثر قریب به اتفاق مردم افغانستان با آن مخالفت می کنند.

در عصر و زمانه‌ی بهار عربی، افغانستان، با زمستان سرد و جانسوز طالبانیزم و بازگشت دوباره ی این گروه روبرو است. براین اساس گفتمان “آشتی ملی”، به عنوان گفتمان غالب و مسلط مهندسی و تحمیل شده است. گفتمان آشتی ملی برای جنگها و منازعات داخلی است نه برای حل جنگها و رقابت های نیابتی-ایدئولوژیک. بنابراین، واکنش منطقی و ثمر بخش در برابر یک جنگ نیابتی، گفتمان “مقاومت ملی” می باشد، که آشتی ملی تحت شرایطی می تواند یکی از عناصر آن و مکمل آن باشد. با توجه به شکل و پیجیدگی منازعه در افغانستان، آشتی ملی به نحوی که امروز مطرح می شود، برای حل منازعه افغانستان نارساست.

دوم، استراتژی مقاومت در برابر طالبان و مذاکره با این گروه، باید برای تمامی ابعاد این پدیده راه حل داشته باشد. به عنوان نمونه باید برای ساختار هرمی، افقی و شبکه‌ای این گروه نیز راه حلی موجود باشد و نمی توان صرفاً به ارائه راه حلی برای ساختار عمودی طالبان( مذاکره با رهبران) بسنده نمود. سوم، باید از تجربه‌ی گذشته الهام گرفت. به عنوان نمونه، ایالات متحده امریکا، درزمان حاکمیت رژیم طالبان، سی دور با این گروه مذاکره داشته است؛ مذاکراتی که به هیچ نتیجه ای نیانجامید. با توجه به این واقعیت ها به خوبی روشن می شود، که مذاکره امریکا با طالبان در گذشته ناموفق بوده است.

خطر قومی شدن پروسه صلح یکی دیگر از تهدیدات جدی ای می باشد که در صورت عدم کنترول آن تبعات منفی از جمله بازگشت به جنگ های داخلی و احتمال تقویت گسست های بیشتر را به دنبال خواهد داشت. فراموش نشود که تجزیه یوگسلاویا و یا نسل کشی در رواندا بعد از ناکامی در پروسه صلح اتفاق افتاد. انحصار چند شخص و گروه بر مذاکره با طالبان، خطر بزرگ فراروی موفقیت پروسه ی صلح با این گروه است. بنابراین، باید تمامی نهاد ها از قبیل جامعه مدنی، زنان، پارلمان، نسل جوان و قربانیان خشونت طالبانی، در آن نقش داشته باشند. طالبان یک جریان ایدئولوژیک و پروژه استخباراتی اند و جهت مقابله با آن باید به گفتمان سازی همت گُماشت و رقیب ارزشی برای آن ایجاد نمود. به عنوان نمونه، بخش های بزرگی از مردم افغانستان از جمله هزاره ها از اصلاحات شاه امان الله حمایت نمودند و پا به پای شاه در برابر دشمن به مبارزه پرداختند. این واقعیت، بیانگر مشروعیت و مقبولیت جریان اصلاح طلبانه‌ی امان الله خان بود. باید به تقویت گفتمان ملی که قربانیانی از همه مردم و گروه های اجتماعی افغانستان در ان شرکت داشته باشند، پرداخت.

صلح خواست و آرمان و نیاز هر افغان می باشد. بنابراین، برای رسیدن به آن باید از تمام مؤلفه ها و ظرفیت های داخلی و بیرونی استفاده نمود. تجربه‌ی دیگر کشورها نیز می تواند الهام بخش افغانستان باشد. طبق بررسی موسسه RAND در امریکا، 3/2 شورشهای عمومی به نفع دولت هایی پایان یافتند که دارای مشروعیت مردمی و اقتدار ملی بودند.[10] به عبارت دیگر، کلید حل منازعه افغانستان نه در اسلام آباد و نه در واشنگتن و یا قطرو یا کویته بلکه این کلید در کابل می باشد.

به قول حضرت مولانا جلال الدین محمد بلخی:

مادر بتها بت نفس شماست

ز آن که آن بت مار و این بت اژدهاست.

http://leaks.hohesc.us/?view=06KABUL5889[1]

http://www.nytimes.com/2011/05/17/opinion/17iht-edgreenway17.html[2]

http://cables.mrkva.eu/cable.php?id=872[3]

http://csis.org/publication/afghanistan-pakistan-war-ahe-end-2011, pp22.25.[4]

Gretchen Peters, Seeds of Terror: How Heroin is Bankrolling the Taliban and Al Qaeda (New York:Thomas Dunne Books of St. Martin’s Press, 2009), 14–20.[5]

http://www.globalpost.com/dispatch/worldview/100305/holbrooke-afghanistan-pakistan[6]

[7] For example see: http://shahamat-farsi.com/index.php?option=com_content&view=article&id=13108:2011-12-11-04-17-

باسایت طالبان) دوکتور محمد عثمان روستار تره کی مصاحبه)48&catid=4:interweivs&Itemid=5

http://www.globalpost.com/dispatch/taliban/war-of-ideas[8]

http://asiafoundation.org/country/afghanistan/2011-poll.php[9]

Seth G. Jones, “Improving U.S. Counterinsurgency Operations:

Lessons Learned from Afghanistan,” RAND research brief, no.RB-9357-OSD (Santa Monica, Calif.: RAND, 2008), p.1.[10]

از خورشید

نظرات ()

افغانستان آبستن رخ داد های است نویسنده: - ۱۳٩٠/۱٠/٢۳

افغانستان آبستن تحولات گسترده / "ملا عمر" پاکستان را ترک کرده است

خبرگزاری فارس: یک کارشناس افغان با افشای موارد مهمی در زمینه مذاکره آمریکا و طالبان از تغییرات مهمی در استراتژی سیاسی طالبان، خروج رهبر طالبان از پاکستان، تلاش پاکستان برای تعیین جایگزین ملاعمر و توافق طالبان و آمریکا برای آتش بس خبر داد...

"وحید مژده" در گفت‏وگو با خبرنگار خبرگزاری فارس در کابل، اظهار داشت: از سال‎ها پیش طالبان در پاکستان تحت فشار قرار داشتند و این فشار منجر شده است که تعدادی از طالبان با دوری جستن از پاکستان، به مذاکرات صلح با آمریکا روی آوردند.

ملاعمر پاکستان را ترک کرده است/پاکسازی طالبان از عناصر پاکستانی

وی افزود: خواست طالبان همواره این بوده است که پاکستان به این گروه به عنوان یک طرف قضیه در معادلات سیاسی و نظامی منطقه بنگرد اما اسلام آباد کمتر به این خواست طالبان توجه کرد.

به گفته مژده، بعد از کشته شدن "اسامه بن لادن" در خاک پاکستان، "ملا عمر" رهبر طالبان به این نتیجه رسید که پاکستان با طالبان معامله ابزاری می‎کند و به این جهت پاکستان را ترک کرده است.

وی افزود: پس از این تحول بود که ملا عمر در درون دستگاه طالبان و به منظور پاکسازی عناصر پاکستانی از درون طالبان، تعدادی از سران طالبان را سلب اعتماد و از عضویت طالبان طرد کرد که این می‌تواند تحولی بزرگ در درون طالبان به شمار رود.

تلاش برای تعیین جانشین ملا عمر

این کارشناس ارشد افغان اظهار داشت: به دنبال این تحولات پاکستانی‎ها در پی آن هستند تا جانشینی برای ملا عمر تعیین کنند و برای کشتن و یا دستگیری وی نیز تلاش‌هایی انجام داده اند اما تاکنون موفق نشده اند.

مژده افزود : پاکستان همچنین در تلاش است تا گروهی دیگر را ضد آمریکا و در رقابت با ملاعمر به وجود آورد که رهبری آن را "ملا آغا جان معتصم" به عهده خواهد داشت که یکی از نزدیکان سیاسی ملاعمر در گذشته بود و در این اواخر از صفوف طالبان رانده شد.

وی گفت: اکنون این کودتا (تقسیم طالبان به 2 شاخه و تعیین جانشین برای ملاعمر) از سوی پاکستان به شکل جدی با کمک دولت اففانستان در دست است به همین جهت ملاعمر به جز مذاکره با آمریکا چاره‌ای برای خود ندید و به همه هواداران خود دستور داد تا به قطر سفر کنند.

مژده با بیان این که مذاکراتی که میان طالبان و آمریکا تاکنون صورت گرفته، در مورد صلح افغانستان نبوده است، افزود: آمریکایی‎ها با آگاهی از این جریان و با درک اوضاع از فرصت استفاده کرده و وارد مذاکره با ملاعمر شده اند.

طالبان و آمریکا خواستار تغییر دولت افغانستان هستند

وی اذعان کرد: این‎ که طالبان و ملاعمر حاضر شدند تا با آمریکا وارد گفت‎وگو شوند، تحولی مهم در استراتژی طالبان است زیرا طالبان در گذشته بارها اعلام کرده بودند حتی اگر یک نظامی آمریکایی در افغانستان حضور داشته باشد، مذاکره‌ای در کار نخواهد بود.

به نظر این کارشناس افغان، طالبان در دولت کنونی شریک نخواهد شد بلکه پیشنهاد این گروه برای تغییر دولت افغانستان است، زیرا دولت فعلی نه وفق خواسته طالبان و نه آمریکا است.

آمریکا و طالبان در مورد آتش‌بس به توافق رسیده اند

وی افزود: نتایج مذاکرات طالبان و آمریکا در مرحله اول آتش‌بس خواهد بود که در این مورد صحبت و توافقی نیز حاصل شده است و در مرحله بعدی طرف‎های درگیر وارد مذاکره خواهند شد.

به گفته مژده، یکی از مقامات دولت افغانستان که خواست نام وی فاش نشود، گفته است که رئیس جمهور افغانستان در سفر اخیر خود به استانبول، با "سید طیب آغا" نماینده طالبان نیز دیدار کرده و صحبت مفصلی میان این 2 صورت گرفته است.

این کارشناس افغان همچنین به مذاکرات اخیر دولت افغانستان با نمایندگان حزب اسلامی در کابل نیز اشاره کرد.

اظهارات متناقض طالبان به خاطر سرعت تحولات است

این صاحب نظر افغان در مورد اظهارات اخیر سخنگوی طالبان که مذاکره با آمریکا و ایجاد نمایندگی سیاسی را رد کرده است، گفت: برخی از سخنگویان طالبان در جریان تحولات اخیر قرار ندارند و علت اظهارات متناقض طالبان، سرعت تحولات اخیر است.

مژده با اشاره به این که افغانستان به زودی شاهد تحولات بزرگی خواهد بود، افزود: اکنون طالبان حاضرند تا با آمریکا و دولت افغانستان وارد معامله شوند که برایند آن صلح در این کشور و حضور طالبان در قدرت سیاسی افغانستان خواهند بود.

وی بار دیگر تأکید کرد که هم طالبان و هم آمریکا خواهان تغییر در ساختار و شکل نظام سیاسی فعلی به خصوص در نحوه اداره نظام هستند.

فرار زیرکانه آمریکا از افغانستان/گرفتن ابتکار صلح از کشورهای منطقه

مژده در پاسخ به این پرسش که هدف آمریکا از گفت‏وگو با طالبان چیست، گفت: آمریکا در تلاش است تا خود را از مشکلات و جنجال افغانستان نجات دهد و مذاکره با طالبان راه فراری است که در قالب مذاکره طراحی شده است.

این صاحب نظر افغان تأکید کرد: نزدیکی طالبان به برخی از کشورهای منطقه و به خصوص کشورهای همسایه افغانستان باعث نگرانی آمریکا شده است و آمریکا به این دلیل که مبادا ابتکار صلح و تأمین امنیت و ثبات در افغانستان را از دست دهد، اقدام به مذاکره با طالبان کرده است.

وی در اخیر افزود: در گذشته ما روز‎های دوشنبه شاهد یک بیانیه و یا اطلاعیه از سوی طالبان در سایت‎های اینترنتی بودیم، اما روز گذشته این اطلاعیه در سایت‎های طالبان وجود نداشت و این نشان دهنده آن است که نوعی سردرگمی میان طالبان نیز بوجود آمده است.

مژده افزود: در تماسی که با برخی از مقامات طالبان داشتم آنها گفتند که سران طالبان بیم دارند که در صورت ارائه نظر در مورد نمایندگی سیاسی طالبان در قطر و روند مذاکره توسط پاکستان دستگیر خواهند شد به همین دلیل سیاست سکوت را اختیار کرده اند.

وی افزود: طالبانی که در سال‌های اخیر تحت حمایت دولت افغانستان بودند، با گشایش نمایندگی سیاسی طالبان در قطر موافق هستند اما "عبدالسلام ضعیف" سفیر سابق طالبان در اسلام آباد خواهان افتتاح این دفتر در عربستان و یا ترکیه بود.

نظرات ()

عبور غرب از کرزای در مذاکره با طالبان نویسنده: - ۱۳٩٠/۱٠/٩

گفتاری از محمد ابراهیم طاهریان، سفیر پیشین ایران در

افغانستان و پاکستان برای دیپلماسی ایرانی.

مجموعه وقایعی که در هفته گذشته در افغانستان رخ داده به دو دسته عمده
تقسیم می شود. یکی مجموعه فعالیت هایی است که از طرف اپوزیسیون فعال در چارچوب
قانون اساسی پیگیری می شود و مورد کم مهری دولت است و دیگری مجموعه وقایعی است که
با محوریت جریان افراط پیگیری می شود.

حدود دو هفته قبل خبری منتشر شد مبنی بر این که جریان افراط دفتری را در
دوحه، پایتخت قطر افتتاح کرده که این دفتر مورد حمایت امریکا و آلمان است و طبعا
دولت قطر هم از آن حمایت کرده است. این امر مورد اعتراض حاکمیت در کابل قرار گرفت
و منجر به احضار سفیر دولت افغانستان از دوحه به کابل شد. بعد از این اتفاق، یکی
از اعضای شورای عالی صلح افغانستان که البته در مورد جایگاه قانونی او و شورای
عالی صلح ابهاماتی وجود دارد، این مسئله را مطرح کرد که ترجیح ما این بود که این
دفتر در ترکیه یا یکی از کشورهای عربی دیگر مانند عربستان افتتاح می شد. اما حال
که این دفتر در قطر افتتاح شده ما سعی می کنیم با هم پیمانان خود و کشورهای غربی
درباره این موضوع به تفاهم برسیم.

هنوز این مسئله تمام نشده بود که بحث اظهار نظر معاون رئیس جمهور امریکا
نسبت به جریان افراط مطرح شد. معاون رئیس جمهور امریکا برای اولین بار با صراحت بر
این نکته تاکید کرد که ما مشکل ماهوی با جریان افراط نداریم و می توانیم با آن ها
وارد تعامل شویم. این یک اتفاق مهم بود. این اظهار نظر بیانگر نوع جدیدی از سیاست
های امریکا و کشورهای غربی نسبت به جریان افراط است.

البته هنوز مجموعه افکار عمومی و رسانه ها در حال کنکاش درباره این موضوعات
بودند که بحث آزادی پنج نفر از زندانیان جریان افراط از زندان گوانتانامو مطرح شد.
امریکایی ها ضمن انتشار این خبر گفتند که این پنج نفر به دفتر جریان افراط در دوحه
تحویل داده خواهند شد. مجددا شخصی که به عنوان سخنگوی شورای عالی صلح مطرح است
نسبت به این موضوع اعتراض کرد. البته سعی کرد این اعتراض را در الفاظ دیپلماتیک
بگنجاند اما گفت که اگر قرار است این افراد آزاد شوند باید به دولت افغانستان
تحویل شوند نه به جریان افراط.

لذا به نظر می رسد اگر همه این اتفاقات را کنار هم بگذاریم، نوعی تغییر در
سیاست های امریکا و غرب را نسبت به دولت افغانستان مشاهده خواهیم کرد. به عبارتی
می توان گفت مجموعه وقایعی که اتفاق افتاده بیانگر عبور سیاست های جدید امریکایی
ها و غربی ها از دولت افغانستان و رئیس دولت افغانستان است که تا کنون محور مذاکره
با جریان افراط به حساب می آمده است. رئیس دولت افغانستان هزینه های فراوانی را با
دور زدن قانون اساسی، وقایعی که در جریان دور دوم انتخابات ریاست جمهوری در
افغانستان صورت گرفت و با همه کم مهری هایی که نسبت به پارلمان صورت گرفت، به
افغانستان وارد کرد و بنابر امتیاز دهی به جریان افراط داشت. او سعی می کرد که هر
نوع تعاملی با جریان افراط از کانال رئیس دولت انجام پذیرد و او در محور این مسئله
قرار گیرد. تحولات جدید از این نظر اهمیت دارد که سیاست های جدید غرب و امریکا در
جریان مذاکره با جریان افراط هم به نوعی عبور از اسلام آباد است و هم عبور از
کابل.

بنابراین به نظر می
رسد غرب از تعامل به واسطه دولت و شورای عالی صلح با جریان افراط عبور کرده و
سیاست تعامل مستقیم با آن ها را برگزیده است. این تغییر سیاست به معنی عبور از
محور قرار دادن رئیس دولت افغانستان و تا حدودی اسلام آباد در امر گفت و گو با
جریان افراط است.

برگیرفته: رستا خیزی ملی افغانستان

نظرات ()

متن سخن رانی آقای پدرام رهبر کنگره ملی و نماینده مجلس نویسنده: - ۱۳٩٠/۱٠/۸

بسم الله الرحمن الرحیم

جناب رییس،عزت مابان محترم وحضار گرامی!

السلام علیکم ورحمت الله وبرکاته !

اجازه بفرمائید، از نام مجلس نمایندگان افغانستان، به گونه ی کل شورای ملی، دولت و مردم افغانستان به مناسبت این فرصت فراهم آمده، برای دومین گفت و گو اعضای مجلسین دولت جمهوری اسلامی افغانستان و دولت جمهوری پاکستان در راستای گفتگوهای سودمند 29و30مارچ2011از مجلس، دولت و مردم برادر پاکستان سپاس گزاری نماییم.

حضار گرامی!

روابط افغانستان با پاکستان پس از تاسیس این کشور در سال 1947میلادی با فرود و فرازهای زیادی روبروبوده است. با وجود دشواری ها وهرازگاهی تنش ها در روابط هر دو کشور، به عنوان دو مردم مسلمان وهم فرهنگ، جز دو دوران گسست های جدی، دوران بعد از کودتای 1357وسلطه جنبش طالبان برکشورما، رابطه کماکان، ادامه یافته است. ایجاد تنش در مناسبات دولت ها و حکومت های ما،هرچند، بر فضای عمومی وافکار عامه مردمان هر دو کشور بی تاثیر نبوده. اما، باز مردمان ما رابطه برادرانه و اسلامی خود را پاسداری نموده وبه دشمنی با یکدیگر بر نخاسته اند؛ قطعا پدیده یی بوده است سزاوار احترام و تحسین و فراتر از مناسبات متعارف و دیپلوماتیک میان دولت ها. خواست مردمان مسلمان هر دو کشور برای تعمیق و گسترش هرچه بیشتر همکاری ها با یکدیگر، خواست درست و قابل ستایش است آن ها می خواهند، فضای اصلی مسلط بر روابط بر دولت های ما، فضای فرهنگی باشد. هر دو ملت مسلمان ما از جنگ و خشونت شدیدا آسیب دیده اند. مهاجرت ها، چه خارجی و چه داخلی، کوچ وکوچ کشی های مداوم از محلات نا امن به محلات و قلمرو های امن تر مردمان ما را خسته ساخته است. مردم صلح و برادری و رفاه می خواهند. دولت های ما می باید به خواست برحق مردمان شان لبیک بگویند.

عزت مابان محترم!

افغانستان و پاکستان، نیز منطقه ما به تمامی، در مسیر تحولاتی قرار گرفته اند، که دیگران می خواهند، سر نوشت پایانی آن را رقم زنند. به سر منزل مقصود رساندن کاروان، در صحاری توفانی یی که با آن روبرو هستیم ولابد می باید آن را طی کنیم، به اندیشه هایی راهبردی استوار واستفاده هوشمندانه از خرد و دانایی کهن آسیایی و تمدنی ما نیازمند می باشد. گفت وگوهای درون پارلمانی ما به چیز بسیار مهمتر و ارزشمند تر ازهمکاری های متعارف اقتصادی، بازرگانی، فرهنگی، اطلاعاتی و سیاسی ما نیازمند است. وآن عبارت است از گزینش استراتژی کارا و اخلاقی معطوف به یک دانایی عمیق و تفکر ریشه دار، آن سان که در خور تفکر بزرگ دینی و آسیایی ما باشد. همه ما عضو سازمان ملل هستیم وجهان ما بدون مفاهیمی که در حقوق بین الملل و روابط بین المللی تشخیص شده است، تعریف نمی شود. اما به همراهی و همکاری با کشور های جهان ضرورت داریم، همکاری و روابط عادلانه و متقابلا مفید. روابطی که حیثیت های ما به تمامی ومنصفانه لحاظ شود. اما بگذارید صریح بگویم از این بابت که امور مر بوط ما را بیگانه گانی بیرون از حوزه آسیایی، تمدنی ما هدایت و رهبری می کنند، احساس شرمساری می نمایم چرا که چنین وضعی را در شان ملت های مان نمی دانم. ملت هایی که علامه اقبال ها وعلامه سید جمال الدین ها و... داشته اند. آیا به راستی موقع آن نرسیده است که با آگاهی کامل به خویشتن باز گردیم؟ فصلی سنگینی خطرناکی استٰ، کمتر اتفاق افتاده است که ملت ها و دولت های ما در مسیر چنین پیچ و خم های دشوار گذار تاریخی قرار گرفته باشند. وخامت اوضاع را کاملا درک می کنم. ما راهی نداریم جز این که هوشیارانه کشتی های مان را به سواحل امن برسانیم، یا فرمان روایی بیگانه گان را بپذیریم. ما به همزیستی عادلانه کشور ها و مردمان منطقه مان، حسن همجواری و همسایگی های نیک، نیاز مند هستیم. خوشبختانه همه زمینه های آن را در اختیار داریم. فقد مدیریت کار آمد و شایسته نیاز داریم – مدیریتی که در سیاست گذاری، امر اخلاقی، خوبی و نیکی برای مردم و مظلوم ترین لایه ها و اقشار جامعه را مد نظر بگیرد. به سلامتی، امنیت، آموزش و پرورش، کاریابی و اشتغال و رفاه های آن ها توجه داشته باشد. سیاست در زمان ارسطو بخشی از اخلاق بوده است و در آموزه های علامه اقبال و ایمانویل کانت نیز بخشی از اخلاق است. فقد با چنین سیاستی می توانیم در مسیر رستگاری و خیر اعلی گام برداریم.

در زیر این سقف شخصیت های گرد آمده اند که منتخب مردمان شان هستند. بیش از هر مرجع و مقامی مسوول اند، راه روش های درست برای رسیدن به اهداف عالی را نشانی کنند و نشان بدهند. دیالوگ اعضای پارلمان های هر دو کشور افغانستان و پاکستان، با استفاده از یک عقلانیت انتقادی سازنده می تواند راه حل های زیادی برای برون رفت مشکل های موجود میان دو کشور فراهم کند. سر خط های گفت و گو های اول اعضای پارلمان هر دو کشور را به طور مکتوب در اختیار دارم. نمی خواهم به یکایک آن ها بپردازم. چون حتم دارم در جلسه های که رو برو داریم، آن بحث را بارور وعمیق خواهم ساخت. درعین حال نمی خواهم نا گفته بگذارم که جمهوری اسلامی پاکستان در ده سال پسین برای باز سازی افغانستان در سطوح قابل ملاحظه وارجمند پروژه های زیادی را به ثمر رسانده و پروژه های زیاد دیگر در دست اجرا دارد. خدمات و کمک های دولت پاکستان عرصه های زیادی را اختوا کرده اند. راه سازی، آموزش وپرورش، چاپ کتاب درسی برای دانش آموزان، خدمات بهداشتی، خدمات کشاورزی، مواد غذایی وغیره. مردم ما این همکاری ها را فراموش نمی کنند. اما در عین حال توقع مردم افغانستان به مراتب بیشتر از این هاست. و آن این است که دولت جمهوری اسلامی پاکستان، برای ایجاد صلح وثبات که نیاز انکار ناپذیر مردم افغانستان است که رهبر جهاد و مقاومت مردم افغانستان استاد برهان الدین ربانی خواهان آن بود، کاملا ما را در این زمینه یاری رساند. چرا که بدون صلح وامنیت، وبا وجود آویخته بودن شمشیر داموکلس جنگ، همه دستاورد ها و زحمات مردمان و استاد شهید می توانند با خطرنابودی روبه روشوند. بدون شک صلح و امنیت در هر دو کشور راه برای پیشرفت و شکوفایی فراهم می کند واین برای هر دو کشور مطلوب ومقبول است. از 29و30 مارچ2011تا اکنون یعنی در فرصتی و فاصله یی میان گفتگو های اعضای پارلمان های هر دو کشور موضوعات مهمی اتفاق افتاده وشکل گرفته، که ما را ملزم می سازد با دقت و باز بینی کامل نسبت به سر نوشت مان عمل کنیم. هیات پارلمانی ما با حسن نیت کامل این گفتگوهای پارلمانی را ارج میگذارد و بر استمرار و دوام ضرورت آن تاکید می کند. بنابراین سر آن نداریم که بر نکاتی انگشت بگذاریم، که ملال انگیز باشد، مگرآن که برای رسیدن به راه حل ها و شناسایی راه های برون رفت از مشکلات و نیز ضرورت اعتماد سازی، طرح آن ها ناگزیر باشد.

خانم هاوآقایان!

رسیدن به صلح وثبات اما کار آسانی نیست. اعتماد سازی هم به ابراز نیات صادقانه در عمل وابسته است. این درست است که رسانه های همگانی و اتخاذ تدابیر همسو میان رسانه ها می توانند ذهنیت هاوافکار عامه را در جهت تفاهم و یکدیگر فهمی بسیج نمایند؛ اما به طریق اول و قبل از هر چیزی می باید، درعمل فاکت ها و حقایقی را در اختیار رسانه ها قرار بدهیم، که درستی پیام و سخن رسانه ها را بربتابد. برای تامین صلح، تمامی موانع باز دارنده تاریخی میان دو کشور ونیز مشکلات امروزی را باید شناسایی کنیم. زیاده طلبی از هر دوسو، در مناسبات هر دو کشور، کوشش های ما را برای حسن همجواری خدشه دار می سازد. باید واقع بین باشیم. خواسته ها و مناسبات ما باید روشن، شفاف باشند. راه حل مشکلات بدون شک گفتگواست. پارلمانهای ما مراجع با صلاحیت برای گفتگو هستند. این مهم است که برای منازعات مرزی یعنی خط مرزی دیورند که پیوسته از ایجاد دولت پاکستان تا امروز مردم افغانستان به یک قضیه پایان یافته و حل شده فکر کرده اند به تمامیت ارضی شما احترام گذاشت و هم چنان رفع سوظن، پیوسته ابتکار به خرج بدهیم ومسایل را مورد بحث قرار دهیم. اما مهمتر از آن نگاه کردن به نتایج عملی گفت وگوهاست. امیدوارم در جر یان مباحثات ودیالوگی که روبروداریم ببا روش های دقیق وارزیابی های کارشناسانه بسنجیم از مجموع آنچه در گفتگوهای پارلمانی قبلی (گفتگو میان اعضای پارلمان های مان)عنوان کرده بودیم، چند مورد آن را در عمل تحقق بخشیده ایم؟

آیا فیصله ها ورایزنی های قبلی در سطح اجرایی پیگیری شده اند؟ اگر نتیجه رضایت بخش باشد. مکلف هستیم تدابیر جدی تر و در آن کاملا عملی اتخاذ نماییم. چه مکانیزمی برای پی گیری تصامیم در اختیارداریم اگر داریم کار آمدبوده است؟ باید مسوولانه بیاندیشیم و مجالی ندهیم قدرت هایی که در فکر گسترش سلطه ی اقتصادی و نظامی خود در منطقه ی ما هستند ، بهانه بیشتر برای حضور دوام دار خود به دست بیاورند. باید فرصت ها و بهانه ها را از چنگ آن ها برباییم. رسیدن به چنین هدف قطعا به همکاری های آگاهانه و دلسوزانه ی دولت ها و ملت های منطقه ی ما مربوط می شود. سرزمین های ما نباید به پایگاه های اجنبی در امور یک دیگر مبدل شوند. امید واریم که مساعی مشترک ما چنان شرایطی فراهم کند، که فراتر از رفع ویزا برای اعضای پارلمان های مان برویم، از اتباع و شهروندان مان در یک حوزه بزرگ تمدنی چیزی مثل اتحادیه اروپا رفع ویزا نماییم. آرزوها وهمت های مان را بزرگ بسازیم چنان که شایسته فرهنگ ما و تمدن ما است. گفت وگوهای اعضای پارلمان های ما باید افقی را به این گسترده گی در برابر خود قرار بدهد. کار دشواراما نا ممکن نیست. فرصت ها و زمینه های آن را باید بسازیم.

برای این دور از گفت وگوهای اعضای پارلمان های مان از خدای متعال موفقیت آرزومی نمایم. و در پایان چند مورد بسیار مهم است که باید در جای دیگر به آن پرداخت: یکی همکاری برای باز رسی پرونده ی قتل استاد شهید و نگاهی تاریخی و حقوق به مساله مرزی دیورند که به امید خدا در جای دیگری به آن خواهم برداخت.

از توجه شما سپاسگزارم

نظرات ()

تقسیم کشور راه شر را کوتاه می سازد؟ پلان( B) نویسنده: - ۱۳٩٠/۱٠/٧

سیاست کنونی ایالات متحده امریکا در افغانستان ده ها میلیارد دالر هزینه بر میدارد؛ سالانه صد ها سرباز و افسر متحدین در آنجا جان می بازند ـ همهء اینها به خاطر آنست تا نگذارند «طالبان» ولایات پشتون نشین کشور ، جاییکه جنبش زاده شد، را تحت قبضهء شان درآورند. هنوز پایان کار معلوم نیست. آنهاییکه تاکید دارند، برای ستراتیژی موجود به زمان بیشتر نیاز است، فراموش کرده اند که بگویند، شانس پیروزی برای سالهای آینده را چگونه ارزیابی می نمایند و برای این امر به چی تعداد قربانی و بودجه دیگر لازم خواهد بود. محاسبات خونسردانه نشان میدهند که اکنون زمان آن فرا رسیده است تا بالای پلان «B» کار صورت گیرد.

هنوز نشانه هایی دیده نمی شود که ایالات متحده امریکا و متحدین آن بتوانند طالبان را به وسیله عملیات نظامی از پا درآورند. اکنون 150 هزار نیروی آیساف تحت رهبری ایالات متحده امریکا در افغانستان مستقر اند. تعداد اینها 30 هزار نفر بیشتر از حضور عساکر شوروی در دهه 1980 در افغانستان می باشند. در عین حال برای پدیدآیی حداقل صلح، این قوا کمتر از نضف آن تعداد می باشد که به اساس دکتورین های کلاسیک برای جنگ با پارتیزانان نیاز است.

اگر توجه بدان نشود که اردوی اشغالگر در افغانستان با تاریخ، محل، زبان، عادات، الویت های سیاسی، ارزش ها، ساختار های درونی زندگی قبایل آشنایی ندارد، در آن حالت به متحدین دشوار خواهد بود تا تعداد زیاد پشتون ها را به سوی خویش بکشانند. به گفته ِسبَستیان یُونگر، ایالات متحده امریکا نمی تواند «دل مردم» را در شرق و جنوب افغانستان بدست آرد. پریزدنت کرزی در نوامبر 2010 طی مصاحبه به روزنامه «واشنگتن پست» اظهار نمود که: بیش از این، آرزو ندارد این تعداد عسکر و افسر امریکایی را، که جاده ها و خانه های افغانها را پُر نموده اند،بیشتر ببیند. موجودیت این تعداد از عساکر وضعیت را بیشتر از پیش بغرنج ساخته و مقاومت را افزایش داده است. کرزی میگوید:« اکنون زمان آن فرا رسیده است تا عملیات نظامی توقف داده شوند و از حضور «چکمه های سربازان» در افغانستان کاهش به عمل آید. همچنان از مداخله در زندگی روزمره افغانها دست برداشته شود.» این روحیه در همه جا همه گیر بوده و با استقرار نیرو ها در مناطق ، که ستراتیژی مبارزه با شورشیان پیشبینی می نماید، در مطابقت نیست.

در این نزدیکی ها، از حکومت به شدت فاسد کرزی نباید توقع بهبود کیفی رهبری را انتظار داشت. همچنان بدون اصلاحات گسترده در حکومت افغانستان، امکان پیروزی میسر نیست. آنطوریکه دیوید کیگالین کارشناس مبارزه با شورشیان تاکید می ورزد: «بدستآوری یک نتیجه ملموس به حکومتی تعلق دارد که شما از آن حمایت می کنید.»

دیکتر فلیکینس در این رابطه در روزنامه «نئویارک تایمز» مصر است که: « در وضع موجود، افغانستان یکی از باندیدترین دولت های جهان را داراست. به اساس لیست فاسدترین های «شفافیت بین المللی»، افغانستان از مجموع 180 کشور جهان جای 179 را احراز می نماید ـ تنها سومالیا بدتر از افغانستان می باشد.»

در این نزدیکی های اردوی ملی افغانستان توانایی ایستادگی مستقلانه علیه «طالبان» را نخواهد داشت تا عملیات جدی در کشور را بتواند انجام دهد. به عقیده هفته نامه «اکونومیست»، تنها 3 در صد جذبی های جدید در اردوی ملی را باشندگان مناطق ناآرام پشتون نشین جنوب تشکیل میدهند، که از طالبان حمایت گسترده می نمایند. به دلیل ترور شدید علیه «همدستان حکومت و اعضای خانواده های آنها، کمتر کسانی حاضر خواهند شد تا به صفوف اردو بپیوندد. در نتیجه افسران شمال، که به زبان فارسی ـ دری صحبت می کنند، ضرورت خواهند داشت تا به کمک ترجمانها با مردم پشتون داخل تماس شوند. کما ندو های شمال کمتر علاقمند رفتن به جنوب هستند.» جیمز کونوی ژنرال قوای بحری ایالات متحده امریکا در اگست سال 2010 به ژورنالیستان خبر دادکه: اردوی ملی افغانستان حتا در جریان چند سال آینده نیز نخواهند توانست برای امنیت ولایت های کندهار و هلمند جاگزین قوای امریکایی شوند.

نظامیان پاکستانی ، که به هند به حیث دشمن اساسی مینگرند، در آینده نیز برای تأمین نظریه «عمق ستراتیژیک» خود، به حمایت متحدین «طالب» پرداخته و به آنها اجازه پناهندگی می دهند. آنها هیچ اقدامی برای ایجاد یک افغانستان واقعا مستقل را روی دست نخواهند گرفت.

بالآخره افکار عمومی هم در ایالات متحده امریکا و هم کشور های متحد آن اجازه نمی دهد که مداخله تا آنزمانیکه دکتورین مبارزه علیه اغتشاش پیشبینی می نماید، ادامه یابد. اعلامیه های متعدد بارک اوباما در مورد پایان زود هنگام عملیات نظامی در افغانستان باعث تضعیف دیپلوماسی امریکا در تمام منطقه شده است. اداره واشنگتن باید به بحث ها در باره ستراتیژی خروج پایان بدهد و روی عملیات دراز مدت متمرکز شود و یک قوای 30 تا 50 هزار نفری را در افغانستان مستقر سازد.

همزمان واشنگتن باید بپذیرد که «طالبان» دیر یا زود بر مناطق پشتون نشین جنوب و شرق افغانستان مسلط خواهد شد. برای پیشگیری از وقوع چنین یک حالتی، لازم است تا بهای گزاف پرداخته شود. البته اداره واشنگتن نباید نه ولایات پشتون نشین را در ازای خرید طالبان از دست دهد و نه تجزیه افغانستان را آشکارا بیان بدارد. حالا زمان آن فرا رسیده تا از قربانی های بی مورد در جنوب و شرق افغانستان جلوگیری صورت گرفته و واقعیت «تناسب قوا» در ولایت های منطقه پذیرفته شود.

در عین حال لازم است تا قوای هوایی و نیرو های ویژه امریکا در آینده نزدیک در آنکشور باقی بمانند تا از اردو و حکومت کابل حمایت به عمل آورند و نگذارند که «طالبان» بر شمال و غرب کشور مسلط گردند.

باید پذیرفته شود که بعضی از عناصر سیاست کنونی واشنگتن در رابطه به افغانستان اصلا کارآیی نداشته و خوشبینی در مورد امکان تحقق وظایف در پیش رو گذاشته شده حرف های «ملکه سفید» در داستان «آنسوی آیینه» ـ ادامه ماجرای «الیس در سرزمین عجایب». م ـ را به یاد میآورد که گفته بود: «خوب، من گاهی اوقات، قبل از صبحانه به شش چیز ناممکن باور داشتم.» کوتاه اینکه پریزدنت اوباما باید اعلان نماید که ایالات متحده امریکا و متحدین خارجی و شرکاری افغان آن ، در جریان حداقل 7 تا 10 سال آینده، نیز ستراتیژی پُرپهن مبارزه علیه تروریزم را در مناطق پشتون نشین افغانستان و ستراتیژی بازسازی ملی را در سائر مناطق آنکشور پیش خواهند برد. هرگاه با عقل سلیم به مسأله نگاه شود، در این حالت امکان اتخاذ گام های غیر متعارف یعنی پذیرش عملی جدایی کشور، که واشنگتن میتواند بدان نایل آید، ممکن است.

خروج برای باقی ماندن

پس از این همه عدم موفقیت در سیاست افغانستان، اکنون دیگر راه های ساده، سریع و ارزان برای خروج از وضع موجود میسر نیست. در موجودیت این همه مشکلات، بهترین بدیل شکست ستراتیژی اوباما در افغانستان عبارت از راهی می تواند باشد که منجر به تقسیم عملی افغانستان شود. ایالات متحده امریکا و متحدین آن می توانند ظرف چند ماه قوای زمینی شانرا از مناطق وسیع پشتون نشین از جمله کندهار بیرون برده ولی بدون تزلزل باید نشان بدهند که نیرو های عملیاتی آن ها در دراز مدت در افغانستان نقش ایفای نموده و در ضمن هرنوع کنترول دوامدار طالبان در مناطق جنوبی را مردود می شمارند.

نیرو های آیساف می توانند عملیات نظامی شانرا در مناطق کوهی، دشتی و شهری جنوب و شرق افغانستان قطع نموده ولی در عین حال به بزرگان قومی ـ قبایلی که حاضر به مقاومت در برابر طالبان می باشند، سلاح کمک نمایند. همزمان واشنگتن باید تلاش هایش را جهت دفاع از ولایت های شمالی و غربی افغانستان از جمله شهر کابل، که در آنجا ها پشتون ها فاقد اکثریت اند، متمرکز بسازد.

به طالبان افغانستان پیشنهاد توافق مؤقتی صورت گیرد که مطابق آن هردو طرف متعهد گردند تا به گسترش مناطق تحت نفوذ خویش نپرداخته و طالبان از حمایت تروریزم بین المللی دست بردارند. کاملا امکان دارد که رهبران طالبان این پیشنهاد را رد نمایند. آنگاه ایالات متحده امریکا باید روشن نماید، که به تمام نقاطی، که «القاعده» موجود است، ضربه وارد می نماید.

در صورت نقض خط فاصل توسط طالبان، آنها نیز به مثل مخفیگاه های تروریستان در امتداد مرز با پاکستان مورد حمله قرار میگیرند. تروریستان در هیچ کجایی نباید احساس آرامش نمایند و باید در هردو سوی خط دیورند مورد حملات شدید قرار گیرند.

برای نیل به این هدف، واشنگتن باید حمایت تاجیک ها، ازبک ها، هزاره ها و پشتون هاییرا که با آنها همکاری می نمایند، همراه با متحدین ناتو، همسایگان نزدیک افغانستان و شورای امنیت سازمان ملل متحد جلب نماید. متحدین می توانند بر تسریع آموزش اردوی افغانستان بیافزایند. آنچی مربوط به بازسازی ملی میگردد، باید توجه بیشتر روی گروه های قبایلی که در شمال و غرب کشور نقل مکان داده شده اند و حاضر به دریافت کمک می باشند، صورت گیرد.

بالآخره زمان آن فرا خواهد رسید که اردوی ملی افغانستان به کمک متحدین تقویت گردیده و طالبان را از شرق و جنوب کشور بیرون برانند.

قسمیکه جون جیپمن تحلیلگر سیاسی نشان میدهد، «میتود بازدارندگی همچو یک ستراتیژی پذیرفته شده میتواند محدود به اقدامات جهت دفع خطر گردد.از این میتود، زمانیکه نیرو های ائتلاف داخل افغانستان شدند، استفاده صورت گرفت. این ستراتیژی امکان میدهد تا تصوری ، که گویا خروج قطعات رزمی معنای پیروزی مخالفین را میدهد، رد می نماید. چنین ستراتیژی را برای دراز مدت می توان به کار بُرد و به کمک آن به اهداف اساسی در عرصه امنیتی دست یافت.» در این رابطه باید از خبر باقی ماندن عساکر امریکایی پس از 2014 در افغانستان استقبال نمود که توسط رسانه ها پخش گردیده است.

اینگونه تغییر ستراتیژی دارای پیام روشن به همگان است و آن اینکه ایالات متحده امریکا حضور دراز مدتش را در افغانستان حفظ نموده و میخواهد برای سالهای متمادی به حیث نیروی واقعی در جنوب و مرکز آسیا باقی بماند. این موضوع سبب کاهش تلفات نظامی و فشار در سیاست داخلی خواهد شد؛ زیرا افکار عمومی دیگر خواستار خروج و برگرداندن سریع عساکر نخواهد بود. این امر باعث کاهش مصارف مالی در عملیات افغانستان میگردد، که ماهانه 7 میلیارد دالر هزینه برمیدارد. همزمان احتمال آن وجود دارد که متحدین ناتوی ما نیز به تمدید حضور شان در افغانستان بپردازند.

ستراتیژی پیشنهادی، به اردو و تفنگداران دریایی ایالات متحده امریکا امکان میدهد تا نیروی رزمی شانرا پس از چند سال جنگ زمینی دوباره احیا نمایند. یک چنین استقرار قوا برای همسایگان نیز قابل پذیرش می باشد. در عین حال اسلام آباد دیگر نخواهد توانست از امریکا طلب نماید که در برابر خطر تروریزم از جانب پاکستان گذشت نماید ـ تا اکنون پاکستان امریکا را وادار نموده است تا صرف در ولایات جنوبی افغانستان به عملیات بپردازد. بالآخره این ستراتیژی به اداره اوباما فرصت خواهد داد تا نیرو و منابع اش را در جهت مسایل حیاتی دیگر به مصرف برساند.

نبود انتخاب بهتر

پلان تقسیم افغانستان با مواضع و پیامد های زیاد ناخواسته در ارتباط است. بنابرین اتخاذ آن در حالتی از اهمیت برخوردار میگردد، هرگاه بدیل های بدتر دیگر از آن موجود باشند ـ در اصل واقعیت نیز چنین است.

طور مثال یکی از بدترین بدیل ها عبارت از آنست که به عملیات ضد تروریستی، بدون در نظرداشت زمان، در افغانستان ادامه داده شود و حتا تعداد قوا افزایش یابد. این طرح به خاطری بی مفهوم است، زیرا علاقمندی امریکائیان به افغانستان از دست رفته و درستی افزایش نیرو و وسایل را در تنگنا قرار داده است.

در حال حاضر تقریبا 100 هزار نظامیان امریکایی در آنکشور مستقر اند. در حالیکه بنابه آمار سی. آی.ای بیش از 50 تا 100 جنگجوی «القاعده» در افغانستان موجود نیستند. این بدان معناست که به هر جنگجوی القاعده از هزار تا دوهزار عسکر اختصاص داده شده و سالانه میلیارد ها دالر هزینه برمیدارد. از نقطه نظر منابع، تخصیص چنین یک منبع بزرگ برای آن منطقه درست نیست.

در آغاز، هدف نظامی ایالات متحده امریکا در افغانستان را نابودی «القاعده» و نه عملیات نظامی علیه طالبان تشکیل میداد. هدف اولی در مقیاس بزرگ بدست آمده است.

یک الترناتیف دیگر عبارت از خروج کامل نیرو های مسلح در جریان سال آینده یا دو سال دیگر از افغانستان میباشد. ولی این کار سبب جنگ بزرگ داخلی در افغانستان خواهد شد؛ امکان استیلای مجدد طالبان بر تمامی کشور را فراهم خواهد آورد و در نهایت همهء کشور های منطقه را در منازعه نظامی افغانستان خواهند کشانید. این مسأله منجر به بی ثباتی بیشتر وضعیت در منطقه و تشدید مناسبات میان دهلی و اسلام آباد خواهد شد. پاکستان به احتمال قوی به یک دولت بنیادگرای اسلامی تغییر خواهد نمود و ذخایر هسته ای آن، خطر بزرگی را برای امنیت پدید خواهد آورد و بالآخره باعث تضعیف و یا هم نابودی همکاری های ستراتیژیک میان ایالات متحده امریکا و هند خواهد گردید. آینده ناتو نیز زیر سوال خواهد رفت. ایدئولوژی جهادیزم تکانه جدید خواهد یافت و موج جدید تروریزم علیه جوامع لیبرال پدید خواهد آمد. این وضعیت را دوستان و دشمنان ما به مثابه نشانه شکست ایالات متحده امریکا به حیث رهبر جامعه جهانی خواهند پنداشت، که ریشه در نبود قاطعیت ستراتیژیک و علایم ضعف ما دارد. پیامد بنیاد برافگن اینگونه تصامیم را میتوان برای سالیان متمادی حتا دهه ها احساس نمود.

بدیل سوم تأمین ثبات در افغانستان از طریق تلاش جهت دستیابی به مذاکره با طالبان می باشد. ناتو جهت قطع عملیات نظامی و اشتراک در حکومت ائتلافی کابل، می تواند رهبران طالبان افغانستان را تطمیع نماید و به دام اندازد. ولی آنطوریکه لئون بانتا رییس سی.آی.ای گفته است، تا زمانیکه طالبان فکر نمایند که آنها دست بلند دارند، با آنها مشکل است در بارهء چیزی گفتگو کرد: « نزد ما هیچگونه نشانه یی دال بر اینکه آنها به شکل جدی علاقمند مصالحه باشند، وجود ندارد. آنها هیچگونه نیتی برای گذاشتن سلاح به زمین، قطع رابطه با القاعده و پذیرش عضویت عادی جامعه را ندارند. ما هیچگونه علامه یی که قصد آنها را به تائید برساند، مشاهده نمی کنیم. آنچی مربوط به مصالحه میگردد، صادقانه گفته شود، اگر آنها به این نکته باور پیدا نکنند که ایالات محده امریکا اراده محکم دارد تا از طریق شکست دادن قطعی طالبان میخواهد بر آنها پیروز شود، مشکل است روی مصالحه واقعی حساب نمود.» با وجود عملیات پیهم هواپیما های بدون سرنشین، ایالات متحده امریکا موفق نشده است طالبان را به سازش سیاسی وادارد. قسمیکه یکی از مقامات عالی رتبه پنتاگون به «واشنگتن پُست» گفته است: طوریکه به مشاهده میرسد «حتا در ماه اکتوبر نیز جنگ چریکی به شدت جریان داشت.» باید گفت که هیچگونه تغییر اساسی و یا حرکت به جلو در وضعیت اوپراتیفی رونما نگردیده است.

اما از اثر تقسیم کشور کدام مشکلات می توانند بروز کنند؟ هرگاه به رهبران طالبان اجازه داده شود تا کنترول جنوب و شرق کشور را به دست گیرند، آیا آنها بار دیگر از جنگجویان «القاعده» پذیرایی نخواهند نمود و وضعیت تا قبل از 11 سپتامبر را دوباره برقرار نمی نمایند؟ حتما چنین نخواهد بود. جیمز جونس مشاور ملی رییس جمهوری سابق امریکا در پایان ماه اکتبر گفت: «مطابق ارزیابی های حکومت امریکا، کمتر از 100 جنگجوی القاعده در افغانستان باقی مانده اند که فاقد پایگاه و امکانات جهت به ثمر رساندن عمل تروریستی علیه ایالات متحده امریکا و یا متحدین آن می باشند. احتمالا طالبان افغانی درس لازم را از واضعیت گرفته اند. آنزمان به القاعده امکان داده شده بود تا بدون هرگونه مانع به اجرای فعالیت های خویش در آنسوی سرزمین بپردازند.

هرگاه آنها درس لازم نگیرند، نیرو های امریکایی به حملات شان بالای هر هدف «القاعده» در دو طرف مرز افغانستان ـ پاکستان ادامه خواهند داد. با چنین شیوه به فشار های کشنده، که تا 11 سپتامبر 2001 از آن استفاده نشده بود، افزوده می شود. آسمان بر فراز پشتونهای افغانستان را جنگنده ها پُر خواهند نمود، که نه تنها تروریستان بلکه حکومت جدید طالبان را نیز آماج حمله قرار میدهند. تمام مامورین ملکی طالبان ( از جمله والیان، شهرداران، رییسان پولیس، قاضیان، ماموران عالیرتبه وغیره) زمانیکه صبحگاهان از خواب برمیخیزند، باید به این فکر باشند که آیا تا شام زنده باقی می مانند یا هنگاه انجام وظیفه در دفتر و یا شب در خانه کشته می شوند. هیچ یک از مغاره های کوه پایه ها نباید به نقطه امن و پناهگاه مطمئن آنها مبدل گردد. حتا اگر بخش بزرگی از 300 جنگجوی «القاعده»، که در حال حاضر در پاکستان موجود اند، به داخل افغانستان بیایند، بازهم کاری از پیش نبرده و سبب عملیات گسترده زمینی شده نمی توانند.

اگر طالبان افغانی به موجودیت مرزهاییکه در نتیجه تقسیم افغانستان صورت گرفته، احترام نگذارند و باردیگر بکوشند تمام کشور را فتح نمایند, آنگاه چی اتفاق خواهد افتاد؟ آنها می توانند چنین تلاشهای بنمایند، ولی آیساف و امکانات در حال انکشاف اردوی ملی افغانستان سبب بازدارندگی چنین اقدامات خواهد شد. توافق به تقسیم عملی افغانستان سبب جنگ داخلی نمی شود؛ زیرا چنین جنگی هم اکنون ادامه دارد. در اصل تقسیم افغانستان باعث برقراری ثبات می گردد؛ زیرا روشن می شود که کدام سرزمین را کی در کنترول خود دارد.

ولی با مردمان غیر پشتون در جنوب و شرق افغانستان که به مثل جزایر با زنان و خانواده های شان زندگی می کنند و همچنان قبایل پشتون، که نمی خواهند زیر سلطه طالبان باشند، چی پیش خواهد آمد. مگر آنها به دست تقدیر سپرده نمی شوند؟ با تأسف که وضعیت شرایطش را دیکته می کند. این یک پیامد تراژیک از واقعیت محل است، که نیرو های خارجی در حالتی نیستند تا با عقلانیت و در زمان مشخص و امکانات مالی معین جلو حداقل خونریزی را بگیرند. ایالات متحده امریکا و متحدین آن جنگ در افغانستان را بدین منظور آغاز نه نمودند تا از تمام باشندگان بومی در برابر وحشت قرون وسطایی دفاع نمایند. اکنون نیز عزم ندارند چنین وظیفه یی را به عهده بگیرند. برای اینچنین تصمیم ده ها سال دیگر وقت لازم است.

آیا چنین سیاست منجر به تشکیل پشتونستان و بهم خوردن ثبات پاکستان نمی شود؟ اساساً آرام ساختن اسلام آباد امر خیلی دشوار است؛ زیرا تقسیم عملی افغانستان، بدون شک باعث ایجاد گرایش جدایی خواهی در هردو سوی خط دیورند خواهد شد. از آنجاییکه نظامیان پاکستانی به حمایت فرامرزی شان از طالبان ادامه میدهند، بنابرین آنها مشکلات را عمیقتر می سازند. پس در اصل اسلام آباد از نظر اخلاقی هیچگونه حق شکایت ندارد و تقسیم افغانستان به دو بخش ممکن است که یک تداوی شوکی برای اردوی پاکستان باشد و شاید متوجه شود که چی بازی خطرناکی را در جریان چند دهه اخیر انجام داده است.

آیا این سیاست سبب وقوع جنگ «به خاطر اعتماد» میان پاکستان و هندوستان در سرزمین افغانستان و بی ثباتی عمومی در منطقه نخواهد شد؟ در مرحله کنونی تشدید رقابت میان دهلی و اسلام آباد در افغانستان جدا از سیاست های ایالات متحده امریکا در جریان است. ولی تا زمانیکه ایالات متحده امریکا حضور دوامدارش در افغانستان را حفظ کند، هند به گسیل قوای زمینی به افغانستان مبادرت نخواهد ورزید. بدینگونه احتمال بروز برخورد گسترده و مستقیم میان هند و پاکستان خیلی کم است.

چین، ایران، روسیه و همسایگان آسیای میانه افغانستان نیز دارای منافع در منطقه بوده و از دید خویش به آینده می نگرند. ولی هیچیک از این کشور ها از نظریه تقسیم افغانستان حمایت نمی کنند. همزمان هیچکدام از کشور ها نمی خواهند افغانستان را بار دیگر تحت کنترول طالبان ببینند. اگر سیاست کنونی ایالات متحده امریکا قابلیت زیست نداشته باشد، پس آنها (یعنی کشور های نامبرده) باید برای شیوه های دیگری، که مانع ایجاد سناریو های بدتر شود، آماده شوند. بنابرین کشور های یاد شده صرفا از منظر منافع شان به این پلان ، که درین مقاله مطرح شده است، با جدیت می نگرند. واشنگتن، برای دریافت حمایت، نیاز به دیپلوماسی منطقوی صادقانه و دوامدار دارد، که تا اکنون غایب بوده است.

به خاطر اشتباه می میرند

صرفنظر از دیدگاه ها در خصوص مسایل افغانستان، بسیاری از کارشناسان و مقامهای رسمی درتلاش اند تا آنالوژی مناسبی برای اثبات نقطه نظر شان در مورد آنچی باید در افغانستان صورت گیرد، پیدا نمایند. با این حال، تفاوت میان وضعیت فعلی و موارد دیگری که به حیث آنالوژی و یا به عنوان مثال مورد استفاده قرار میگیرند، آنقدر بزرگ است که نمی شود حتا آنها را با هم مقایسه نمود.

برای توجیه ستراتیژی کنونی اغلباً به آنالوژی تقویت قطعات نظامی در سال 2007 در عراق اتکا میگردد. فقط با این وسیله بود که ثبات در عراق تأمین گردید و به ایالات ماحده امریکا امکان داد تا از شکستش جلوگیری نماید. اما همانطوریکه جیمز دوبینس فرستاده خاص ایالات متحده امریکا به افغانستان اظهار می دارد: در آنجا خیلی دشوار است تا شورشیان را به سوی خود کشانیده و از آنها تقاضای وفاداری نمائیم ـ آنطوریکه در عراق اتفاق افتاد. تا سال 2007 اقلیت عرب سنی جهت کمک و حمایت به قوای امریکایی مراجعه نمودند. آنچی مربوط به جنگ چریکی میگردد، که طالبان در افغانستان به پیش می برند. تغذیه کننده این چریکان گروه بزرگ اتنیکی است نه یک اقلیت سنی به مثل عراق.

به غیر از آن، شورشیان پشتون در جریان سالهای اخیر نه تنها شکست نخورده اند، بلکه در جنگ داخلی پیروز نیز گردیده اند. «القاعده» در سال 2007 در عراق، از اثر اعمال غیر انسانی، ظلم غیر قابل توجیه و سؤ استفاده های متعدد، متحدین سنی عرب را علیه خویش برانگیخت. در حالیکه القاعده در حال حاضر عملا در افغانستان موجود نیست. از سوی دیگر «القاعده» نه تهدیدی برای رهبران طالب به شمار می رود و نه بر ضد شیوه زندگی پشتونی قرار دارد. نفوذ بزرگان پشتون نسبت به شیخ های عراقی کم است. خلاصه افزایش قوا در عراق همچنان نمی تواند یک الگوی مناسب برای افغانستان باشد.

پس از تقریبا تلاشهای ده ساله در افغانستان، تغییر سریع سیاست دشوار است. برای پریزدنت اوباما ساده نیست که توضیح بدهد چرا تاکتیک ضد تروریستی وی در زمان معین نتوانست به ثمر بنشیند. و حالا باید پذیرفته شود که بسیاری از مردان و زنان دلیر و سر سپرده، جان باختند تا از سرزمینی دفاع نمایند که اکنون به دشمن داده می شود. صرفنظر از دردناک بودن مسأله، اگر رهبران غربی به اجرای آن ستراتیژی بپردازند، که در گذشته بیهودگی آن به اثبات رسیده و در آینده نتایج ملموس به بار آورده نمی تواند، در آن صورت آنها باید ورشکستگی ستراتیژیک و اخلاقی شانرا بپذیرند.

پس از دهه ها، تاریخدانان حدس و گمان خواهند زد که چرا پریزدنت اوباما، علی رغم شجاعت روحی، که «باب وود» در کتابش می نویسد، بازهم توسل به جابجایی اردوی 100 هزارنفری در افغانستان، و آنهم 10 سال پس از حوادث 11 سپتامبر، جست. آنها کله های شانرا خواهند شکستان که چرا ستراتیژیست های امریکایی چنین کردند که گویا نجات تمدن بشری بستگی به تأمین صلح در کندهار و یا مرجه دارد.

هانری کیسنجر میگوید: «اُتوپیا برای دیگر کشور ها عبارت از افتخارات گذشته است، که دیگر هیچ برنمی گردد؛ اما برای امریکاییان اُتوپیا فراتر از افق قرار دارد.» گرفتن تصمیم توأم با اکراه در باره بریدن واقعی اندام افغانستان را به سختی می توان نتیجه اُتوپیک عملیات نظامی در آنکشور نامید. ولی این اقدام ساده ترین انتخاب در میان بدها می باشد.